buddaviylik dinining tarixiy ildizlari

DOCX 16 pages 34.3 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 34.3 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

3-mavzu. buddizm dini tarixi va asosiy g`oayalari buddaviylikning jahon dini sifatidagi maqomi. buddaviylikning paydo bo‘lish tarixi va uning asoschisi. tripitaka buddaviylikning muqaddas manbasi. buddabiylik talimotlarida olam va inson haqidagi g’oyalar. maxayana, nixayana, lamaizm va dzen buddaviylik ta'limotlari. buddaviylikning markaziy osiyoa kirib kelishi. anʼanaviy buddaviylikning rivojlanishi. chan buddizmning madaniy hayotga ta`siri. modern buddaviylikning o`ziga xos xususiyatlari. global buddaviylik va uning yo‘halishlari. buddabiylik go’yalarining tarbiyaviy ahamiyati. reja: 1. buddaviylik dinining paydo bo‘lish tarixi, asosiy ta'limotlari, oqimlari va manbalari. 2. tripitaka va buddaviylikning muqaddas manbalari. 3. o‘rta asrlarda dzen buddaviylik ta'limoti. chan buddizmning xitoyda rivojlanishi. modern buddaviylik. globall buddaviylik. 4. hozirgi davrda buddaviylikning rivojlanishi. tibetning buddaviylik maktabi va rohib dalay lamaning faoliyati. 5. o‘zbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari (qoratepa, fayoztepa, dalvarzintepa) va hozirgi zamon. tayanch atamalar:buddaviylik dinining paydo bo‘lish tarixi, asosiy ta'limotlari, oqimlari va manbalari. kushonlar imperiyasida buddaviylik dinining davlat dini darajasigak o’tarilishi. anʼanaviy buddaviylik. tripitakan va buddaylikning muqaddas manbalari. o‘rta asrlarda dzen …

2 / 16

. av. vi asrda dunyoga keldi. donolar tomonidan uning kelajagi g‘ayrioddiy bo‘lishi haqida bashorat qilingan edi. u to‘kin-sochinlikda o‘sib, faqat hayot quvonchlarinigina bilar edi. gautama qiyinchiliksiz katta bo‘ldi, balog‘at yoshiga yetib, uylandi, o‘g‘illik bo‘ldi. uning baxtiga hech narsa xavf solmasdi. bir kun saroydan tashqariga chiqqan yosh shaxzoda hamma badani yara chaqalar bilan belangan kasal insonni, undan keyin qarilik g‘am tashvishini yelkasiga ortgan cholni uchratdi, so‘ng dafn marosimini va nihoyat chuqur o‘y-xayolga botgan darveshni ko‘rdi. bu to‘rt uchrashuv kamchilik ko‘rmay o‘sgan shaxzodaning dunyoqarashini butunlay o‘zgartirib yubordi. shaxzoda hayotda baxtsizlik, kasallik, o‘lim borligini va dunyoda mashaqqatlar hukmron ekanini bildi. gautama o‘z ota uyidan g‘am-g‘ussaga to‘la holda chiqib ketdi. sochini oldirib, dag‘al kiyimlarni ustiga kiydi, yoshligida o‘tgan beg‘am, betashvish hayotidagi gunohlarini yuvish va buyuk haqiqatni anglash maqsadida o‘zini mashaqqat va riyozatga solib, dunyoni keza boshladi. shunday qilib 7 yil o‘tib ketdi. kunlardan birida gautama odatiga ko‘ra bodxi (ong) daraxti tagida o‘tirib chuqur fikr …

3 / 16

bo‘ladi, buddaning holati nirvanaga[footnoteref:1] qisqaroq yo‘l bilan erishadi. buyuk budda (shakyamuni) bilan bir qatorda qayta tug‘ilishlar zanjirining boshida turuvchi buddalar buddasi bo‘lgan adibudda mistik shaxsidan boshlab ko‘plab boshqa buddalar ham paydo bo‘ldi. bu buddalar ko‘p sonli bodxisatvalar qatori shaxslashtirilgan, o‘z nomi, qiyofasi, tarjimai holi, xizmat va vazifasiga ega bo‘lib, ulug‘lash va sig‘inish ob’ektiga aylanib qolgan. [1: nirvana – buddizm ta'limotiga ko'ra, hayot rohat-farog'atlaridan butunlay voz kechish yo'li bilan erishiladigan mutlaq osudalik holati.] bodxisatvalar o‘zlarida ko‘pgina yaxshiliklarni — sevgi, mehr-muruvvat, donolikni ifoda etganlar. budda diniga ko‘ra, har qanday inson bodxisatva bo‘lishi mumkin. muayyan talablarga rioya etgan kishi natijada budda bo‘lishi mumkin. buddizm sharqdagi eng yirik din hisoblanadi. budda dinining muvaffaqiyatga erishishiga sabab undagi insonlarning tengligi g‘oyasi, monarxning adolat bilan boshqarishi, sabrlilik, axloqning muqaddaslashtirilishi bo‘ldi. buddizm oqimlari. buddizm (budda nomidan olingan), buddaviylik — jahonda keng tarqalgan dinlardan biri (xristianlik va islom dini bilan birga). unga eʼtiqod qiluvchilar taxminan 500 mln.dan ortiq. miloddan …

4 / 16

mavjud boʻlib, ularning har biri yoʻqolib, keyingisiga oʻrin beradi. buddaviylik taʼlimotiga koʻra, inson doimo azob-uqubatga mahkum va bunga uning oʻzi sabab boʻladi. zero u, garchand befoyda boʻlsada, oʻz hayoti va farovon turmushini saqlab qolishga harakat qiladi. azob-uqubatdan qutulish uchun koʻngil xush koʻrgan barcha narsalardan oʻzini tiyish darkor. muntazam ravishda yolgʻondan, oʻgʻrilikdan, boshqaga zarar yetkazishdan, zinodan oʻzini tiyish hamda meditatsiya (ongni oliy haqiqatga yetishishga qaratish), "bodxi", yaʼni "xotirjamlik"ka va oxir-oqibatda nirvanaga (azob-uqubatning tugashiga) olib keladi. nirvanaga yetishish uchun talab qilinadigan axloqiy barkamollik bir emas, bir necha hayotni taqozo etishi mumkin. buddaviylik zaminida 3 narsa — budda, dharma va sangxaga eʼtiqod yotadi. budda (siddhartha gautama) oliy haqiqatga yetishishning yorqin timsoli. dharma — gautama qoldirgan taʼlimot. bu taʼlimotning eng qisqa bayoni "toʻrt oliy haqiqat"dan iborat: 1) azob-uqubat mavjud; 2) azob-uqubatning sababi (istak) mavjud; 3) azob-uqubatning tugashi (nirvana) mavjud; 4) azob-uqubatning tugashiga olib keluvchi sakkiz bosqichli yoʻl mavjud. sangxa — budda asos solgan va …

5 / 16

rohiblarga ham, dunyoviy kishilar (yaʼni oddiy qavm)ga ham; buddaga eʼtiqod qilinsa, bas. kengroq qaralganda, sangxa — muqaddaslik va qudrat xazinasi. qisqasi, buddaviylikda — buddaga ergashib, dharma talablarini bajarish va sangxa jamoasining aʼzosi boʻlib qolishdir. buddaviylik tarixi 2500 yildan ortiq davrni oʻz ichiga oladi. unga dastlab braxmanizm va jaynizmning taʼsiri kuchli boʻlgan. imperator ashoka (miloddan avvalgi iii-asr) davrida buddaviylik kuchli mustaqil din sifatida shakllandi. ix asrgacha muvaffaqiyatli faoliyat koʻrsatgan buddaviylik hindistonda inqirozga yuz tuta boshladi va pirovardida bu yerda uning oʻrnini hinduizm toʻliq egalladi. ammo buddaviylik shri lanka, janubiy-sharqiy osiyo va markaziy osiyo orqali xitoy, koreya, yaponiya va tibetga yoyilib ulgurgan edi. shri lanka va jan-sharqiy osiyoning materik qismida budda txeravadasi (qadimgi anʼanalarga sodiqlik), xitoy, koreya, yaponiya va tibetda esa maxayana (yangicha yondashuvlar) tarqaldi. xv-asrda osiyo qitʼasida paydo boʻlgan yevropaliklar buddaviylik bilan tanishdilar. ularning baʼzilari buddaviylikka kirgach, angliya, germaniya, aqshda oʻz jamoalarini tashkil etdilar. xitoylik va yaponiyalik muhojirlar bu eʼtiqodni gavayi …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddaviylik dinining tarixiy ildizlari"

3-mavzu. buddizm dini tarixi va asosiy g`oayalari buddaviylikning jahon dini sifatidagi maqomi. buddaviylikning paydo bo‘lish tarixi va uning asoschisi. tripitaka buddaviylikning muqaddas manbasi. buddabiylik talimotlarida olam va inson haqidagi g’oyalar. maxayana, nixayana, lamaizm va dzen buddaviylik ta'limotlari. buddaviylikning markaziy osiyoa kirib kelishi. anʼanaviy buddaviylikning rivojlanishi. chan buddizmning madaniy hayotga ta`siri. modern buddaviylikning o`ziga xos xususiyatlari. global buddaviylik va uning yo‘halishlari. buddabiylik go’yalarining tarbiyaviy ahamiyati. reja: 1. buddaviylik dinining paydo bo‘lish tarixi, asosiy ta'limotlari, oqimlari va manbalari. 2. tripitaka va buddaviylikning muqaddas manbalari. 3. o‘rta asrlarda dzen buddaviylik ta'limoti. chan buddizmning xi...

This file contains 16 pages in DOCX format (34.3 KB). To download "buddaviylik dinining tarixiy ildizlari", click the Telegram button on the left.

Tags: buddaviylik dinining tarixiy il… DOCX 16 pages Free download Telegram