12-mavzu: ishhaqi va mexnat munosabatlari

PPT 23 стр. 2,3 МБ Бесплатная загрузка

23 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 2,3 МБ

Тип файла PPT

Страницы 23

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 23

3-maruza. iqtisodiy faoliyat va ishlab chiqarish 12-mavzu:ish haqi va mexnat munosabatlari reja: 1. taqsimot munosabatlarida ish haqining mohiyati. nominal va real ish haqi 2. ish haqini tashkil etish shakllari va tizimlari 3. ishchi kuchi bozorining alohida modellarida ish haqi darajasining aniklanishi. inson kapitaliga investitsiyalar 4. mehnat munosabatlarinnng iqtisodiy mazmuni va uni tartibga solishda kasaba uyushmalari roli bu nazariyaning asoschililaridan biri frantsuz olimi j.b.sey «ishlab chiqarishning uch omili» degan g'oyani ilgari surib, unda tovarlarni ishlab chiqarishda mehnat, er va kapital bab-baravar qatnashadi, ular hamma daromadlar manbaidir va binobarin daromadlar ham shu omillar o'rtasida taqsimlanadi, deb ko'rsatadi. uning bu g'oyasi amerikalik iqtisodchi olim j.b.klarkning qo'shilgan omil (so'nggi qo'shilgan kapital yoki ishchi kuchi) unumdorligi degan g'oyasiga asos bo'lib xizmat qiladi. j.b.klark o'zining «boyliklarning taqsimlanishi» nomli asarida yaratilgan boylik uchala omil o'rtasida ularning har biri yaratgan mahsulot miqdoriga (ya'ni unumdorligiga) qarab taqsimlanadi, deb ko'rsatdi. sey va klark g'oyalarining ijobiy tomoni quyidagilardan iborat: a) kapital, …

2 / 23

to'g'ri kelmaydi. sey va klark aytganlaridek, hozirgi davrda yaratilgan boylik, to'g'rirog'i milliy mahsulotning hammasi bu uchala omilning miqdori va unumdorligiga qarab taqsimlanmaydi, balki uning amortizatsiya ajratmalari, markazlashgan fondlar tashkil qilingandan qolgan qismi shu omillarga qarab uning egalari o'rtasida taqsimlanadi. sey va klarklardan tashqari ayrim oqimlar, masalan lassalchilar mehnat hamma boylikning va madaniyatning manbaidir, shuning uchun hamma daromad jamiyat a'zolari o'rtasida teng taqsimlanishi zarur, deb ko'rsatadilar. lassalchilar, birinchidan boylik faqatgina mehnatning natijasi bo'lmasdan, uni yaratishda er (tabiat) va kapital ham qatnashishini, ya'ni uning nafliligi har uchala omil natijasi ekanligini unutdilar. ikkinchidan, ularning yaratilgan mahsulotni hamma jamiyat a'zolari o'rtasida teng taqsimlash zarur degan g'oyasi mutlaqo noto'g'ri bo'lib, bunday holatda mahsulotni ko'paytirishga ishlab chiqaruvchilar o'rtasida hech qanday qiziqish bo'lmasligi o'z-o'zidan tushunarlidir. keyinchalik sobiq sotsialistik mamlakatlarda, jumladan sobiq ittifoqda mahsulot va daromadlar davlat qo'lida bo'lib, mehnatning miqdori va sifatiga qarab taqsimlanadi degan g'oya hukmron bo'ldi. a) umuman olganda mahsulotni, binobarin daromadlarni taqsimlash ham doim …

3 / 23

anadigan qismi ish haqi deb yuritiladi. ish haqi hozirgi davrda barcha mamlakatlar iqtisodiyotida muhim o'rin tutadi. shuning uchun ham iqtisodchi olimlar ish haqining mazmuniga katta e'tibor beradilar. masalan, d.rikardo va t.maltuslarning «yashash uchun vosita minimumi» kontseptsiyasida ish haqini yashash uchun zarur vositalarning fiziologik minimumi bilan bir xil deb hisoblanadi. lekin ish haqini yashash uchun zarur vositalarning fiziologik minimumi bilan bir xil deb qarash to'g'ri emas. bu minimum o'z ichiga ishchi kuchi shakllanadigan iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy shart-sharoitlar tug'dirgan ehtiyojlarni masalan, d.rikardo va t.maltuslarning «yashash uchun vosita minimumi» kontseptsiyasida ish haqini yashash uchun zarur vositalarning fiziologik minimumi bilan bir xil deb hisoblanadi. qiymatning mehnat nazariyasi (ingliz klassik siyosiy iqtisod maktabi, marksistik yo'nalishidagi iqtisodchilar) ishchi kuchini alohida, o'ziga xos tovar deb hisoblaydi. shu sababli bu nazariya ish haqiga tovar bo'lgan ishchi kuchi qiymatining o'zgargan shakli, ya'ni puldagi ifodasi sifatida qaraydi va uni ishchi kuchini takror ishlab chiqarish uchun zarur bo'lgan tirikchilik vositalari …

4 / 23

«xarid etish» qobiliyati. shunday ekan, real ish haqi boshqa sharoitlar bir xil bo'lganda, nominal ish haqiga to'g'ri mutanosibdir va iste'mol buyumlari va xizmatlar narxining darajasiga teskari mutanosibdir. bu miqdorlar nisbatini formulada quyidagicha tasvirlash mumkin: , bu erda: vp - real ish haqi ; vh - nominal ish haqi ; r - iste'mol buyumlari va xizmatlarning narx darajasi. ish haqini tashkil etishda uning ikkita asosiy shakli: vaqtbay va ishbay shakllari farqlanadi. vaqtbay ish haqi xodimning malakasi, mehnatining sifati va ishlagan vaqtiga qarab to'lanadigan ish haqidir. u odatda mehnatning natijalarini aniq hisoblab bo'lmaydigan, balki ular aniq vazifalar doirasini bajarish bilan belgilanadigan vaqtda (masalan, injener-texnik xodimlar va xizmatchilar, sozlovchilar, elektromontyorlar va shu kabilarga haq to'lashda) yoki mahsulot ishlab chiqarish texnologik jarayonining borishi bilan belgilanadigan va bevosita ishchiga bog'liq bo'lmagan paytlarda (masalan konveyerlar va avtomat liniyalarida ishlash) qo'llaniladi. tarmoqlar, mamlakat hududlari, ishlab chiqarish va kasb turlari, turli toifadagi xodimlar hamda xizmat vazifalari bo'yicha ish …

5 / 23

mehnat turi ishlab chiqarigan mahsulotlarning bozor baholari; - birgalikda foydalaniladigan resurslarning bahosi va unumdorligi. mehnatning alohida turlariga ish haqi darajasida farq bo'lishini keltirib chiqaruvchi omillar: -mehnatning aniq turi taklifining cheklanganligi; -bajariladigan ishlarning jozibadorligi; -ishlovchilarning malakasi, kasbiy tayyorgarligi va mahorati. ishchi kuchi umumiy taklifini belgilab beruvchi omillar: 1.mamlakat aholisining soni; 2.aholining umumiy sonida mehnatga yaroqli bo'lganlar salmog'i; 3.aholining jinsiy va yosh tarkibi. mehnatning sof raqobatli bozorda ish haqi darajasining aniqlanishi: 1.ish haqi darajasi alohida mehnat turiga yalpi talab va uning yalpi taklifi ta'sirida shakllanadi; 2.alohida ishga yollanuvchilar va ishga yollovchilar ish haqi darajasiga ta'sir ko'rsata olmaydi; 3.mehnatga umumiy talab yoki uning umumiy taklifidagi ancha katta o'zgarishlar ish haqi darajasida o'zgarish bo'lishiga olib keladi. monopsoniya sharoitida ish haqi darajasining aniqlanishi: >ishga yollovchilar ish haqi darajasini belgilashda nisbiy hukmronlikka ega bo'ladi; >alohida mehnat turi taklifining cheklanishi ish haqi >o'rtacha darajasining ko'tarilishiga olib keladi; >mehnat turiga talab kamayganda ish haqi darajasi pasayadi. inson kapitaliga …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 23 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "12-mavzu: ishhaqi va mexnat munosabatlari"

3-maruza. iqtisodiy faoliyat va ishlab chiqarish 12-mavzu:ish haqi va mexnat munosabatlari reja: 1. taqsimot munosabatlarida ish haqining mohiyati. nominal va real ish haqi 2. ish haqini tashkil etish shakllari va tizimlari 3. ishchi kuchi bozorining alohida modellarida ish haqi darajasining aniklanishi. inson kapitaliga investitsiyalar 4. mehnat munosabatlarinnng iqtisodiy mazmuni va uni tartibga solishda kasaba uyushmalari roli bu nazariyaning asoschililaridan biri frantsuz olimi j.b.sey «ishlab chiqarishning uch omili» degan g'oyani ilgari surib, unda tovarlarni ishlab chiqarishda mehnat, er va kapital bab-baravar qatnashadi, ular hamma daromadlar manbaidir va binobarin daromadlar ham shu omillar o'rtasida taqsimlanadi, deb ko'rsatadi. uning bu g'oyasi amerikalik iqtisodchi olim j.b.kla...

Этот файл содержит 23 стр. в формате PPT (2,3 МБ). Чтобы скачать "12-mavzu: ishhaqi va mexnat munosabatlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: 12-mavzu: ishhaqi va mexnat mun… PPT 23 стр. Бесплатная загрузка Telegram