litosferaning ekologik funksiyasi

PPTX 13 pages 873.0 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 873.0 KB

File type PPTX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

prezentatsiya powerpoint muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti raqamli texnologiyalar vazirligi bajardi:sotvoldiyeva mohinur tekshirdi:rahmonova gulnora litosferaning ekologik funksiyasi reja: 1.litosferaning tuzilishi va yer resurslari. 2.tuproq va uning ekologik o’rni. 3.tuproqqa ekologik omillar ta’siri. 4.tuproqni muhofaza qilish tadbirlari. litosfera (grekcha: λίθος - tosh, σφαίρα - oʻram; — tosh oʻram) — yerning qattiq holatdagi tosh oʻramining qalinligi okean tubida 5–7 km, quruqlikda 30–40 km va togʻli oʻlkalarda 70–80 km gacha boradi, u choʻkindi, metamorfik va magmatik togʻ jinslaridan tashkil topgan. yer sathida, asosan, choʻkindi togʻ jinslari tarqalgan boʻlib, ularning qalinligi 20 km gacha, okean tublarida esa bir necha yuz metrga yetadi. ular tarkibi boʻyicha chaqiq, kimyoviy va organik cho'kindilardan tashkil topgan boʻlishi mumkin. cho'kindilarning ostida 10–40 km qalinlikdagi granit qobigʻi joylashgan boʻladi, okean tubida ular uchramaydi. granit va okean cho'kindilari qobigʻi ostida bazal’t qobigʻi joylashgandir. uning qalinligi okean tubida 5–7 km va quruqlikda 20–30 km ga boradi. yerning tosh oʻrami satxining …

2 / 13

oorganik qoldiq chiqindilariga boyib, tuproq qatlamining hosil boʻlishi tezlashadi. tuproq qatlamining qalinligi taxminan 1-3 metr boʻlib, u a, v, s qavatlardan iborat boʻladi. yuqorida joylashgan chirindiga boy boʻlgan eng unumdor qismi a-gumusli qavat hisoblanadi. uning ostida tepadan yuvilib tushgan karbonat tuzli villyuvial qavat joylashgan boʻlib, 1,5-2 metr chuqurlikgacha kam oʻzgargan eng quyida s-ona jinsli qavat yotadi. tuproq turlari qutblardan ekvatorga hamda tekisliklardan togʻlarga qarab iqlim oʻzgarishi bilan qonuniy ravishda oʻzgarib boradi. moʻtadil mintaqaning yillik yogʻingarchiligi 500–600 mm boʻlgan oʻrmon choʻllarida chirindi(gumus) ga boy (10 % gacha) eng unumdor, qoʻngʻir, qora tuproqlar tarqalgan. markaziy osiyoning dasht va yarim dashtlarida oʻsimliklarning tabiiy sharoitda rivojlanishi uchun namlik yetishmaganligi sababli[3], kam (1-2 %) gumusli kul rang, bo'z tuproqlar tarqalgan. geologik zamin, rel’ef va iqlimning oʻzgarishiga qarab, har yerning oʻziga xos tuproqlari, oʻsimlik turlari va hayvonot dunyosi rivojlanadi[4]. litosfera sathidan insoniyatning yashashi uchun zarur boʻlgan qishloq xoʻjalik mahsulotlari (inshootlar qurishda foydalanishdan tashqari) va qazilma boyliklar …

3 / 13

a). mutaxassislarning fikricha, xxi asrda quruqlikning 6/1 qismi kon, yoʻl va har xil inshootlar bilan band boʻladi. aholi sonining oshib borishi, qurilishlarning kengaiishi dehqonchilikka yaroqli yerlarning kamayishiga sabab boʻlmoqda. mutaxassislarning fikricha, xxi asrda yerlarning unumdorligini 3,5-4 % ga oshirilmasa, sayyoramizda yiliga 200 mln tonna don yetishmovchiligi holati yuz berishi mumkin[6]. tuproq(qum) — litosfera yuza qavatlarining suv, havo va tirik organizmlar taʼsirida oʻzgarishidan shakllanadigan va genetik jihatdan oʻzaro bogʻliq gorizontlardan tashkil topgan tabiiy tuzilma; yer poʻstining yuza va unumdor qatlami. t.ning nuragan tog jinslaridan farq qiladigan eng muhim xususiyati — unumdorligidir (qarang tuproq unumdorligi). t.ni oʻrganish va uning tasnifini tuzish, tarkibini yaxshilash hamda unumdorligini oshirish usullarini ishlab chiqish singari masalalar bilan tuproqshunoslik fani shugʻullanadi. t. hosil qiluvchi asosiy omillar: iqlim, tuproq ona jinsi, oʻsimliklar va hayvonot olami, hududning relyefi va geologik yoshi hamda odamning xoʻjalik faoliyati. yer yuzasiga chiqib turgan togʻ jinslari yogʻinsochin, karbonat angidrid, kislorod, havo harorati, mexanik kuchlar, suv …

4 / 13

h sharoitida sodir bo’ladi. t. qattiq, suyuq, gaz holatidagi va tirik tarkibiy qismlardan tashkil topgan. ularning bir-biriga nisbati turli t.lardagina emas, balki bir t. tipining har xil qatlamlarida ham turlicha. t. qattiq qismini mineral moddalar tashkil qiladi. tabiiy joylanishda qattiq zarralar t. massasining maʼlum qismini egallaydi, qolgan qismini esa zarralar va ularning agregatlari oraligʻidagi har xil kattalik hamda shaklga ega boʻlgan kovaklar (gʻovaklik) tashkil qiladi. bu boʻshliqlarning umumiy yigʻindisi t. gʻovakligi deyiladi. t. gʻovakligi kapillyar va nokapillyar boʻladi. kapillyar gʻovakli t.ning mayda zarralari kapillyar oraligʻidagi hajmga, nokapillyar gʻovaklik esa makrostruktura elementlari oraligʻidagi yirik kovaklar hajmiga teng. t.ning mineral qismidagi g'ovakligi 40—60%, botqoqi va gleylangan tlarda esa 27% atrofida boʻladi. gʻovaklik t.ning solishtirma va hajm ogʻirligiga bogʻliq. kovaklarda t.ning suyuq qismini tashkil qiluvchi, tarkibida erigan moddalar — tuproq eritmasi boʻlgan tuproq nami hamda t.ning gaz holatidagi qismini tashkil etuvchi tuproq havosi boʻladi. t. tarkibidagi suv va havo miqdorining nisbati atmosfera yogʻinlari, …

5 / 13

, tog' jinslari, o"simliklar va hayvonlar, mikroorganizmlarning o'zaro murakkab ta'siri natijasida hosil bo’ladi. 1 gramm tuproqda milliondan ortiq sodda hayvonlar va tuban o" simliklar uchraydi. tuproq tugaydigan va tiklanadigan resurslarga kiradi. tuzilishiga ko’ra tuproqda 3 asosiy qatlam ajratiladi: a-eng ustki gumus (chirindi)li qatlam; b-yuqori qatlamdan mineral va organik birikmalar to'planadigan qatlam. c-tuproq vujudga keladigan ona jins qatlami. tuproqning har bir gorizonti organik va mineral birikmalar aralashmasidan iborat. tuproq tarixiy tarkib topgan murakkab, mustaqil tabiiy jism bo’lib, o'zgaruvchan dinamik hosiladir. yer yuzi turli qobiqlari o'rtasidagi aloqadorlik tuproq orqali amalga oshadi. tuproq tabiiy landshaftlarning asosi hisoblanadi. biosferada bajaradigan faoliyatiga qarab tuproqni organik hayot zanjirining eng muhim halqasi, deb yuritsa bo"ladi. tuproqda u yoki bu mikroelementlar etishmasligi yoki optiqchaligi organizmlarning rivojlanishi va insonning sog'lig'iga bevosita ta'sir ko’rsatadi; tuproq kasallik tarqatadigan ko’plab mikroorganizmlar uchun zarur hayot muhiti hisoblanadi. tuproqda sil, vabo, o'lat, ichterlama, burutsellioz va boshqa kasalliklarning qo'zgatuvchilari bo'lishi mumkin. biosferada tuproqning eng muhim …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "litosferaning ekologik funksiyasi"

prezentatsiya powerpoint muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti raqamli texnologiyalar vazirligi bajardi:sotvoldiyeva mohinur tekshirdi:rahmonova gulnora litosferaning ekologik funksiyasi reja: 1.litosferaning tuzilishi va yer resurslari. 2.tuproq va uning ekologik o’rni. 3.tuproqqa ekologik omillar ta’siri. 4.tuproqni muhofaza qilish tadbirlari. litosfera (grekcha: λίθος - tosh, σφαίρα - oʻram; — tosh oʻram) — yerning qattiq holatdagi tosh oʻramining qalinligi okean tubida 5–7 km, quruqlikda 30–40 km va togʻli oʻlkalarda 70–80 km gacha boradi, u choʻkindi, metamorfik va magmatik togʻ jinslaridan tashkil topgan. yer sathida, asosan, choʻkindi togʻ jinslari tarqalgan boʻlib, ularning qalinligi 20 km gacha, okean tublarida esa bir necha yuz metrga yetadi....

This file contains 13 pages in PPTX format (873.0 KB). To download "litosferaning ekologik funksiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: litosferaning ekologik funksiya… PPTX 13 pages Free download Telegram