adabiy ertak va uning bolalar adabiyoti taraqqiyotiga ta`siri

DOCX 5 sahifa 490,2 KB Bepul yuklash

5 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 490,2 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 5

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 5

adabiy ertak va uning bolalar adabiyoti taraqqiyotiga ta`siri ertak turli yo'llar bilan o'quvchiga etib boradi. hikoyachi syujet o'ylab topishi, kimgadir aytib berishi va tinglovchisi nimanidir qo'shib, keyingisiga etkazishi mumkin - va hokazo. natijada, kim aytishni boshlaganini aniqlash allaqachon qiyin bo'lganida, xalq ertagi. adabiy ertakning taqdiri boshqacha. uning muallifi deyarli har doim tanilgan, matni doimiy va uni o'qigan kishi hech qanday o'zgartirish kiritmaydi. ertak nima? "ertak" so'zi xvii asrda rus tilida paydo bo'lgan. to'rt asr davomida bu atama ma'nosi o'zgardi va endi u epik xarakterdagi adabiy asarni anglatadi. ushbu asar syujeti badiiy adabiyotga qaratilgan. unda haqiqiy hayot elementlari mavjud bo'lishi mumkin, ba'zida ularning ko'pi ham bor, lekin voqealar qahramonlar bilan sodir bo'lishi mumkin emas. xalq va adabiy ertaklarni ajratish odatiy holdir. eng asosiy farq - tarqatish yo'llari. albatta, endi kitobxonlar xalq ertaklarini ko'pincha kitoblardan topishadi. ammo qog'ozga tushishidan oldin, xalq ertagi uzoq yo'lni bosib o'tadi. u og'zaki so'zlar bilan takrorlanadi, ba'zida …

2 / 5

ersen. v. f. odoevskiy va a. lindgren, shuningdek bolalar va kattalar uchun kitoblarning boshqa ko'plab mukammal mualliflari. she'riy ertaklarning ajoyib namunalarini a. s. pushkin. dramatik ertakning misoli s. ya.ning "o'n ikki oy". marshak. shu bilan birga, adabiy ertaklar mualliflari har doim ham folklor syujetlarini asos qilib olmaydilar. masalan, astrid lindgren yoki tove yanssonning syujetlari asl va xalq ijodida o'xshashligi yo'q, charlz perroning "ona g'oz haqidagi ertaklar" esa xalq syujetlari asosida yaratilgan. muallif ertaklari syujetlarini uch guruhga bo'lish mumkin: epik, lirik va dramatik. muallif adabiy ertak yozgan holda to'xtab qolmasdan, o'z g'oyasini rivojlantirgan va vakolatli epos yaratgan holatlar mavjud. o`zbek bolalar adabiyotining shakllanish jarayoni xx asrning 20-30 yillarida, ayniqsa, jiddiy tus oldi, tezlashdi va qamrov kasb eta bordi. asosan, she`riyat va hali hikoyachilik doirasida qolib kelayotgan bolalar adabiyoti bu davrga kelib xalq ijodiyotiga keng va chuqur murojaat qilishga kirishib, o`z janriy imkoniyatlarini adabiy ertakning shehriy ertak, nasriy ertak, ertak qissa, dramatik …

3 / 5

lalar adabiyotini shakllantirish va rivojlantirish harakati 30yillar arafasi va davomida chinakkam yangi bosqichga ko`tarildi. buning bir qancha sabablari va omillari bor edi: birinchidan, xuddi shu yillarda o`zbek folklorshunosligi ancha jonlangan edi, xalq qo`shiqlari va dostonlari qatorida ertaklarni yozib olish va nashr etishda samarali natijalarga erishila boshlandi. bu ishda elbek, /ulom zafariy va shukur sa`dulla singari bolalar adiblari ancha faollik ko`rsatdilar. ayniqsa, elbek bolalar folklorini to`plash yo`lida qizg`in izlandi, 1937 yilda o`zi to`plagan asarlar asosida tartib bergan «bolalar qo`shig`i» to`plamini nashr ettirdi. ikkinchidan, 30-yillarning boshlarida «bolalarga ertak kerakmi? sehrli-fantastik ertaklar ular tarbiyasiga zararli emasmi?»,- degan mavzularda boshlangan qizg`in bahs xalq ertaklariga munosabatni yanada chuqurlashtirishga xizmat qildi. natijada xalq ertaklari syujetlarini turli shakllarda ijodiy interpretatsiya qilish va shu asosda bolalarni xalq fantaziyasi olamiga olib kirish bir muncha jonlandi. bu hol bolalar epik poeziyasining yuksalishi va dramaturgiyasining oyoqqa turishiga ijobiy ta`sir ko`rsatdi. sirasini aytganda, bolalarga atalgan badiiy adabiyot yaratish an`anasinng dastlab adabiy ertak …

4 / 5

bag`rida yuzaga kelgan edi. binobarin, bolalar uchun ijod etish xalq pedagogikasi va etnografiyasi aqidalariga to`yintirilgan qadimiy an`ana bo`lib, uning ijodiy andazasi bolalarga mo`ljallangan ixtisoslashgan badiiy yozma adabiyotning vujudga kelishini ta`minlagan omil bo`ldi. bu folklor va yozma adabiyot orasidagi genetik (bevosita) aloqa natijasi edi. · folklor va yozma adabiyot orasidagi bilvosita aloqa esa bolalar adabiyotida folklorizmlarning xilma-xil ko`rinishlarini yuzaga keltirdi va bolalar adabiyotining xalqchillashuvini, g`oyaviy-badiiy barkamollashuvini, qiziqarliligi va tabiiy soddaligini ta`minladi. shu tariqa o`zbek bolalar adabiyoti ham folklorga tayangan holda shakllana va rivojlana bordi. asosan, she’riyat va hikoyachilik bilan shakllana boshlagan o`zbek bolalar adabiyoti o`tgan asrning 30-yillaridan adabiy ertakning she’riy ertak, nasriy ertak, ertak qissa, dramatik ertak singari xilma-xil oraliq shakllari bilan takomillasha bordi. buning asosida xx asr boshlaridan rus adabiyoti namoyondalari i.a.krilov, a.s.pushkin, l.n.tolstoy, k.d.ushinskiy masallari, ertaklari va hikoyalarining o‘zbek tiliga tarjima qilina boshlanganligi, yoxud, said rasul aziziy va abdulla avloniylarning voqeaband she’rlari, masallari hamda hamzaning xalq rivoyati asosida yozilgan …

5 / 5

rni yozib olish va nashr etishda samarali natijalarga erishila boshlanadi. bu ishda elbek, g‘ulom zafariy va shukur sa’dulla singari bolalar adiblari ancha faollik ko‘rsatadilar. ayniqsa, elbek bolalar folklorini to‘plash yo‘lida qizg‘in izlanib, 1937- yilda o‘zi to‘plagan asarlar asosida tartib bergan “bolalar qo‘shig‘i” to‘plamini nashr ettiradi. ikkinchidan, 30-yillarning boshlarida “bolalarga ertak kerakmi? sehrlifantastik ertaklar ular tarbiyasida zararli emasmi?”,– degan mavzularda boshlangan qizg‘in bahs xalq ertaklariga munosabatni yanada chuqurlashtirishga xizmat qiladi. natijada, xalq ertaklari sujetlarini turli shakllarda ijodiy interpretatsiya qilish va shu asosda bolalarni xalq fantaziyasi olamiga olib kirish bir muncha jonlanadi. bu hol bolalar epik poeziyasining yuksalishi va dramaturgiyasining oyoqqa turishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. bolalarga atalgan badiiy adabiyot yaratish an’anasining dastlab, adabiy ertak shaklida namoyon bo‘lganligi daniel defo, jonatan svift, jan de lafonten, sharl perro, erix rapse, aka-uka yakob va vilgelm grimmlar, vilgelm gauf, hans kristian andersen, karlo kollodi, v. jukovskiy, p.yershov va boshqalar ijodiyotida keng miqyosda ko`zga tashlanadi. o‘zbek bolalar …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 5 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"adabiy ertak va uning bolalar adabiyoti taraqqiyotiga ta`siri" haqida

adabiy ertak va uning bolalar adabiyoti taraqqiyotiga ta`siri ertak turli yo'llar bilan o'quvchiga etib boradi. hikoyachi syujet o'ylab topishi, kimgadir aytib berishi va tinglovchisi nimanidir qo'shib, keyingisiga etkazishi mumkin - va hokazo. natijada, kim aytishni boshlaganini aniqlash allaqachon qiyin bo'lganida, xalq ertagi. adabiy ertakning taqdiri boshqacha. uning muallifi deyarli har doim tanilgan, matni doimiy va uni o'qigan kishi hech qanday o'zgartirish kiritmaydi. ertak nima? "ertak" so'zi xvii asrda rus tilida paydo bo'lgan. to'rt asr davomida bu atama ma'nosi o'zgardi va endi u epik xarakterdagi adabiy asarni anglatadi. ushbu asar syujeti badiiy adabiyotga qaratilgan. unda haqiqiy hayot elementlari mavjud bo'lishi mumkin, ba'zida ularning ko'pi ham bor, lekin voqealar qahramo...

Bu fayl DOCX formatida 5 sahifadan iborat (490,2 KB). "adabiy ertak va uning bolalar adabiyoti taraqqiyotiga ta`siri"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: adabiy ertak va uning bolalar a… DOCX 5 sahifa Bepul yuklash Telegram