xix asrda o‘zbekistonda ta’lim tizimi

DOCX 7 sahifa 26,7 KB Bepul yuklash

7 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 26,7 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 7

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 7

o‘zbek tili va adabiyot yo‘nalishi, 1-kurs magistranti nargiza to’lqinovna “yangi o‘zbekiston taraqqiyot strategiyasida ta’lim tizimidagi islohotlar” fanidan tayyorlagan essesi. xix asrda o‘zbekistonda ta’lim tizimi kirish xix asrda oʻzbekistonda ta’lim tizimi mamlakat ijtimoiy-siyosiy hayoti, madaniyati va ma’naviy taraqqiyoti bilan chambarchas bogʻliq edi. bu davrda ta’lim asosan diniy xarakterga ega boʻlib, maktab va madrasalar orqali qur’on, hadis, fiqh, arab tili, mantiq, aruz kabi fanlar oʻqitilgan. oʻsha paytda maktablar, asosan, mahalla yoki masjid huzurida faoliyat yuritgan bo‘lib, ularni “beshik maktabi” deb atashgan. madrasalar esa ilmning yuqori bosqichi hisoblanib, ularda diniy va ba’zi dunyoviy fanlar chuqurroq oʻrganilgan. xix asr o‘rtalaridan boshlab, oʻrta osiyoda, xususan, buxoro, xiva va qo‘qon xonliklarida ma’rifatparvarlik g‘oyalari kuchaya boshladi. bu jarayonlar ta’lim tizimida yangi usullar va dunyoviy bilimlarga ehtiyoj paydo bo‘lishiga olib keldi. rossiya imperiyasi ta’siri kuchayishi bilan turkiston o‘lkasida rus-tuzem maktablari ochilib, mahalliy aholiga rus tili va zamonaviy fanlardan saboq berila boshlandi. asosiy qism xix asr boshlarida o‘zbekistonda ta’lim …

2 / 7

zuv va o‘qish malakalari berilgan. maktablar mahalliy imom, mudarris yoki “domla” tomonidan boshqarilgan, ularning faoliyati jamiyat tomonidan moliyalashtirilgan yoki xayriya yo‘li bilan davom ettirilgan. [0: karimov i.a. yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – toshkent: ma’naviyat, 2008. – b. 45–67.] madrasalar esa yuqori darajadagi diniy va ilmiy muassasa hisoblanib, u yerda fiqh (islom huquqi), tafsir (qur’on talqini), hadis, mantiq, balog‘at, aruz, arab tili grammatikasi, ba’zan esa tabobat va falakiyot kabi fanlar o‘qitilgan. talabalar madrasaga kirishdan avval bir necha yil boshlang‘ich maktabda tahsil olib, keyin madrasaga kirish imkoniga ega bo‘lganlar. madrasa talabalari “talaba” yoki “mudarris shogirdi” deb atalgan va ular o‘qishni ko‘pincha yillar davomida davom ettirgan. bu davrda ta’lim tizimi ijtimoiy tabaqalanishdan ham chetda qolmagan. asosan boy, diniy oilalar farzandlari maktab va madrasalarda o‘qish imkoniyatiga ega bo‘lgan, kambag‘al yoki dehqon oilalarining bolalari esa ko‘pincha ta’limdan chetda qolgan. bu holat jamiyatda ma’lum darajada savodsizlik darajasining yuqori bo‘lishiga sabab bo‘lgan. ayniqsa, qiz bolalarning ta’lim …

3 / 7

sturlari, o‘qituvchilar saviyasi va metodikasi turlicha bo‘lgan. ayrim shaharlar, masalan, buxoro, samarqand, qo‘qon va xiva kabi markazlarda madrasalar nufuzli ilmiy maskan sifatida tanilgan. ularning ayrimlari hatto butun markaziy osiyo bo‘ylab mashhur bo‘lgan, masalan, buxorodagi mir arab madrasasi yoki xivadagi sherg‘ozixon madrasasi shular jumlasidandir.[footnoteref:1] [1: rustamov r. o‘zbek ma’naviyati va ta’lim an’analari tarixi. – samarqand: samdu nashriyoti, 2018. – b. 65–88.] biroq, bu davr ta’lim tizimi dunyoviy bilimlardan ancha uzoq edi. ilmiy fanlar, texnika, tabiiy fanlar yoki zamonaviy til o‘qitilishi deyarli mavjud emas edi. bu holat o‘z navbatida jamiyatning iqtisodiy, ilmiy va madaniy rivojlanish sur’atlarini sekinlashtirgan. diniy ta’limning ustunligi ba’zan tafakkurning bir yoqlamaligiga, yangiliklardan chetda qolishga sabab bo‘lgan. xix asrning o‘rtalariga kelib, o‘zbekiston hududida ma’rifatparvarlik g‘oyalari kuchaya boshladi. jadidchilik harakati paydo bo‘lishiga asos bo‘lgan bu jarayonlar ta’lim tizimining zamonaviylashuviga turtki berdi. ayrim ziyolilar islomiy qadriyatlarga hurmat saqlagan holda, yangi usuldagi ta’lim — “usuli jadid”ni joriy etish g‘oyasini ilgari surishdi. bu usulda …

4 / 7

di. o‘qitish jarayoni qat’iy nazorat ostida emas, balki ustozning shaxsiy tajribasi va diniy bilim darajasiga bog‘liq holda olib borilgan. boshlang‘ich ta’lim maktablarda amalga oshirilib, bu bosqichda o‘quvchilarga o‘qish, yozish va qur’onni yod olish o‘rgatilgan. odatda, o‘quvchilar dastlab arab alifbosini, so‘ngra qur’on oyatlarini o‘qish va yozishni mashq qilishgan. maktablarda o‘qitish “yodlash” tamoyiliga asoslangan bo‘lib, o‘quvchilar ustoz aytgan matnni qayta-qayta takrorlab, yod olish orqali o‘zlashtirgan. savol-javob yoki mustaqil fikrlashga o‘rgatish deyarli mavjud emas edi. darslar ertalabdan kechgacha davom etgan, lekin qat’iy jadval bo‘lmagan. o‘quvchilar uyda yoki maktabda o‘z vaqtida qur’on oyatlarini takrorlash bilan shug‘ullanganlar. madrasalarda o‘qitish tizimi nisbatan murakkab va chuqurroq bo‘lgan. talabalar avvalo diniy ilmlar — tafsir, hadis, fiqh va aqida fanlarini o‘rganganlar. shu bilan birga, ba’zi madrasalarda arab tili grammatikasi, mantiq, aruz, balog‘at, ba’zan esa matematika va tabobat fanlaridan ham darslar o‘tilgan. madrasalarda o‘qitishning asosiy manbasi sifatida diniy risolalar va eski arabcha asarlar ishlatilgan. ta’lim jarayonida baholash tizimi mavjud bo‘lmagan …

5 / 7

ik harakati ta’sirida asta-sekin yangilana boshladi. yangi usuldagi maktablarda yozma mashqlar, darsliklardan foydalanish, savol-javob usuli kabi zamonaviy metodlar joriy qilina boshladi. shu tarzda, o‘z davri uchun asosiy bilim manbai bo‘lgan maktab va madrasalar o‘zbekiston ta’lim tarixida muhim o‘rin egalladi. 3. xix asrning ikkinchi yarmida ma’rifatparvarlik harakatining paydo bo‘lishi xix asrning ikkinchi yarmi o‘zbekiston tarixida madaniy-ma’naviy uyg‘onish davri sifatida e’tirof etiladi. aynan shu davrda milliy adabiyot orqali xalq ongida ma’rifatparvarlik, yangilanish va taraqqiyot g‘oyalari kuchaygan. adabiyot jamiyatning ijtimoiy hayotiga bevosita ta’sir ko‘rsatgan, yozuvchi va shoirlar esa xalqni ilm-ma’rifat, adolat va taraqqiyot yo‘liga chorlagan yetakchilarga aylangan.[footnoteref:2] [2: saidov a. o‘zbekistonda madaniyat va ta’lim taraqqiyoti tarixidan lavhalar. – toshkent: fan va texnologiya, 2014. – b. 90–108.] bu davrda yaratilgan asarlar xalqni o‘ylashga, o‘z hayotini tahlil qilishga, ilm olish va taraqqiyotga intilishga undagan. ayniqsa, ahmad donish, munis xorazmiy, ogahiy, furqat, muqimiy, avaz o‘tar o‘g‘li kabi ma’rifatparvar ijodkorlar asarlarida zamonning muammolari, jaholatga qarshi kurash, adolatli …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 7 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"xix asrda o‘zbekistonda ta’lim tizimi" haqida

o‘zbek tili va adabiyot yo‘nalishi, 1-kurs magistranti nargiza to’lqinovna “yangi o‘zbekiston taraqqiyot strategiyasida ta’lim tizimidagi islohotlar” fanidan tayyorlagan essesi. xix asrda o‘zbekistonda ta’lim tizimi kirish xix asrda oʻzbekistonda ta’lim tizimi mamlakat ijtimoiy-siyosiy hayoti, madaniyati va ma’naviy taraqqiyoti bilan chambarchas bogʻliq edi. bu davrda ta’lim asosan diniy xarakterga ega boʻlib, maktab va madrasalar orqali qur’on, hadis, fiqh, arab tili, mantiq, aruz kabi fanlar oʻqitilgan. oʻsha paytda maktablar, asosan, mahalla yoki masjid huzurida faoliyat yuritgan bo‘lib, ularni “beshik maktabi” deb atashgan. madrasalar esa ilmning yuqori bosqichi hisoblanib, ularda diniy va ba’zi dunyoviy fanlar chuqurroq oʻrganilgan. xix asr o‘rtalaridan boshlab, oʻrta osiyoda, xususan...

Bu fayl DOCX formatida 7 sahifadan iborat (26,7 KB). "xix asrda o‘zbekistonda ta’lim tizimi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: xix asrda o‘zbekistonda ta’lim … DOCX 7 sahifa Bepul yuklash Telegram