o'zbek tilshunosligida gap bo'laklari nazariyasi

PDF 34 pages 336.4 KB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 336.4 KB

File type PDF

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi 23/02-guruhi talabasi baltayeva munira “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: o’zbek tilshunosligida gap bo’laklari nazaryasi. topshirdi: baltayeva munira qabul qildi: gulumov maqsud urganch-2025 mundarija kirish ................................................................................................................ 3–5 i bob. gap bo‘laklari haqidagi nazariy talimotlar ................... ……………………………………………………………………...6–12 1.1.gap va uning sintaktik tabiatiga doir nazariy qarashlar .................................. 6–8 1.2.gap bo‘laklari tushunchasi va ularning umumiy belgilari ............................. 8–10 1.3.o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklari nazariyasining shakllanish tarixi …. 10–12 ii bob. gap bo‘laklarining struktur-semantik xususiyatlari .......................................................................................... 13–21 2.1.egani ifodalash vositalari va struktur xususiyatlari ..................................... 13–15 2.2kesimning grammatik mohiyati va semantik turlari ................................. 15–17 2.3.to‘ldiruvchi, aniqlovchi va holning struktur-semantik munosabatlari ........ 17–19 iii bob. gap bo‘laklari nazariyasining o‘zbek tilshunosligidagi tadbiqlari va o‘qitilish tajribalari ............................................................................................................................ 22–28 3.1.hozirgi o‘zbek adabiy tilida gap bo‘laklarining qo‘llanish xususiyatlari ... 22–25 3.2.gap bo‘laklari nazariyasining ta’lim jarayonida o‘qitilish metodikasi ...... 25–27 …

2 / 34

............................. 31 2 kirish til — jamiyat hayotining ajralmas qismi, inson tafakkuri va ijtimoiy ongining asosiy ifoda vositasidir. inson o‘z fikrini tilda aks ettirar ekan, bu jarayonda til birliklarining eng yirik sintaktik shakli — gap orqali borliq haqidagi tasavvurlarini ifodalaydi. gap lisoniy tizimda fikrning to‘liq ifodasi sifatida ajralib turadi, unda so‘zlar grammatik va ma’no jihatidan o‘zaro bog‘lanib, fikrni yaxlit shaklda bayon etadi. shu bois gap sintaksisi, xususan, gap bo‘laklari nazariyasi o‘zbek tilshunosligining muhim va dolzarb yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. o‘zbek tilida gap bo‘laklari til tizimining grammatik sathi — sintaksisda muhim o‘rin tutadi. gap bo‘laklari orqali fikrning grammatik tuzilishi, mazmuniy aniqligi va mantiqiy izchilligi ta’minlanadi. har bir gapda ega, kesim, to‘ldiruvchi, aniqlovchi va hol kabi bo‘laklar o‘zaro grammatik hamda semantik munosabatda bo‘lib, ularning shakl va ma’no jihatdan uyg‘unligi gapning tuzilishini belgilaydi. shuning uchun gap bo‘laklarini ilmiy jihatdan o‘rganish nafaqat sintaksis, balki morfologiya, leksikologiya va stilistika bilan ham uzviy aloqada amalga oshiriladi. gap …

3 / 34

‘lagi faqat grammatik birlik sifatida emas, balki ma’no, pragmatika va nutqiy vaziyat bilan bog‘liq hodisa sifatida ham ko‘rilmoqda. shu jihatdan, gap bo‘laklari nazariyasini chuqur o‘rganish o‘zbek tilining sintaktik tizimini yanada to‘liq anglashga xizmat qiladi. mazkur kurs ishining dolzarbligi shundan iboratki, u o‘zbek tili sintaksisining markaziy bo‘g‘ini — gap bo‘laklarini nazariy va amaliy jihatdan o‘rganishga qaratilgan. bu mavzuda ilgari surilgan nazariy qarashlar, ularning rivojlanish bosqichlari, gap bo‘laklarining struktur-semantik va nutqiy xususiyatlari tahlil etiladi. shuningdek, gap bo‘laklari nazariyasining ta’lim jarayonida o‘qitilish tajribalari ham o‘rganilib, o‘quvchilarning grammatik tafakkurini rivojlantirishdagi o‘rni yoritiladi. kurs ishining maqsadi — o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklari nazariyasining shakllanishi, rivoji va zamonaviy tadqiqini ilmiy asosda tahlil qilish, ularning struktur, semantik va nutqiy xususiyatlarini aniqlashdir. kurs ishining vazifalari quyidagilardan iborat: 1. gap va gap bo‘laklari haqidagi nazariy qarashlarni umumlashtirish; 2. o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklari nazariyasining rivojlanish bosqichlarini aniqlash; 3. ega, kesim, to‘ldiruvchi, aniqlovchi va holning struktursemantik xususiyatlarini tahlil qilish; 4. gap bo‘laklari …

4 / 34

rivojlantirishga doir ishlarida qo‘llanishi mumkin. i bob. gap bo‘laklari haqidagi nazariy talimotlar til sintaksisi inson tafakkurining grammatik tuzilmasini, ya’ni fikrning ifoda shakllarini o‘rganadigan fan sohasi sifatida tilshunoslikda alohida o‘rin tutadi. sintaksisning markaziy obyekti — gap, uning tarkibi va tuzilishini tashkil etuvchi birliklar esa gap bo‘laklari hisoblanadi. gap bo‘laklari tilning grammatik tuzilishida fikrning mantiqiy va semantik aniqligini ta’minlaydigan asosiy unsurlardir. har bir gapda bo‘laklar o‘zaro grammatik va semantik aloqaga kirishib, bir butun mazmunni yuzaga keltiradi. gap bo‘laklarini o‘rganish masalasi o‘zbek tilshunosligida uzoq tarixga ega. xx asr boshlaridan boshlab o‘zbek tili sintaksisining asoschilari fitrat, qayum ramazon, g‘ozi olim yunusov, hamidulla dadaboyev, a. madvaliyev, m. asqarova, sh. rahmatullayev kabi olimlar bu masalaga ilmiy e’tibor qaratganlar. ularning tadqiqotlarida gapning grammatik asoslari, so‘zlarning sintaktik vazifalari, bo‘laklarning shakl va ma’no jihatidan o‘zaro bog‘lanishi izchil tahlil etilgan. gap bo‘laklarining mohiyati va o‘rni gap bo‘laklari — bu gap tarkibidagi grammatik jihatdan mustaqil vazifaga ega, boshqa bo‘lak bilan sintaktik …

5 / 34

‘laklari fikrning grammatik tuzilishini tashkil etuvchi vositalar sifatida til tizimining sintaktik sathida eng muhim birliklardan biri hisoblanadi. gap bo‘laklari haqidagi nazariy qarashlarning rivojlanish bosqichlari o‘zbek tilshunosligida gap bo‘laklarini o‘rganish uch bosqichda shakllangan: 1. dastlabki bosqich (xx asrning boshlarigacha): bu davrda gap bo‘laklari grammatik tahlilda qat’iy belgilangan me’yorga ega emas edi. o‘sha paytda arab, fors va turkiy grammatikalarda “so‘z turkumlari” asosida fikr yuritilib, gap tuzilmasi mantiqiy jihatdan izohlangan. fitratning “sarf” va “nahv” darsliklarida esa gap tuzilishining sintaktik asoslari ilk bor ilmiy yo‘sinda ko‘rsatilgan. 2. ikkinchi bosqich (xx asrning o‘rtalaridan 1980-yillargacha): bu davrda m. asqarova, sh. rahmatullayev, a. madvaliyev kabi olimlar gap bo‘laklari tizimini grammatik, semantik va funksional jihatdan chuqur tahlil qildilar. ayniqsa, sh. rahmatullayevning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” asarida gap bo‘laklarining grammatik belgilari, so‘z tartibi va bog‘lovchi vositalar bilan bog‘liq xususiyatlari izchil yoritilgan. 3. zamonaviy bosqich (1990-yillardan hozirgacha): hozirgi davr tilshunosligida gap bo‘laklariga funksional va kommunikativ yondashuv kuchaydi. gap bo‘laklari nafaqat …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek tilshunosligida gap bo'laklari nazariyasi"

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi 23/02-guruhi talabasi baltayeva munira “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: o’zbek tilshunosligida gap bo’laklari nazaryasi. topshirdi: baltayeva munira qabul qildi: gulumov maqsud urganch-2025 mundarija kirish ................................................................................................................ 3–5 i bob. gap bo‘laklari haqidagi nazariy talimotlar ................... ……………………………………………………………………...6–12 1.1.gap va uning sintaktik tabiatiga doir nazariy qarashlar .................................. 6–8 1.2.gap bo‘laklari tushunchasi va ularning umumiy belgilari ....................

This file contains 34 pages in PDF format (336.4 KB). To download "o'zbek tilshunosligida gap bo'laklari nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek tilshunosligida gap bo'l… PDF 34 pages Free download Telegram

o'zbek tilshunosligida gap bo'laklari nazariyasi

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "o'zbek tilshunosligida gap bo'laklari nazariyasi"

Similar files