atmosfera, gidrosfera va litosferaning birligi

PPT 11 pages 1.2 MB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPT

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

fizika zemli mavzu: atmosfera, gidrosfera va litosferaning birligi. reja: atmosfera, uning qatlamlari va ularning geofizik xususiyatlari. gidrosfera va uning yer iqlimiga ta’siri. gidrosfera va atmosferaning o’zaro ta’siri jarayonida hosil bo’luvchi tabiiy xodisalar. texnogen omillarning atmosfera, gidrosfera va litosferaga ta’siri. yer geosferalari. yer qobig`i yer qobig`i bir necha turlarga ajratiladi. ular bir - biridan tarkibi, qalinligi bilan farqlanadi.okean turidagiyer qobig`i hozirgi zamon okeanlarida va chekka dengizmaydonlarida rivojlangan bo`lib, uning qalinligi 1-15 km ni tashkil etadi. uning yuqoridan pastga tomon tuzilishida birinchi cho`kindi qatlam, asosan bazaltlardan iborat ikkinchi va tarkibida asosli to`la kristallangan magmatik jinslar ko`pchilikni tashkil etuvchi uchinchi qatlam mavjud. qita qobig`i kontinentlar va ularga tutashgan shelf dengizlarida tarqalgan. yer qobig`ining kontinental turi okeanlar ichida joylashgan mikrokontinentlar kesmasiga ham harakterli. bunday turdagi qobiqning o`rtacha qalinligi 30-40 km oraliqda o`zgaradi. platformalarda u 35-40 km ga, yosh tog` qurilmalari ostida esa 70-75 km gachayetadi. yirik grabenlar ostida qobiq qalinligi 25-30 km gacha qisqaradi. …

2 / 11

qobig`i magnitosfera atmosferadan farqli yer bilan birgalikda uning o`qi atrofida aylanmaydi. yer atmosferasi bir necha qatlamdan iborat. yer yuzasiga eng yaqini troposfera sanalib, u atmosfera massasining 80% ni va qalinligi ekvatorda 16 – 18 km ni, qutblarda esa 8 – 10 km ni tashkil etadi. troposfera harorati har 100 metrga 0,60k ga pasayib boradi. yuqoriroqda stratosfera, uning kesimida 50 – 55 km da ozon qatlami joylashgan, ma`lumki bu qatlam quyoshning ultrafiolet nurlarini o`ziga yutadi. stratosferadan yuqorida mezosfera (55 – 80 km); so`ng termosfera (80 – 1000 km) va ekzosfera (1000 – 2000 km) joylashgan. undan yuqorida – kosmos. termosferada quyoshning qisqa to`lqinli nurlarining ionosferada yutilishi tufayli harorat tez ko`tariladi. ekzosferadayengil gazlarning sochilishi va dissipatsiyasi kuzatiladi. atmosferaning 80 km dan yuqori qismida ionosfera, magnitosfera va geliosferalar mavjud bo`lib, ular xaqida 4 – bobda batafsil gap yuritiladi. atmosferaning tashqi qatlamlarida gaz molekulalarining issiqlik tasiridagi tartibsiz harakati, ularning harakat tezligini oshirib yuboradi. natijada …

3 / 11

origacha azot atmosferaning asosiy qismini tashkil qiladi, undan yuqorida azotni atomar kislorod siqib chiqaradi. atmosferada tomchi va muz shaklida (1,3÷1,5)⋅1016 kg suv bor. suv asosan troposferada, tropik mintaqalarda 3 – 4% bo`lsa, antarktidada 2⋅10-5 % ni tashkil qiladi. yer yuzasidagi asosiy energiya manbai quyoshning elektromagnit nurlanishidir. yer quyoshdan 1,7⋅1017dj/s energiya oladi, lekin yer yuzasigacha buning 48%yetib keladi, qolgani atmosferada yutiladi va magnitosferada qaytariladi. stratosfera va troposferada infraqizil diapazondagi nurlanishlar suv bug`lari va karbonat angidrid gazlari yordamida yutiladi. termosfera qatlamining (ionosferada) quyi qatlamida radioto`lqinli diapazondagi nurlanish qaytariladi, ultrabinafsha nurlanish esa ozon qatlamida erdan 15-60km yuqorida yutiladi. quyoshning qisqa to`lqinli rentgen va gamma nurlanishlari atmosferaning barcha qatlamlarida yutiladi va erga deyarliyetib kelmaydi. lekin atmosfera elektromagnit nurlanishlar va radioto`lqinlarni bemalol o`tkazib yuboradi. shunday qilib, atmosfera quyoshning qisqa to`lqinli nurlanishlari va meteoritlar oqimidan erni saqlab turuvchi qalqon rolini o`ynaydi. atmosferasiz erda hayotning vujudga kelishi mumkin emas edi, chunki bunday holda yer yuzining o`rtacha harorati …

4 / 11

– 300 m chuqurlikdagi yuza qismi harorati o`zgaruvchan bo`lib, u geografik kenglikka va yil fasliga bog`liq. ekvatorial mintaqalarda suvning o`rtacha yillik harorati 250s. shimoliy mintaqalar tomonga qarab harorat 00s gacha pasayib boradi. haroratga mos ravishda qutb o`lkalarda suvning zichligi maksimal, ekvatorda minimaldir. gidrosfera suvlarida kimyoviy elementlarning deyarli barchasi mavjud, lekin vodorod, kislorod, xlor va natriy ko`proq. okean yer yuzidagi quyosh energiyasini qabul qiluvchi va yig`uvchi ulkan akkumulyator. u haroratni o`zgarishini barqarorlashtirib turadi. suv yuzasining haroratini to`satdan bir necha gradusga o`zgarishi atmosferadagi jarayonlarga kuchli tasir etadi. o`rta va qutb kengliklarida okean suvlari yozda issiqlikni akkumulyatsiya qilib, qishda bu issiqlikni atmosferaga beradi. tropik mintaqalarda suv yil bo`yi isiydi va konvektsiya tufayli buyerda sovuq va issiq oqimlar paydo bo`ladi. shuyerlarda suv va atmosfera haroratlari orasidagi katta farq tufayli tsiklonlar vujudga keladi. tsiklonlar geografik kenglikning 5 – 20 graduslarida, asosan yoz oylarida, okean yuzasida past bosimli zona mavjud bo`lganda hosil bo`ladi. bunday holat suv …

5 / 11

haroratli dog`lar - oqimlar vujudga keladi (3 -40s dan yuqori bo`lganda “el nino”, yoki shunchaga past bo`lganda “lya nina”). bunday oqimlar har ikki –uch yilda hosil bo`ladi. har bir bunday xodisaning energiyasi, xirosimaga tashlangan atom bombasi energiyasidan million barobar katta. okean osti zilzilalarida bazi xollarda chuqurlikdagi sovuq suvlarni okean yuzasiga chiqib qolishi kuzatiladi. bu sovuq suvlar diametri 500 km gachayetishi mumkin. bu oqimlar sutkadan ko`proq vaqtgacha saqlanib, atmosferada har hil xodisalarga sabab bo`ladi.

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atmosfera, gidrosfera va litosferaning birligi"

fizika zemli mavzu: atmosfera, gidrosfera va litosferaning birligi. reja: atmosfera, uning qatlamlari va ularning geofizik xususiyatlari. gidrosfera va uning yer iqlimiga ta’siri. gidrosfera va atmosferaning o’zaro ta’siri jarayonida hosil bo’luvchi tabiiy xodisalar. texnogen omillarning atmosfera, gidrosfera va litosferaga ta’siri. yer geosferalari. yer qobig`i yer qobig`i bir necha turlarga ajratiladi. ular bir - biridan tarkibi, qalinligi bilan farqlanadi.okean turidagiyer qobig`i hozirgi zamon okeanlarida va chekka dengizmaydonlarida rivojlangan bo`lib, uning qalinligi 1-15 km ni tashkil etadi. uning yuqoridan pastga tomon tuzilishida birinchi cho`kindi qatlam, asosan bazaltlardan iborat ikkinchi va tarkibida asosli to`la kristallangan magmatik jinslar ko`pchilikni tashkil etuvchi uchi...

This file contains 11 pages in PPT format (1.2 MB). To download "atmosfera, gidrosfera va litosferaning birligi", click the Telegram button on the left.

Tags: atmosfera, gidrosfera va litosf… PPT 11 pages Free download Telegram