geterohalqali birikmalar

DOCX 1.3 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1669400902.docx geterohalqali birikmalar reja: 1. geterohalqali birikmalar xaqida tushuncha va ularning sinflanishi 2. besh va olti a'zoli geterotsikllar, ularning tuzilishi, xossalari 3.olinish usullari. 4. kimyoviy xossalari 5. bir necha geteroatomli geterotsikllar va alkaloidlar tanyach iboralar: geteroatom va geterotsikllar; alkaloidlar; dnk; rnk; nukleotidlar; nuklezoidlar; genetik kod; komplementar asoslar. 1. geterohalqali birikmalar xaqida tushuncha va ularning sinflanishi molekulasida, xalqada uglerod elementidan tashqari boshqa element atomlari, masalan, azot, kislorod va oltingugurt tutgan yopiq zanjirli siklik birikmalar geterotsiklik birikmalar deyiladi. geterotsiklik birikmalar 3, 4, 5 va 6 a'zoli sikllardan tashkil topgan bo’lib, geterotsikllarda bir, ikki va bir necha getero atomlar bo’ mumkin. ular ikki yoki bir necha sikllarning qo’shilishidan ham hosil lishi bo’lishi mumkin. geterotsiklik birikmalarni hozirgi vaqtda nomlashda quyidagi qoidaga amal qilinadi: geteroatomning tabiatiga qarab ular oksa (o), tio (s), azo (n); halqadagi atomlarning soniga qarab ir – (3), yet – (4), ol – (5), in (6); to’yinganlik darajasiga qarab – idin- (n-li …

abiiy moddalarning taxminan yarmidan ko’pi vitaminlar, almashtirish mumkin bo’lmagan aminokislotalar ham ular jumlasiga kiradi. tabiiy geterotsiklik birikmalar jumlasiga o’simliklarning xlorofill moddasi, penitsillin va b1, b6, b vitaminlar ham kiradi. 12 jipslashgan ko’p halqali geterotsikllarni alohida nomlar bilan ataladi (kumaron, indol, xinolin va h.k.). besh a’zoli geterotsikllik birikmalarning oddiy vakillari furan, tiofen va pirrol hisoblanadi. ular aromatik xarakterga ega: ularning molekulasida oltita e-elektronlar benzoldagi kabi umumiy electron bulutini hosil qiladilar, masalan furanda: rentgenografik o’lchashlar natijasida furan, tiofen va pirrol molekulalaridagi atomlar orasidagi masofalar quyidagi qiymatlarga ega ekanligi isbotlangan (nm hisobida): .. ..n h .. о.. s.. furan tiofen pirrol yuqoridagi formulalardan tashqari besh a’zoli geterotsikllar uchun quyidagi tuzilish formulalarini ham yozish mumkin: 2. besh va olti a'zoli geterotsikllar, ularning tuzilishi, xossalari bir geteroatomli besh a'zoli geterotsiklik birikmalardan furan, tiofen va pirrol, 6 a'zoli geterotsikllardan piridin va ularning hosilalari muhim amaliy ahamiyatga ega. bir a'zoli geterotsikllarda 2 va 5-holatlar α, α’, 3 …

di. tarkibi c4h4o: c4h3o – qoldiqni furil deb ataladi. furanni qaytarib tetrogidrofuran (tgf) olinadi. tgf muhim erituvchilardan biri bo’lib, kimyo sanoatida keng qo’llaniladi. undan foydalanib tetrametilenglikol, adipin kislotasi geksametilendiamin va boshqa mahsulotlar olinadi. furfurol 1620c da qaynaydi, suvda kam eriydi. undan yongan nonning hidi keladi. furfurolni asosan pentozan saqlovchi mahsulotlardan olinadi. farg’onadagi furan birikmalari zavodida paxta sheluxasidan olinadi. furfurol aromatik aldegidlarning barcha xossalarini takrorlaydi. u plastmassalar ishlab chiqarishda xom ashyo bo’lib xizmat qiladi. tiofen – 840c da qaynaydigan, suvda erimaydigan suyuqlik c4h3s – tienil deb ataladi. tiofen kimyosi keyingi o’n yilliklarda rivojlana boshladi. buning sababi, tiofen hosilalari orasida shamollashga va boshqa kasalliklarga qarshi ishlatiladigan birikmalar topilganligidir. pirrol – 1300c da qaynaydigan, suvda deyarli erimaydigan suyuqlik. pirrol birinchi marta 1858 yilda andersen tomonidan ajratib olingan va uning tuzilishi 1870 yilda bayer tomonidan isbotlangan. pirrol va uning gamologlari toshko’mir smolasida va suyak yog’ida uchraydi. bu nom runge tomonidan berilgan bo’lib pirrol bug’i …

ik organizmda sodir bo’ladigan biokimyoviy jarayonlarda muhim vazifani bajaradi. kimyoviy xossalari jihatidan pirrol anilinga o’xshab ketadi. u arildiazoniy tuzlari bilan azo qo’shish reaksiyasiga kirisha oladi. hosil bo’lgan azobirikma platina katalizatorligida vodorod bilan qaytarilganda α-aminopirrol hosil bo’ladi. pirrolning metallar bilan hosil qilgan hosilalari orqali turli birikmalar olish mumkin. ko’pincha bu maqsadlarda pirrolning grinyar reaktivi bilan hosil qilgan pirrolmaginiy galogenidlardan foydalaniladi: xuddi shunga o’xshash pirrolning kaliyli tuzi metilyodid bilan reaksiyaga kirisha oladi. bunda hosil bo’ladigan n-alkilpirrollar qizdirilganda α-almashingan pirrollarni hosil qilib izomerlanadilar: pirrol magniy galogenidlar reaksiyaga oson kirisha oladigan birikmalar bo’lib, ulardan foydalanib turli qimmatli birikmalarni sintez qilib olish mumkin. quyidagi sxemada pirrolmagniybromid asosida olinishi mumkin bo’lgan ayrim birikmalarga misol keltiramiz. pirrolning muhim hosilalaridan biri pirrolidin hisoblanadi. pirrolidin 1-xlor-4-aminobutanni qizdirib yoki pirrolni to’la qaytarib olinishi mumkin: pirrolidinning muhim hosilalaridan pirrolin va okispirrolin (4-oksi- 2-pirrolidinkarbon kislota) inson xayot faoliyatida muhim ahamiyatga egadir: indol va skatol (3-metilindol, suyuqlanish harorati 950c) oqsil moddalarning chirishi natijasida …

slota gidrazidi) (vitamin b6) pp-vitamini β–nikotin kislotaning amidi bo’lib, pellagra kasaligini, izoniazid esa sil kasalligini davolashda ishlatilinadi. vitamin b6 ham piridinning hosilasi bo’lib, organizmda u fermentativ oksidlanishqaytarilish jarayonlarda katta vazifani bajaradi. ikki geteroatomli 5 va 6 a'zoli geterotsikllarning eng muhim vakillari imidazol va pirimidinlardir. skatol bu birikmalarning hosilalari muhim biologik faol birikmalardir. imidazol va pirimidin yadrolari oqsil tarkibiga kiruvchi tabiiy aminokislotalar, vitaminlar, alkaloidlar va nuklein kislotalar tarkibiga kiradi. furan, tiofen va pirrol olishning eng muhim usullaridan biri ularni 1,4-dikarbonilli birikmalardan suvni tortib olish orqali hosil qilish hisoblanadi. furan hosil bo’lishida karbonil guruhidagi nukleofil kislorod atomi ikkinchi karbonil guruhidagi elektrofil uglerod atomiga xujum qiladi. bu jarayon kislota xususiyatiga ega bo’lgan katalizatorlar ishtirokida oson boradi. hosil bo’lgan oraliq birikmalardan suv va proton chiqib ketishi natijasida furan halqasi hosil bo’ladi: tiofen hosil bo’lishi ham yuqoridagiga o’xshash sodir bo’ladi. bunda dastlab karbonil guruhidan bir kislorod atomi fosfor pentasulfid ta’sirida oltingugurt bilan almashinib, ion guruhi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "geterohalqali birikmalar"

1669400902.docx geterohalqali birikmalar reja: 1. geterohalqali birikmalar xaqida tushuncha va ularning sinflanishi 2. besh va olti a'zoli geterotsikllar, ularning tuzilishi, xossalari 3.olinish usullari. 4. kimyoviy xossalari 5. bir necha geteroatomli geterotsikllar va alkaloidlar tanyach iboralar: geteroatom va geterotsikllar; alkaloidlar; dnk; rnk; nukleotidlar; nuklezoidlar; genetik kod; komplementar asoslar. 1. geterohalqali birikmalar xaqida tushuncha va ularning sinflanishi molekulasida, xalqada uglerod elementidan tashqari boshqa element atomlari, masalan, azot, kislorod va oltingugurt tutgan yopiq zanjirli siklik birikmalar geterotsiklik birikmalar deyiladi. geterotsiklik birikmalar 3, 4, 5 va 6 a'zoli sikllardan tashkil topgan bo’lib, geterotsikllarda bir, ikki va bir necha geter...

DOCX format, 1.3 MB. To download "geterohalqali birikmalar", click the Telegram button on the left.

Tags: geterohalqali birikmalar DOCX Free download Telegram