semantika turlari

PPTX 40 pages 123.1 KB Free download

40 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 123.1 KB

File type PPTX

Pages 40

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 40

sema turlari o‘zbek tilida semantik turlar (yoki ma'no turlari) tilning ma'no tizimini, ya'ni so‘zlarning va ifodalarining turli xil ma'nolarini o‘rganadi. semantika, birinchi navbatda, so‘zlarning va ularning ma'nolarining o‘zgarishlarini, kontekstdagi ma'nolarini va ular o‘rtasidagi aloqalarni o‘rganadi. semaning turlari, ya'ni ma'no turining turlari ham shularni o‘z ichiga oladi. hozirgi oʻzbek adabiy tili fani sema turlari o‘zbek tilida semantik turlar (yoki ma'no turlari) tilning ma'no tizimini, ya'ni so‘zlarning va ifodalarining turli xil ma'nolarini o‘rganadi. semantika, birinchi navbatda, so‘zlarning va ularning ma'nolarining o‘zgarishlarini, kontekstdagi ma'nolarini va ular o‘rtasidagi aloqalarni o‘rganadi. semaning turlari, ya'ni ma'no turining turlari ham shularni o‘z ichiga oladi. semantik turlar (ma'no turlari) quyidagicha bo‘ladi: leksik ma'no (so‘z ma'nosi): bu so‘zning asosiy, to‘g‘ridan-to‘g‘ri va aniq ma'nosidir. leksik ma'no so‘zning lug‘atdagi ma'nosi hisoblanadi. masalan, «kitob» so‘zi o‘quv vositasi yoki yozma matn ma'nosini bildiradi. grammatik ma'no: so‘zning grammatik shakllari va ularning o‘zgarishi natijasida yuzaga keladigan ma'nolarni ifodalaydi. masalan, «o‘qimoq» fe'li o‘zining turli shakllarida (o‘qidi, …

2 / 40

ma’nosi bo‘lishini anglatadi. bu so‘zlarning bitta aniq va to‘liq ma’nosi mavjud bo‘ladi, va u boshqa ma’nolarga ega bo‘lmaydi monosemiya, semantikaning oddiy va aniq bo‘lgan bir holati sifatida, tilshunoslikda ko‘pincha tahlil qilinadi. monosemiya misollari: "tabassum" — bu faqat «yuzni kuldirish, kulgini ifodalash» ma'nosini bildiradi, boshqa ma'nolarda ishlatilmaydi. "qalam" — yozish yoki chizish uchun mo'ljallangan asbob bo‘lib, uning ma'nosi bir xil bo‘lib qoladi. monosemiya so‘zlari, odatda, aniq va to‘g‘ridan-to‘g‘ri ma’nolarni anglatadi. shunday qilib, ular ko‘pincha biror narsa yoki hodisani ta'riflash uchun ishlatiladi va bu ma'no o‘zgarishiga uchramaydi. monosemiya va polisemiya farqi: monosemiyada so‘zning faqat bitta ma'nosi bo‘lsa, polisemiyada bir so‘z bir nechta ma'noga ega bo‘ladi. masalan, "ko‘rish" so‘zi «ko‘z orqali narsalarni sezish» ma'nosidan tashqari «tushunish» yoki «boshqalarni anglash» ma'nosida ham ishlatilishi mumkin, bu polisemiya holatidir. monosemiya tili o‘rganishda: monosemiya so‘zlar ko‘pincha yangi til o‘rganuvchilar uchun qulay bo‘ladi, chunki ular aniq va oddiy ma’nolarga ega. polisemiya esa yanada murakkab va kontekstdan kelib chiqadigan …

3 / 40

si: «mana, bu ko‘z bilan ko‘rishga arziydi.» "yuz" so‘zi: tana qismini anglatadi: «yuzimni yuvdim.» insonning tashqi ko‘rinishi yoki tashqi qiyofasi: «uning yuzida tabassum bor.» biror narsa yoki hodisaning old yoki ko‘rinadigan qismi: «bu muammoning yuzasida turibmiz.» polisemiya turlari: semantik polisemiya: bir so‘zning turli kontekstlarda o‘zgarib, bir nechta ma'nolarni anglatishi. masalan, «yuz» so‘zi yuqoridagi misollarda turli kontekstlarda ishlatiladi. grammatik polisemiya: bir so‘zning grammatik shakllarining o‘zgarishi orqali ma'no o‘zgarishi. misol uchun, «ko‘rmoq» fe'li «ko‘rish» va «tushunish» ma'nolarida ishlatilishi mumkin. o’zbek tilidagi leksemalar leksemalar — bu tilning eng kichik, ma'no va grammatik jihatdan mustaqil birliklari bo‘lib, biror so‘z yoki uning shakllari sifatida til tizimida mavjud bo‘ladi. leksema so‘zi tilshunoslikda so‘zning umumiy va asosiy ma'nosini ifodalash uchun ishlatiladi. leksemalar tilning leksik bo‘limining asosiy birliklari hisoblanadi va ular tilda ma'no o‘zgarishlarini, grammatik shakllarni va boshqa til xususiyatlarini aks ettiradi. o‘zbek tilidagi leksemalar — bu o‘zbek tilidagi so‘zlarning va ularning asosiy ma'no birliklarining umumiy atamasi. har …

4 / 40

vjud. sinonimlar va antonimlar: leksemalar o‘zaro sinonimlar (yaqin ma'nodagi so‘zlar) va antonimlar (qarama-qarshi ma'nodagi so‘zlar) bilan aloqada bo‘lishi mumkin. masalan, «chiroyli» va «go‘zal» — sinonimlar, «yengil» va «og‘ir» — antonimlar leksemalarga misollar: nomi so‘zlar (substantivlar): «kitob», «suv», «shahar», «o‘qituvchi». fe’llar: «o‘qimoq», «yurmoq», «yemak», «uchmoq». sifatlar: «go‘zal», «yaxshi», «tez», «katta». sonda so‘zlar: «bir», «ikki», «uch», «ko‘p». o‘rni so‘zlar: «bu», «mana», «ular», «shunday». omonimlar omonimlar (yoki omonimlar) — bu bir xil talaffuzga yoki yozuvga ega bo‘lgan, ammo turli ma'nolarga ega bo‘lgan so‘zlardir. homonimlar tilshunoslikda juda muhim, chunki ular tilning semantik boyligini va so‘zlarning kontekstdan qanday ma'no olishini ko‘rsatadi. omonimlar o‘rtasidagi farq kontekstga bog‘liq bo‘lib, so‘zning aniq ma'nosi faqatgina o‘sha kontekstdan tushuniladi. omonimlarning turlari: yozuvi bir xil, talaffuzi bir xil, ma'nosi turlicha bo‘lgan omonimlar: bu turdagi omonimlar bir xil yozilish va talaffuzga ega bo‘lib, turli ma'nolarni anglatadi. masalan: "bosh" so‘zi: bosh — tana qismini anglatadi: «boshim og‘riyapti.» bosh — rahbarlik yoki yuqori lavozim: …

5 / 40

isemiyadan farq qiladi. polisemiya — bir so‘zning bir nechta ma'noga ega bo‘lishi, lekin homonimlar ikki yoki undan ortiq mustaqil so‘zlar bo‘lib, ular bir xil yozuv yoki talaffuzga ega. polisemiya bir so‘zning turli ma'nolariga nisbatan, homonimlar esa alohida so‘zlarning o‘zaro o‘xshashligi bilan xarakterlanadi. antonim sozlar antonimlar — bu qarama-qarshi ma'nolarga ega bo‘lgan so‘zlardir. antonimlar tilda so‘zlarning ziddiyatli yoki qarama-qarshi ma'nolarini ifodalaydi va ko‘pincha bir-birini to‘ldiruvchi so‘zlar sifatida ishlatiladi. antonimlar tilning semantik boyligini ko‘rsatadi va ko‘plab so‘zlar bir-birining antonimi sifatida ishlatiladi. antonimlarning turlari: absolyut antonimlar: bu turdagi antonimlar o‘rtasida o‘zaro mutlaq qarama-qarshilik mavjud bo‘ladi. ularning ma'nolari bir-biriga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ziddiyatda bo‘ladi va ular bir-birini to‘ldiruvchi so‘zlar sifatida ishlatiladi. masalan: relativ antonimlar: bu antonimlar o‘rtasida ziddiyat bor, lekin ular nisbiy yoki shartli bo‘ladi. ular biror o‘lchov yoki ko‘rsatkichga bog‘liq holda qarama-qarshi bo‘ladi. masalan: "katta" vs "kichik" (bu so‘zlar biror narsa haqida gapirayotgan bo‘lsak, nisbatan qarama-qarshi bo‘ladi. masalan, bir odam kichik bo‘lsa, ikkinchisi katta bo‘lishi …

Want to read more?

Download all 40 pages for free via Telegram.

Download full file

About "semantika turlari"

sema turlari o‘zbek tilida semantik turlar (yoki ma'no turlari) tilning ma'no tizimini, ya'ni so‘zlarning va ifodalarining turli xil ma'nolarini o‘rganadi. semantika, birinchi navbatda, so‘zlarning va ularning ma'nolarining o‘zgarishlarini, kontekstdagi ma'nolarini va ular o‘rtasidagi aloqalarni o‘rganadi. semaning turlari, ya'ni ma'no turining turlari ham shularni o‘z ichiga oladi. hozirgi oʻzbek adabiy tili fani sema turlari o‘zbek tilida semantik turlar (yoki ma'no turlari) tilning ma'no tizimini, ya'ni so‘zlarning va ifodalarining turli xil ma'nolarini o‘rganadi. semantika, birinchi navbatda, so‘zlarning va ularning ma'nolarining o‘zgarishlarini, kontekstdagi ma'nolarini va ular o‘rtasidagi aloqalarni o‘rganadi. semaning turlari, ya'ni ma'no turining turlari ham shularni o‘z ichiga ola...

This file contains 40 pages in PPTX format (123.1 KB). To download "semantika turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: semantika turlari PPTX 40 pages Free download Telegram