abdurauf fitrat

DOCX 4 pages 176.6 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 176.6 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

abdurauf fitrat (1886–1938) abdurauf abdurahim o‘g‘li fitrat 1886-yil buxoro shahrida tug‘ildi. dastlab eski maktabda, keyin mirarab madrasasida, xx asr boshlarida istanbulda tahsil oldi. u yerda ijod bilan jiddiy shug‘ullandi. o‘sha davrda «munozara», «hind sayyohi bayonoti» singari nasriy asarlari hamda «sayha» («chorlov») nomli she’riy to‘plami chop etildi. 1917-yil aprelidan 1918-yil martigacha samarqandda bosilgan «hurriyat» gazetasiga muharrirlik qildi. 1918-yil fitrat toshkentga keladi va asosan, adabiy, ilmiy-ma’rifiy ishlar bilan mashg‘ul bo‘ladi. 1921-yil buxoroga taklif etiladi. shu davrda fitrat tashabbusi bilan 70 nafar turkistonlik iqtidorli yoshlar germaniyaga o‘qishga yuboriladi. fitrat 1923–1924-yillarda moskva va leningradda yashadi, sharq tillari institutida ishladi. u yerda turk, arab, fors tillari va adabiyotidan dars berdi. leningrad dorilfununining professori bo‘ldi. shu yillarda «abulfayzxon», «bedil», «qiyomat», «shaytonning tangriga isyoni» kabi asarlar yozdi. fitrat maktab o‘quvchilari uchun «adabiyot qoidalari» darsligini, tilshunos olim sifatida o‘zbek tilining qoidalari to‘g‘risida «sarf», «nahv» kitoblarini yozdi. uning musiqashunoslik sohasiga doir «shashmaqom», «o‘zbek klassik musiqasi ham uning tarixi», «sharq …

2 / 4

lik – qon bilan sug‘orilaturg‘on bir og‘ochdir» asosiga qurilgan desak ham bo‘ladi. chunki toj-u taxt orzusi ko‘zlarni ko‘r, qalblarni nochor qilishi mumkin. bunga asardagi bir qancha voqealar ham dalil bo‘la oladi. xususan, tarixiy dalillarga ko‘ra, abulfayzxon taxtga o‘tirish uchun akasining bahridan o‘tgan edi. xon yon-atrofidagi ikkiyuzlamachi xoinlar dastidan, qolaversa, o‘zining nihoyatda kaltabinligi tufayli mag‘lubiyatga uchraydi. asarning bosh g‘oyasi ham zulm asosiga qurilgan tuzumning oxir-oqibat inqirozga yuz tutishini ta’kidlashga yo‘naltirilgan. ma’lumki, drama mir vafo va qozi nizomning shaxmat o‘yinlari bilan boshlanadi. yozuvchi bu o‘yinni bejiz tanlamagan, shaxmat o‘yini zamirida qaysidir ma’noda fojiada qatnashadigan obrazlarning o‘zaro ziddiyati, qaysi tomonning yutishi va yutqizishiga ramzan ishora ham qilinadi. ikkinchi tomondan, ko‘pincha shaxmat o‘yini aqlli va bekorchi odamlarning ishi sifatida ham talqin etiladi. shunga ko‘ra, xon ishongan mulozimlarning ahvoli, ularning maishat-u turli o‘yinlar bilan mashg‘ulligiga ishora qilinadi. kunlar o‘tgan sayin abulfayzxonni marhumlar ruhi bezovta qila boshlaydi: qo‘rqinchli tushlar ko‘radi. xon atrofi borgan sari sotqinlarga to‘lib …

3 / 4

sinlar, elning kattalarini chaqirsinlar», deb muzokara uchun joy tanlaydi. buning sababini ham hakimbiy nutqidan bilib olish mumkin: «xonning buyrug‘i arkdan mirarabgacha yurmaydir». bu gap abulfayzxonning ijtimoiy-siyosiy mavqeyi naqadar zaifligini anglatadi. uchinchi parda nodirshoh va o‘g‘li rizoqulixon suhbati bilan boshlanadi. nodirshoh: «har o‘lkani urushib olmoq siyosat emas. urush choralarning eng so‘nggisi. bir o‘lkani olmoq uchun eng yaxshi chora – shul o‘lka ning o‘zida do‘stlar topmoq, shularni ishlatmakdir», deya hakimbiy va uning o‘g‘li rahimbiyga ishora qiladi. chunki hakimbiy nodirshohdan o‘g‘lini taxtga o‘tqizish va’dasini olib ulgurgan edi. fojianing keyingi sahifalarida xonning afsus-nadomatlari, yig‘lash-siqtashlari – umuman, nochor ahvoli beriladi. yurt boshqaruvini qo‘lga olgan rahimbiy abulfayzxonni uy qamog‘ida saqlaydi. fitrat shu o‘rinda abulfayzxon bilan rahimbiyni uchrashtiradi. bu epizodda mahkum xon rahimbiy va uning yaqinlariga qilgan yaxshiliklarini sanaydi. rahimbiy esa xonni «davlatimizning buyuk, buyuk teraklarini o‘z qo‘lingiz bilan yiqita berdingiz», deb xonning johilona siyosatini qoralaydi. har kim o‘z fikrida haqqa o‘xshab ko‘rinadi... keyinroq ulfat lahm qazib …

4 / 4

qarata shunday bir gapni aytishdan toymaydi: «jiyanim, men abulfayzxon bilan urushdim, chunki haqsizlik qilg‘an edi. siz bu kun undan ortiq haqsizlik qila turibsiz. ko‘zim bo‘lsa edi, ertadan boshlab, siz bilan ham urushar edim. nima qilaykim, ko‘zim yo‘q. hay, siz-ku buxoro taxtini olarsiz. abdulmo‘minni o‘ldirarsiz. balkim, meni ham o‘ldirarsiz. biroq shuni bilib qo‘yingizkim, bu taxt sizning bolalaringizg‘a yuqmag‘usidir». adolatning qaror topishini har qanday inson xohlaydi. toj-u taxt bevafo va o‘tkinchi. fitrat ibrohimbiy tilidan shu haqiqatni bayon qiladi. darhaqiqat, oxirgi sahnada rahimbiy oldida ramziy obraz – xayol paydo bo‘ladi. fitrat o‘zi anglab yetgan va anglatmoqchi bo‘lgan haqiqat bayoni uchun xayolni: «sen fazilatli bilimlarning qo‘l, qanotlarini uzib tashlading. inju tizg‘uchi adiblarning qalamlarini o‘choq supurgisiga aylantirding. ota pichog‘i bilan bolalarni bo‘g‘izlading. bola pichog‘i bilan otalarni yiqitding...», deya so‘zlatadi. xayol asardagi eng kuchli va eng teran obrazlardan biri. fojiadagi obraz larning o‘zaro ziddiyatlarini, tarixiy haqiqat kim tomonida ekanini tushunish uchun asarni sinchiklab o‘qish va ayni …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abdurauf fitrat"

abdurauf fitrat (1886–1938) abdurauf abdurahim o‘g‘li fitrat 1886-yil buxoro shahrida tug‘ildi. dastlab eski maktabda, keyin mirarab madrasasida, xx asr boshlarida istanbulda tahsil oldi. u yerda ijod bilan jiddiy shug‘ullandi. o‘sha davrda «munozara», «hind sayyohi bayonoti» singari nasriy asarlari hamda «sayha» («chorlov») nomli she’riy to‘plami chop etildi. 1917-yil aprelidan 1918-yil martigacha samarqandda bosilgan «hurriyat» gazetasiga muharrirlik qildi. 1918-yil fitrat toshkentga keladi va asosan, adabiy, ilmiy-ma’rifiy ishlar bilan mashg‘ul bo‘ladi. 1921-yil buxoroga taklif etiladi. shu davrda fitrat tashabbusi bilan 70 nafar turkistonlik iqtidorli yoshlar germaniyaga o‘qishga yuboriladi. fitrat 1923–1924-yillarda moskva va leningradda yashadi, sharq tillari institutida ishladi. u y...

This file contains 4 pages in DOCX format (176.6 KB). To download "abdurauf fitrat", click the Telegram button on the left.

Tags: abdurauf fitrat DOCX 4 pages Free download Telegram