mulohaza. xulosa chiqarish

DOCX 37 pages 156.8 KB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 156.8 KB

File type DOCX

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

11-mavzu. mulohaza.xulosa chiqarish. reja: 1. xulosa va uning turlari haqida umumiy tushuncha. 2. deduktiv xulosa chiqarish va uning turi. 3. induktiv xulosa chiqarish va uning turlari. 4. analogiyk xulosa chiqarish va uning turlari. tayanch tushunchalari. xulosa, uning tuzilishi: asoslar, xulosa, asoslardan xulosaga mantiqan o`tish (xulosalash), mantiqan zaruriy va ehtimoliy (to`g’riga o`xshash) xulosa chiqarishlar, dedukchiya, indukchiya, analogiya, bevosita xulosa: aylantirish, almashtirish, predikatga qarama-qarshi qo`yish. "mantiqiy kvadrat" bo`yicha xulosa chiqarish, sillogizm figuralari va moduslari. qisqartirilgan sillogizm (entimema), murakkab sillogizm (polisillogizm) va qisqartirilgan murakkab sillogizmlar (sorit va epixeyrema), shartli va ayiruvchi xulosa chiqarishlar, ularning moduslari. shartli - ayiruvchi (lemmatik) xulosa chiqarish: konstruktiv za destruktiv dilemmalar, ,to`liq va to`liqsiz induksiya, ilmiy indukchiya metodlari: o`xshashlik metodi, tavofut metodi, yo`ldosh o`zgarishlar metodi, qoldiqlar metodi, xususiyatlar analogiyasi va munosabatlar analogiyasi. 1-savol. xulosa va uning turlari haqida umumiy tushuncha. inson o‘z hayotining mazmunini tevarak-atrof va, umuman, olam haqida olayotgan cheksiz va yangian yangi bilimlar hisobiga boyitib boradi. arastu …

2 / 37

ng mantiqiy shakli ekan. boshqacha qilib aytganda, xulosalash – bu bir yoki bir nechta chin hukmlardan muayyan qoidalar asosida yangi hukmlarni keltirib chiqaruvchi tafakkur shaklidir. xulosalash asos va natijani hamda ular o‘rtasidagi mantiqiy bog‘lanishni o‘z ichiga oladi. xulosalash uchun keltirilgan hukmlar «asoslar» deyiladi. asoslar asosida chiqarilgan yangi hukm «natija» deb ataladi. asoslardan natijaga mantiqiy o‘tish jarayoni xulosalashdir. masalan, asos: o‘zbekiston respublikasini himoya qilish – o‘zbekiston respublikasi har bir fuqarosining burchidir (o‘zbekiston respublikasi konstitutsiyasining 52-moddasi). asos: salimov – o‘zbekiston respublikasining fuqarosi. natija: o‘zbekiston respublikasini himoya qilish salimovning burchidir. xulosalash jarayonida asos bilan natija bir-biridan uzun chiziq bilan ajratilib ko‘rsatiladi. har qanday xulosalash quyidagi talablarga bo‘ysunishi lozim: – keltirilayotgan asoslar, albatta, chin bo‘lishi kerak; – asoslar mazmun jihatidan bog‘langan bo‘lishi kerak. agar asos hukmlar mazmunan bog‘lanmagan bo‘lsa, ulardan natija kelib chiqmaydi. xulosalash qoidalarining qat’iyligiga ko‘ra, xulosa chiqarishning demonstrativ (zaruriy) va nodemonstrativ (haqiqatga yaqin) turlari mavjud. demonstrativ xulosada natija mantiqiy qonun darajasida namoyon …

3 / 37

nlarimizning asosini tashkil etadi. 2-savol. deduktiv xulosa chiqarish va uning turi. umumiy hukmlardan juz’iy yoki yakka hukmlarni keltirib chiqarishga deduktiv xulosa chiqarish deb aytiladi. deduktiv xulosalash qat’iy hukmlarning asoslar miqdoriga ko‘ra bevosita xulosa va bilvosita xulosa turlariga bo‘linadi. agar xulosa bir asosdan olinsa, u bevosita xulosa chiqarish deb ataladi. bevosita xulosa chiqarishning to‘rt turi mavjud: 1) aylantirish; 2) almashtirish; 3) predikatga qarama-qarshi qo‘yish; 4) mantiqiy kvadratga ko‘ra xulosa qilish. 1. aylantirish – bunda asosda miqdoriy o‘zgarishlar yuz bermay, sifatiy o‘zgarish ro‘y beradi. bizga ma’lumki, qat’iy hukmlar bog‘lovchining sifatiga («dir» yoki «emas») ko‘ra, tasdiq yoki inkor hukmlariga bo‘linadi. shuning uchun ham xulosalashda aylantirish orqali umumiy tasdiq hukmlari umumiy inkor hukmlariga, juz’iy tasdiq hukmlari juz’iy inkor hukmlariga aylantiriladi. eslatma: quyida keltirilgan misollarda hukmlarning miqdor va sifatiga ko‘ra qanday o‘zgarishini kuzatib borish uchun, oldingi «hukm» mavzusida qabul qilganimizdek, umumiy tasdiq hukmini – (a), umumiy inkor hukmini – (e), juz’iy tasdiq hukmini – (i), …

4 / 37

i (o) juz’iy tasdiq hukmiga (i) aylantiriladi va formulada quyidagicha ifodalanadi: ba’zi s – p emas. ba’zi s emas – p dir. o. ba’zi bir jinoyatlar qasddan qilingan emas. i. ba’zi bir jinoyatlar ehtiyotsizlikdan qilingandir. 2. almashtirish – bevosita xulosa chiqarishning shunday turiki, unda hukm sifati o‘zgarmasdan, natijada uning subyekti predikatga, predikati esa natijada subyektga almashtiriladi. almashtirish orqali chiqarilgan xulosada atamalarning hajmiga, ya’ni ularning taqsimlangan va taqsimlanmaganligiga e’tibor berish kerak. agar mazkur qoida buzilsa, xulosa noto‘g‘ri bo‘ladi. 2.1. atamalarning taqsimlanishiga ko‘ra, almashtirish oddiy (sof) va chegaralangan turlarga bo‘linadi. oddiy (sof) almashtirishda berilgan asos hukmning predikati xulosaning subyektiga, subyekti esa hajm o‘zgarishisiz uning (xulosaning) predikatiga almashtiriladi. masalan: a. barcha jinoyatlar ijtimoiy xavflilikka ega bo‘lgan qilmishlardir. a. ijtimoiy xavflilikka ega bo‘lgan qilmishlarning barchasi jinoyatdir. mazkur almashtirishning formulasi: barcha s – p dir. barcha p – s dir. atamalarning taqsimlanish qoidasiga ko‘ra, asos hukmning predikati taqsimlanmagan bo‘lsa, u xulosada subyektga almashtirilganda ham taqsimlanmagan …

5 / 37

bir s – p emas. hech bir p – s emas. 2.3. almashtirish orqali xulosalashda juz’iy tasdiq hukmi (i) yana bir bor juz’iy tasdiq hukmiga (i) quyidagicha o‘zgartirilishi mumkin. masalan: i. guruhimizning ba’zi tinglovchilari sportchilardir. i. sportchilarning ba’zilari guruhimiz tinglovchilaridir. juz’iy tasdiq hukmini (i) almashtirish formulasi: ba’zi s – p emas. ba’zi p – s emas. 2.4. juz’iy inkor hukmdan (o) almashtirish orqali xulosa chiqarib bo‘lmaydi, chunki bunday hukmlardan zaruriy chin natija kelib chiqmaydi. almashtirish usuli bilan xulosa chiqarishda hukmlardagi atamalarning taqsimlanish qoidasiga qat’iy amal qilish kerak. chunonchi, predikati taqsimlanmagan umumtasdiq hukmni chegaralashsiz almashtirib bo‘lmaydi yoki predikati taqsimlanmagan juz’iy tasdiq hukmni chegaralash orqali almashtirish mumkin emas. masalan, «jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti talabalarining barchasi mantiq fanini o‘rganishadi» hukmidan faqat chegaralash orqali «mantiq fanini o‘rganuvchilarning ba’zilari jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti talabalaridir», degan xulosani chiqarish mumkin, yoki «ba’zi huquqshunoslar – tergovchilardir» hukmidan faqat kengaytirilgan almashtirish orqali «barcha tergovchilar – huquqshunoslardir» degan …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mulohaza. xulosa chiqarish"

11-mavzu. mulohaza.xulosa chiqarish. reja: 1. xulosa va uning turlari haqida umumiy tushuncha. 2. deduktiv xulosa chiqarish va uning turi. 3. induktiv xulosa chiqarish va uning turlari. 4. analogiyk xulosa chiqarish va uning turlari. tayanch tushunchalari. xulosa, uning tuzilishi: asoslar, xulosa, asoslardan xulosaga mantiqan o`tish (xulosalash), mantiqan zaruriy va ehtimoliy (to`g’riga o`xshash) xulosa chiqarishlar, dedukchiya, indukchiya, analogiya, bevosita xulosa: aylantirish, almashtirish, predikatga qarama-qarshi qo`yish. "mantiqiy kvadrat" bo`yicha xulosa chiqarish, sillogizm figuralari va moduslari. qisqartirilgan sillogizm (entimema), murakkab sillogizm (polisillogizm) va qisqartirilgan murakkab sillogizmlar (sorit va epixeyrema), shartli va ayiruvchi xulosa chiqarishlar, ularning...

This file contains 37 pages in DOCX format (156.8 KB). To download "mulohaza. xulosa chiqarish", click the Telegram button on the left.

Tags: mulohaza. xulosa chiqarish DOCX 37 pages Free download Telegram