o‘zbek yozuvi va alifbo tarixi

PPT 23 стр. 613,0 КБ Бесплатная загрузка

23 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 613,0 КБ

Тип файла PPT

Страницы 23

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 23

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi zahiriddin muhammad bobur nomidagi andijon davlat universiteti boshlang‘ich va maktabgacha ta’lim metodikasi kafedrasi talabasi ergasheva sabinaning mavzu: ona tili darslarida bo‘g‘in ko‘chirishga oid imloviy malakalarni shakllantirish 5111700 – boshlang‘ich ta’lim, sport va tarbiyaviy ish ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha bakalavr akademik darajasini olish uchun yozilgan ish rahbari: n. jo‘rayeva a n d i j o n – 2 0 1 7 1-mavzu. o‘zbek yozuvi va alifbo tarixi haqida ma’lumot. jahon madaniyati taraqqiyotida lotin yozuvining o‘rni milliy uyg‘onish davri va yangi alifboni isloh qilish lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosining yaratilishi mustaqillik davrida yangi o‘zbek imlosi jahon madaniyati taraqqiyotida lotin yozuvining o‘rni. turkiy xalqlarning qadim-qadimdan o‘z yozuvlari bo‘lgan va hozir ham bor. jahondagi 220 xil yozuvning tarqalish hududi va ulardan foydalanuvchilar soni har xil. keng tarqalgan yozuvlardan biri o‘lik lotin tilining yozuvi, ya’ni lotin yozuvi bo‘lib, bizning davrimizda jahon xalqlarining 30 foizdan ziyodi o‘z fikrini ana …

2 / 23

-yil 26-dekabrda rossiya respublikasda savodsizlikni tugatish to‘g‘risida dekret chiqqandan so‘ng qo‘shma sho‘rolarining turkiston muxtor jumhuriyatida ham alifbo va imlo masalalarini tezroq hal qilish o‘rtaga qo‘yilgan, chunki imlo va harflar shakli masalalarini hal qilmay turib, ko‘pchilik xalqni savodxon qilib bo‘lmas edi. turkiston jumhuriyati xalq maorifi komissarligi o‘zbek maorifchilarining 1918-yil avgustda bo‘lib o‘tgan birinchi qurultoyida arabcha harflarni isloh qilish yuzasidan quyidagi qarorga kelgan: harflarning ikki xil shaklda, ya’ni alohida yozilish shakli hamda so‘z boshida yozilish shakligina bo‘lishi lozim. milliy uyg‘onish davri va yangi alifboni isloh qilish. turkiston xalq maorifi komissarligining tashabbusi bilan 1921-yilning yanvar oyi boshida toshkentda o‘zbek tili va imlosi yuzasidan turkiston muxtor jumhuriyati qurultoyi o‘tkaziladi. bu anjumanda yozuv va imlo masalasi yuzasidan ma’ruza qilgan abdurauf fitrat o‘z so‘zini: “maorifimizni eski imlo va yozuv bilan kengaytmak va savodsizlikni isloh etmak lozimdir”, – degan chaqiriq bilan yakunlagan. abdurauf fitrat turkiston maorifchilarining yig‘inida ma’ruza ham qilgan. ilmiy jamoatchilik bu urinishga o‘z munosabatini bildirmagan. …

3 / 23

rish mumkindir. shuning uchun-da, boshqatdan bir lotin harf va imlo masalasi ko‘rsatish ortiqchadir”. bu qarorni sharhlashga zaruriyat yo‘qdir. qurultoyda xorazmlik bekjon rahmon o‘g‘li so‘zga chiqib, bunday degan edi: “o‘zbekiston ozarbayjon hukumatini yangi turk alifbosini amaliy sur’atda vujudga chiqarish ishida ko‘rgan muvaffaqiyatlari bilan qizg‘in ravishda salomlaydir va o‘sha bilan barobar, o‘zbekiston davlati ichida yangi turk alifbosini amalga qo‘yishga chora va tadbirlar ko‘rishga so‘z beradir”. bu qurultoyda sho‘rolar hududidagi turkiy xalqlar o‘z yozuvlari uchun lotin alifbosini asos qilib olishlari to‘g‘risida tavsiya qabul qilingan. keng jamoatchilikning fikri alifbe masalasiga jalb qilinadi. lotin yozuvi asosidagi yangi o‘zbek alifbosi loyihasi bir necha marta qayta tuziladi va muhokama qilinadi. 1926-yil 19 – 21-mayda lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosining birinchi turi samarqandda ilmiy anjumanda mutaxassislar bilan muhokama qilinadi. bu anjumanni respublika xalq maorifi komissarligi uyushtirgan edi. muhokama qatnashchilari yangi alifboda unlilar soni 12 ta bo‘lishi to‘g‘risida qaror qabul qiladilar. bu loyihani o‘zbekiston xalq maorifi komissarligi qo‘llaydi. lotin …

4 / 23

irilgan. bu ishlar sentabr oyida o‘tgan yig‘ilishda hal qilingan. shu bilan tarixda birinchi marta lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosini tuzish masalasi asosan hal qilingan. shu yili o‘z davri saviyasida “imlo qoidalari” hozirlangan. chunonchi, “imloda ikki usul qo‘llanadi: savtiy (fonetik) ham sarfiy (morfologik). bizning tilimizda bir qancha shevalar bo‘lganidan ta’lim-tarbiya ishlarida yengillik uchun har ikki usuldan ham foydalanishga qaror berdik. 1928-yil yanvar oyida toshkent shahrida sobiq butunittifoq yangi alifbo markaziy qo‘mitasining ii plenumi bo‘ldi. (qo‘mita 1927-yil 11-mayda tashkil qilingan edi. rais – samad og‘amali o‘g‘li). bunda o‘zbekiston, tatariston, qirg‘iziston, abxaziya, yoqutiston respublikalarida yangi alifbo yuzasidan qilinayotgan ishlar xususida hisobotlar tinglandi. o‘zbekiston xalq maorifi komissari mannon ramz “o‘zbekistonda lotinlashtirish ishlari va kelgusi vazifalar” mavzusida ma’ruza qildi. bu plenumda yangi alifboga o‘tish yuzasidan tegishli ko‘rsatmalar berildi. samad og‘amali: “o‘zbek yangi alifbosi o‘zbek to‘rig‘iga (taraqqiyotiga bo‘lsa kerak) yo‘l ochg‘uvsidir”, – deydi. 1928-yil 11-martda o‘zbekiston yangi alifbo markaziy qo‘mitasining 1- plenumi bo‘ldi. bunda yangi alifboni …

5 / 23

lar 1934-yil imlo va adabiy til yuzasidan toshkentda o‘tkazilgan ilmiy konferensiyada ham ko‘rilgan va qarorlar qabul qilingan. 1934-yilgi konferensiyada “yo‘g‘onlik va ingichkalik” tamoyilidan voz kechilgan. bu bilan o‘zbek imlosi tarixida yangi bosqich – yangi davr boshlangan, ammo mazkur ilmiy anjumanda ham o‘zbek tilida o lovchi va a lovchi mahalliy shevalar bor deb, adabiy tildagi o va a fonemalari uchun bir harf, ya’ni a qoldirilgan, natijada bola so‘zi bala, lola - lala, non - nan shaklida yozila boshlangan. so‘z ma’nosi o‘zgaradigan hollardagina harflar yozilgan, qoidalashtirilgan edi. bunday harflar so‘zlarning talaffuzida qiyinchiliklar tug‘dirgan, savodxonlikka ta’sir ko‘rsatgan. shuningdek, birdan ortiq bo‘g‘inli so‘zlarning birinchi bo‘g‘inida qisqa talaffuz qilinadigan i tovushini (qizil, bilan) yozmaslik haqida qaror qabul qilingan. shunday qilib, o‘zbekistonda arab yozuvidan lotin harflariga asoslangan o‘zbek alifbosiga o‘tish ishi katta tayyorgarlik bilan 1930-yilning 1-yarmida to‘liq amalga oshirilgan. (bu ishga o‘z davrida e’tiroz bildirgan shaxslar ham bo‘lgan). barcha shahar va qishloqlarga yangi alifboni o‘rganish yuzasidan …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 23 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘zbek yozuvi va alifbo tarixi"

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi zahiriddin muhammad bobur nomidagi andijon davlat universiteti boshlang‘ich va maktabgacha ta’lim metodikasi kafedrasi talabasi ergasheva sabinaning mavzu: ona tili darslarida bo‘g‘in ko‘chirishga oid imloviy malakalarni shakllantirish 5111700 – boshlang‘ich ta’lim, sport va tarbiyaviy ish ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha bakalavr akademik darajasini olish uchun yozilgan ish rahbari: n. jo‘rayeva a n d i j o n – 2 0 1 7 1-mavzu. o‘zbek yozuvi va alifbo tarixi haqida ma’lumot. jahon madaniyati taraqqiyotida lotin yozuvining o‘rni milliy uyg‘onish davri va yangi alifboni isloh qilish lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosining yaratilishi mustaqillik davrida yangi o‘zbek imlosi jahon madaniyati taraqqiyotida lotin yozuvining o‘rni. t...

Этот файл содержит 23 стр. в формате PPT (613,0 КБ). Чтобы скачать "o‘zbek yozuvi va alifbo tarixi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘zbek yozuvi va alifbo tarixi PPT 23 стр. Бесплатная загрузка Telegram