tasavvuf taʼlimoti

DOCX 10 pages 24.6 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.6 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

8-mavzu. tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga ta`siri tasavvuf ta'limotining shakllanish tarixi, mohiyati va asosiy gʻoyalari. tasavvuf ta'limotida qurʼondagi nafs tarbiyasi, zuhd va zohidlikka oid gʻoyalarining rivojlantirilishi. tasavvuf taʼlimotida ilohiy ishq g`oyasining mohiyati. ilk tasavvuf adabiyotlarining talqini. islomda avliyo tushunchasining sharhi. yusuf hamadoniy taʼlimoti, kubroviya, yassaviya va naqshbandiya tariqatlarining ijtimoiy ahamiyati. tasavvufning badiiy adabiyotga taʼsiri. tasavvufda ruhiy tarbiya bosqichlari va maqom. zamonaviy tasavvuf tariqatlari. tasavvuf tadrijiy taraqqiyotga ega ta’limot bo‘lib, islom olamida viii asrning o‘rtalarida paydo bo‘lgan. dastlab u zohidlik harakati ko‘rinishida kurtak yoyadi. gap shundaki, hazrat muhammad mustafo sallallohu alayhi vasallam vafotlaridan keyin musulmonlar jamoasi ichida bo‘linish yuz beradi, ayniqsa, xalifa usmon raziyallohu anhu zamonida boylikka ruju qo‘yish, qimmatbaho tuhfalar bilan qarindosh-urug‘lar, yaqin do‘st-birodarlarni siylash rasm bo‘ladi. umaviya xalifaligi davriga kelib esa, saroy hashamlari, dabdabali bezaklar, oltin-kumushga berilish, xazina to‘plash avj oldi. ya’ni diniy mashg‘ulotlar, xudo yo‘lidagi toat-ibodat o‘rnini dunyoviy ishlar, dunyo moliga muhabbat egallay boshladi. bu hol diniy amrlarni ado …

2 / 10

an zohidlar ko‘p edi, aytish kerakki, ularning obro‘-e’tibori ham xalq orasida katta bo‘lgan. chunonchi, uvays qaraniy, hasan basriy kabi yirik so‘fiylar aslida zohid kishilar edilar, shuning uchun bu zotlarning nomi shayxlar va so‘fiylar haqidagi tazkiralarda zohid sifatida tilga olinadi, ba’zi mualliflar esa ularni so‘fiylar qatoriga qo‘shmaganlar ham. buning boisi shuki, zohidlar uzlat va taqvoni pesha etgan bo‘lishlariga qaramay, ishq va irfon (ilohiy ma’rifat)dan bexabar kishilar edilar. ular falsafiy mushohadakorlik, ajzu irodat bilan ma’naviy-axloqiy kamolot sari intilish, valiylik, karomatlar ko‘rsatish kabi xislatlarga ega emasdilar. zohidlarning niyati ibodat bilan oxirat mag‘firatini qozonish, qur’onda va’da qilingan jannatning huzur-halovatiga etishish edi. so‘fiylar nazarida esa jannat umidida toat-ibodat qilish ham tama’ning bir ko‘rinishidir. holbuki, so‘fiy uchun na dunyodan va na oxiratdan tama’ bo‘lmasligi kerak. yagona istak bu — haq taoloning diydoridir, xolos. mashhur so‘fiy ayol robiya adaviyya (714—801) tangriga munojotlarida nola qilib aytar ekan: «ey parvardigorim, ey yori aziz, agar jannating tamida toat qiladigan bo‘lsam, …

3 / 10

roziy), zehnu zakovat, aqlu farosatda tengsiz, ammo o‘zga mutafakkirlar, faylasuflardan ajralib turadigan, shariat ilmini suv qilib ichgan, toatu ibodatda mustahkam, lekin oddiy dindorlardan farqlanadigan ajoyib xislatli odamlar toifasi paydo bo‘lgan ediki, ularni ruh kishilari deb atardilar. bunday odamlarning fe’l-atvori, yurish-turishi, xoriqulodda (odatdan tashqari) so‘zlari va ishlari atrofdagilarni hayratga solar, ba’zilarining g‘aybdan bashorat beruvchi karomatlari, sirli moʻjizalari aqllarni lol qoldirardi. ularni ahlulloh, avliyo, ahli hol, ahli botin, arbobi tariqat, darvesh, qalandar, faqir degan nomlar bilan tilga olardilar. ammo bu toifaga nisbatan ko‘proq «so‘fiy» nomi qo‘llanilgan, chunki ushbu so‘zning ma’nosi ancha keng bo‘lib, boshqa tushuncha va atamalarni o‘z ichiga sig‘dirardi. xo‘sh, so‘fiy so‘zi qayerdan paydo bo‘lgan? bu haqda bir necha xil qarashlar bor. ba’zilar bu so‘z «saf» so‘zidan kelib chiqqan deydilar, chunki so‘fiy iloh yo‘liga kirganlarning birinchi safida turuvchidir. ba’zi olimlar uni «suffa» so‘zidan hosil bo‘lgan deb aytadilar: ashobi suffa rasululloh sallallohu alayhi vasallam tirikliklaridayoq tarki dunyo qilgan taqvodor kishilar bo‘lib, so‘fiylar …

4 / 10

an po‘stin kiyib yurishni odat qilganlari uchun ularni jun kiyimlilar (forschasi pashminapo‘sh), ya’ni so‘fiy deb yuritganlar. bizningcha, shu keyingi etimologik ma’no haqiqatga yaqinroqdir, zero, so‘fiy so‘zining «suf» so‘zidan yasalishi arab tili qonun-qoidalariga mos keladi. agar «suf» so‘zidan so‘fiy yasalgan bo‘lsa, o‘z navbatida, «sufiy»dan «tasavvuf», «mustasuf», «muttasuf», «mutasavvif» so‘zlari hosil bo‘lgan. mustasuf o‘zini so‘fiylarga o‘xshatib, taqlid qilib yuradigan, ammo asl maqsadi amal-mansab, molu mulkka intilishdan iborat bo‘lgan kishilarga nisbatan ishlatilgan so‘z bo‘lsa, mutassuf tariqat va haqiqatda muayyan manzillarni egallagan, biroq so‘fiy darajasiga ko‘tarila olmagan kishidir. qalban so‘fiyona g‘oyalarga moyil, tasavvufni e’tiqod — maslak qilib olgan, lekin tariqat amaliyotini o‘tamagan, rasman so‘fiy bo‘lmagan odamlar esa mutasavvif hisoblanganlar. husayn voiz koshifiy “futuvvatnomai sultoniy” nomli asarida (a.qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti, 1994. tarjima bizniki.-n.k.) so‘fiylarning o‘zini ham uch guruhga ajratgan: muoshirlar, mutarassimlar, muhaqqiqlar. muoshirlar — tariqat ahlining muxlislari. ular darveshlarga muhabbat bilan qaraydilar, darveshlar suhbatida ishtirok etadilar, ularning xizmatlarini bajaradilar va savobga o‘zlarini sherik …

5 / 10

odamning qarami bo‘lmasligi kerak. so‘fiynnng ozodligi deganda, tasavvuf ahli solikning bashariy sifatlardan mutlaq qutulishi va ilohiy faqr sifati bo‘lmish pok ruh ko‘rinishida istig‘no olami — tangri taolo olamining zaruratlari bepoyonligini kullan idrok etishini anglaganlar. so‘fiy yana «sirri sof, aqli etuk, muhabbat ahliga dil bog‘lagan» (koshifiy) bo‘lishi, nafasidan bedardlar qalbi bedor bo‘lmog‘i kerak. so‘fiylar ruhoniyat bilan suhbat quradigan, kayhonu falak asroridan mujda keltiradigan, faqrni ixtiyoriy ravishda bo‘yinga olib, tabiiy axloqni tark eta borib, ilohiy axloqni kasb etuvchi, ezgulik yo‘lida jonini fido qiluvchidirlar, ular borliq va yo‘qlik, zamon va makondan xorij, azalu abadni birlashtirgan mukarram zotdirlar. ana shunday, davrlarning almashinishi, shohlarning o‘zgarishi, siyosatu rayosat darvesh so‘fiyning e’tiqodiga, xulqiga ta’sir qilmasligi kerak, so‘fiy mayda manfaatlar, odamlarning kundalik tashvishlarigina emas, umuman foniy dunyoning g‘amu muammolaridan ustun turadigan, tafakkurining sathi falaklar qadar qamrovli, qalbida ma’nolar bulog‘i qaynab turgan komil inson hisoblangan. bunday karomatli insonlarni xalq aziz-avliyo, qudsiy nafasli kishilar sifatida alohida e’zozlagan. bu zotlar atrofdagilar …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tasavvuf taʼlimoti"

8-mavzu. tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga ta`siri tasavvuf ta'limotining shakllanish tarixi, mohiyati va asosiy gʻoyalari. tasavvuf ta'limotida qurʼondagi nafs tarbiyasi, zuhd va zohidlikka oid gʻoyalarining rivojlantirilishi. tasavvuf taʼlimotida ilohiy ishq g`oyasining mohiyati. ilk tasavvuf adabiyotlarining talqini. islomda avliyo tushunchasining sharhi. yusuf hamadoniy taʼlimoti, kubroviya, yassaviya va naqshbandiya tariqatlarining ijtimoiy ahamiyati. tasavvufning badiiy adabiyotga taʼsiri. tasavvufda ruhiy tarbiya bosqichlari va maqom. zamonaviy tasavvuf tariqatlari. tasavvuf tadrijiy taraqqiyotga ega ta’limot bo‘lib, islom olamida viii asrning o‘rtalarida paydo bo‘lgan. dastlab u zohidlik harakati ko‘rinishida kurtak yoyadi. gap shundaki, hazrat muhammad mustafo sallallohu a...

This file contains 10 pages in DOCX format (24.6 KB). To download "tasavvuf taʼlimoti", click the Telegram button on the left.

Tags: tasavvuf taʼlimoti DOCX 10 pages Free download Telegram