ionlovchi nurlar va kvant nurlar

PPT 12 pages 681.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 681.0 KB

File type PPT

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

prezentatsiya powerpoint mavzu: kvant va ionlovchi nurlar. radioaktivlik. ionlovchi nurlar tabiati bo‘yicha ikki katta guruhga-korpuspulyar va kvant nurlarga bo‘linadi. korpuspulyar nurlar o‘ta mayda, elementar zarrachalardan tartib topgan. moddiy muhit atom va molekulalardan tarkib topgan. atom kimyoviy bo‘linmaydigan eng kichik zarracha bo‘lib, (atom - bo‘linmas demakdir) tuzilishi - musbat zaryadli, og’ir yadro va uning atrofida aylanuvchi elektronlardan tarkib topgan. atom yadrosi nuklonlar deb atalmish (nukleus - yadro) zarrachalardan tarkib topgan. nuklonlar ikki xil, musbat zaryadli zarachalar – protonlar va zaryadsiz zarrachalar –neytronlardan iborat. proton va neytronlar massasi atom massa birligiga, ya’ni 1ga teng. protonlar zaryadi +1ga teng. elektronlar zaryadi –1, massasi o‘ta kichik, 1/1837 atom massa birligiga teng zarrachalardir. atom massasini belgilashda elektron massasi e’tiborga olinmaydi. elektronlar, protonlar, neytronlar elementlar zarrachalar hisoblanadi, ulardan atomlar tarkib topadi. bu zarrachalar, alohida yoki turli nisbatda bog’langan holatda, nur sifatida namoyon bo‘lishi mumkin. proton va neytronlar tugal zarrachalar bo‘lmay, yanada kichik zarrachalardan tarkib topgan, hozirgi …

2 / 12

ani tufayli osonlik bilan o‘z yo‘nalishini o‘zgartiradi va egri chiziqli yo‘l (trek) hosil qiladi. nur dastasi aniq cheklanmaydi. ionlashtirish qobiliyati kuchsiz - havoda 1 sm masofada 50-100 juft ion hosil qiladi. alfa nurlari esa shu masofada bir necha o‘n ming juft ion hosil qiladi. beta nurlari tashqi nurlashda teri va uning osti qatlamlarida biologik o‘zgarishlar chaqiradi. ichki nurlashda alohida beta zarracha chaqirgan o‘zgarishlar, ionlar zichligiga bog’liq holda, alfa-zarraga nisbatan deyarli 10 barobar kuchsiz. radioaktiv moddalardan tarqalgan  nurlar vositasida tashqi nurlash tibbiyotda asosan teri kasalliklarini davolashda ishlatiladi. tibbiyot amaliyotida maxsus tezlatgichlarda (betatronlar va siklotronlarda hosil qilingan) yuqori energiyali (megavoltli) elektronlar oqimi ham qo‘llaniladi. bu nurlar to‘qimalarda ancha chuqurlikka kirishi mumkin. pozitronlar - elektronlarning aks zarrachasi bo‘lib, ularning zaryadi va massasining kattaligi bir xil, ammo zaryadning xarakteri teskari- musbat. pozitronlar o‘z aks zarrachalari elektronlar bilan to‘qnash kelgancha yashaydi. to‘qnashish ularning annigilyasiyasi, bir-birini yo‘q qilishga olib keladi. ular o‘rnida ikkita kvant hosil …

3 / 12

radi. proton nurlari tibbiyotda tananing chuqur qismlarida yotgan kichik o‘smalarni davolashda keyingi yillarda qo‘llana boshladi. asosan tadqiqot maqsadlarida va yangi radioaktiv izotoplar olish uchun qo‘llanadi. deytronlar –(deyeriy 21n yadrosi) – 1 proton va 1 neytrondan iborat. tritonlar – (tretiy 31n yadrosi ) 1 proton va 2 neytrondan iborat zarrachalar. tadqiqot maqsadlarida maxsus tezlatgichlarda hosil qilinadi va radioaktiv izotoplar olishda qo‘llanadi. p - mezonlar - massasi elektron massasidan 236 marta og’ir zarrachalar. musbat va manfiy zaryadli p -mezonlar ma’lum. manfiy p -mezonlar tibbiyot amaliyotida nur terapiyasida qo‘llanadi. o‘tuvchanligi juda katta, tanaga kirishida dastlab protonlar kabi siyrak ionlar hosil qiladi. o‘tish yo‘lining oxirida atom yadrolari tomonidan tutiladi va uning parchalanishiga olib keladi. minnatyuradagi yadro portlash yuzaga keladi va shu sohada kuchli ionizasiya ro‘y beradi. kvant tabiatli nurlar - energiya porsiyalari yoki fizikaviy iborani ishlatsak fotonlar oqimidir. bu nurlarga radioto‘lqinlar, infraqizil, yorug’lik kabi muhitni ionlashtirmaydigan, - oraliq holatdagi ultrabinafsha va ionlovchi xususiyatga ega …

4 / 12

irmagan birligi - ku (ci) kyuri ham qo‘llanib kelinadi. 1 ku 1 gramm toza radiy aktivligi bo‘lib, unda 1 sekundda. 3,7 x 1010 atom parchalanishi ro‘y beradi, ku katta birlik hisoblanadi. ko‘p hollarda uning ulushlari mku (millikyuri – mingdan bir ulushi) yoki mkku (mikrokyuri – kyurining milliondan bir ulushi) qo‘llaniladi. 1 mkku = 37 kbk. aktivlik va uning birliklari radioaktiv moddalardan tarqaluvchi nurlar, alfa, beta yoki gamma nurlardan iborat bo‘lib, atomlar parchalanishi jarayonida hosil bo‘ladi. radioaktiv atomlar parchalanishi turlicha, ammo shu modda uchun doimiy bo‘lgan tezlikda ro‘y beradi. doza va uning birliklari. ionlovchi nurlar miqdori doza deb nomlanuvchi atama ibora bilan belgilanadi. doza deb, muhitning massa birligida (1 gramm) yutilgan nur miqdoriga aytiladi. yutilgan dozaning asosiy birligi ci sistemasi bo‘yicha gr – grey, (gy) hisoblanadi. 1 gr – 1 kg moddada 1 djoul energiya yutiladigan nur dozasidir. radiologiya amaliyotida ci sistemasiga kirmagan yutilgan doza birligi rad (rad) ham qo‘llanib keinadi. …

5 / 12

tgen va gamma nurlarning terapivlik maqsadlarda qo‘llanuvchi miqdorini o‘lchash asboblari rentgenometrlar, radioaktiv nurlari qayd qiluvchi va o‘lchovchi asboblar radiometrlar deyiladi. dozimetrlar qanday maqsadlar uchun qo‘llanishiga qarab 4 turga bo‘linadi: 1.radiasion – kimyoviy jarayonlarning nazorati uchun mo‘ljallangan dozimetrlar. o‘lchov diapozoni 104 –1010 rad, (100 –100.000.000 gr). 2.klinik va radiobiologik amaliyotlarda qo‘llanuvchi dozalarni o‘lchovchi dozimetrlar. o‘lchov diapozoni 1 - 104 rad, (0,01 – 10 gr). 3.individual dozalarni o‘lchovchi dozimetrlar. o‘lchov diapozani 0,01 - 100rad, (0,0001 - 1gr). 4.radiasion xavfsizlikni nazorat qilish dozimetrlari. o‘lchov diapozoni 0,1 – 103 mk rad/sek. registrasiya qilinadigan nur turiga qarab quyidagi dozimetrlar bo‘lishi mumkin: rentgen va gamma nurlar uchun beta dozimetrlar, neytronlar va aralash nurlar uchun (m.: beta va gamma; gamma va n0). radioaktivlik hodisasi. radioaktivlik hodisasi deb, radioaktiv izotoplar yadrosidan o'z o'zidan ma'lum elementlar zarrachalari - alfa va betta ba'zida gamma nurlarning ajratilishi aytiladi. radioaktivlik hodisasi radiy elementi ochilishi bilan paydo bo'ldi, ya'ni radiy xususiyatiga ega bo'lgan …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ionlovchi nurlar va kvant nurlar"

prezentatsiya powerpoint mavzu: kvant va ionlovchi nurlar. radioaktivlik. ionlovchi nurlar tabiati bo‘yicha ikki katta guruhga-korpuspulyar va kvant nurlarga bo‘linadi. korpuspulyar nurlar o‘ta mayda, elementar zarrachalardan tartib topgan. moddiy muhit atom va molekulalardan tarkib topgan. atom kimyoviy bo‘linmaydigan eng kichik zarracha bo‘lib, (atom - bo‘linmas demakdir) tuzilishi - musbat zaryadli, og’ir yadro va uning atrofida aylanuvchi elektronlardan tarkib topgan. atom yadrosi nuklonlar deb atalmish (nukleus - yadro) zarrachalardan tarkib topgan. nuklonlar ikki xil, musbat zaryadli zarachalar – protonlar va zaryadsiz zarrachalar –neytronlardan iborat. proton va neytronlar massasi atom massa birligiga, ya’ni 1ga teng. protonlar zaryadi +1ga teng. elektronlar zaryadi –1, massasi o‘ta...

This file contains 12 pages in PPT format (681.0 KB). To download "ionlovchi nurlar va kvant nurlar", click the Telegram button on the left.

Tags: ionlovchi nurlar va kvant nurlar PPT 12 pages Free download Telegram