yuksak o`simliklarning taksonomik tarixi

DOC 10 pages 244.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 244.5 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

o'simliklar sistematikasining qisqacha rivojlanish tarixi mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti botanika fanidan mustaqil ishi mavzu: yuksak o'simliklarning taksonomik tarixi gurux: bbu 20-08 (bbu-108) bajardi: anvarova nodira tekshirdi: turdialieva x. toshkent 2021 reja: i kirish ii asosiy qismi 1. yuksak o`simliklarning qisqacha rivojlanishi. 2. tur haqida tushuncha. 3. rivojlanish tarixi. iii xulosa iv foydalanilgan adabiyotlar o`simliklar sistematikasi biologiyadagi eng qadimgi sohalardan biridir. albatta bu soha zaruriyat tufayli vujudga kelgan. hozirgi zamon o`simliklar tizimi (sistemasi) uzoq davom etgan tekshirishlar, kuzatishlar va paleobotanir dalillar asosida shakllangan. shuni ham aytish kerakki, o`simliklar sistematikasining tasnifini dastlab kishilar turlicha tushungan. ya`ni o`simliklar ahamiyatiga qarab turli guruhlarga bo`lib urganilgan. masalan: ozik-ovqat, dorivor, yem-xashak, zaxarli, buyokbop va xokazolar ishlatishga qarab guruhlarga bo`lingan. o`simliklar sistematikasi dastlab mashxur grek olimi aristotel (eramizdan oldingi 384-322 yillar) o`simliklarni urganish va ko`paytirish bilan shugullanadi. aristotelning «o`simliklar nazariyasi» nomli asari bizning davrimizgacha yetib kelmagan. u o`z davrida 100 dan ortiq o`simlik …

2 / 10

illar) davom ettirib «tabiat tarixi» nomli 9 tomli kitob yozadi va uning 6 tomini o`simliklar dunyosiga bag`ishlaydi. pliniy starshiy 1000 ga yaqin o`simlik turiga tavsif beradi. ayniqsa, bu asarda dorivor o`simliklarga keng o`rin berilgan. u o`z ishida 30 ga yaqin olma navlari haqida ma`lumot beradi. pliniy starshiy bilan deyarli bir davrda yashagan grek vrachi dioskarid «dorivor moddalar» mavzusida yozgan asarida - 600 ga yaqin tur dorivor o`simlikka tavsif bergan. dioskarid asarlari o`simliklarni tasniflash (klassifikasiya) da prinsipial masalalarni yo`ritishda muhim ahamiyatga ega bulmasa 15 asr davomida eng muhim qo`llanma bo`lib keldi. o`simliklar to`g`risidagi ma`lumotlar urta osiyoda yashagan olimlar asarlarida ham keng bayon etigan. muhammad al-xoarzmiy (782-847) yilda «kitob surat al-arz» nomli asarini yozadi. unda dunyo okeanlari, kitalar, kutblar, ekvator chizigi, gullar, tog`lar, daryolar, urmonlar, qo`llar, o`simliklar haqida ma`lumotlar beradi. abu bakr ar-roziy (865-925) tabiat haqida 33 ta, tabobat bo`yicha 56 ta asar yozgan. roziy «al xoviy» asari hajmi jihatidan, tib konunlaridan …

3 / 10

qo`llanma bo`lgan. ibn sino «tib konunlari» 1954 yilga kelib o`zbek tilida nashr etiddi. 1980 yilda olimning 1000 yillik yubileyi munosabati bilan «tib konunlari» ikkinchi marta o`zbek tilida nashrdan chiqdi. xvi asrga kelib, o`simliklarga bag`ishlangan asarlar-giyoxnomalar paydo bo`la boshlagan. giyoxnomalarda asosan dorivor o`simliklar tasvirlanib, ularning mahalliy nomlari va ulardan foydalanish yo`llari yoritila boshlandi. un beshinchi asrga kelib o`simliklarga bag`ishlangan asarlar bilan bir qatorda botanika boglari ham barpo qilina boshlandi. dastlab universitetlarda dorivor o`simliklar bog`i tashqil etildi. shunday botanika boglari italiya, germaniya, fransiya, golandiya, angliya, rossiyada tashqil etila boshlandi. petr i ning farmoni bilan moskvada 1706 yilda dorivor o`simliklar kolleksiyasi tashqil qilinadi. 1805 yilda u botanika bog`iga aylantirildi 1914 yilda sankt-peterburgda dorivor o`simliklar kolleksiyasi tashqil etilib, keyinchalik botanika bog`iga aylantiriladi. o`zbyokiston fanlar akademiyasining botanika bog`i 1921 yilda barpo etiladi. dastlabki ilmiy tizimga(sistemaga) italiyalik botanir-vrach a.sezalo`psh (1519-1603) asos soladi. u 1000 tur o`simlikni aniqlab, uni fanga kiritgan. uning «o`simliklar haqida»(1583), asarida butun usimiklar …

4 / 10

hamda gulli o`simliklarni ikki urug`pallali va bir urug`pallali sinflarga bulishni birinchi bo`lib taklif qiladi. shuningdek «o`simliklar tarixi» (1688) nomli asarida tuban o`simliklarni ham sistemalashtirishga harakat qiladi va tur degan tushunchani birinchi bo`lib, fanga olib kiradi. u butun o`simliklarni 33 sinfga bo`ladi. fransuz olimi i.turnefor (1656-1708), ko`p mamlakatlarga (janubiy yevropa, shimoliy afrika, kichchik osiyoga) sayoxatga chiqib, u yerlardagi o`simliklarni urganadi va o`zining yangi tizimini yaratishda guldagi tojbarglarga aoxida e`tibor beradi. u butun o`simliklar dunyosini daraxt va o`tlarga bo`ladi, hamda 18 sinfga ajratadi. i.turnefor birinchi bo`lib, turkum (tushunchasini fanga kiritadi). o`simliklar sistematikasining rivojlanishida shved olimi (tabiatshunosi) karl linney (1707-1778) ning xizmati benixoya katta bo`lgan. u «o`simliklar turlari» nomli asarida (1753), o`z tizimi (sistemasi) ni ko`payish organlari asosida yaratadi. u barcha o`simliklarni guli (androsey) ga qarab, 24 ta sinfga bo`ladi 1-x sinflarga kiritilgan o`simliklarning changchilari 1-10 tagacha bo`lgan, xi-xii sinflarga 12 dan 20 ta gacha changchilari bo`lgan o`simliklar xiii sinfga changchisi 20 dan …

5 / 10

infga kiritilgan karam, sholi, piyoz qabilalar sun`iy ravishda birlashtirilgan edi. sun`iy tizim (sistema) tanqidga uchragandan keyin, olimlar oldida yangi tabiiy tizimni to`zish zarurati paydo bo`ladi. bu vazifani fransuz olimi a.adonson (1727-1806) bajarishga bel boglaydi. u 1763 yilda «o`simliklarning tabiiy oilalari» nomli asarida 58 ta o`simliklar oilasi haqida fikr yuritadi. lyokin tabiiy tizimning asoschisi antuan jyussye (1748-1836) xisoblanadi. a.jyussye (1789) «o`simliklar turkumlari» nomli asarida o`simliklar dunyosini 3 ta qatorga ajratadi. 1. urug` pallasizlar 2. bir urug`pallalilar 3. ikki urug`pallalilar shuningdek u usimlshsharni 15 ta sinf va 100 ta oilaga bo`lib urganishni tavsiya qiladi. a.jyussye tizimi tabiiy tizimni yaratshpga qo`shilgan katta xissa bo`lgan. bu sohada ko`p izlanishlar olib borildi. masalan, dekandol o`z tizimida o`simliklarning anatomik to`zilshpiga aloxida e`tibor beradi va o`simliklarni 161 oilaga bo`ladi. ta`kidaash joizki, bunday tizimlar ko`plab to`zilgan. birgina gulli o`simliklarning 20 dan ortiq tizimlari mavjud. tabiiy tizimning takomillashiga j.b.lamark (1744- 1829) o`zining katta xissasini qo`shdi. u evolyusion nazariyaning birinchi …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yuksak o`simliklarning taksonomik tarixi"

o'simliklar sistematikasining qisqacha rivojlanish tarixi mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti botanika fanidan mustaqil ishi mavzu: yuksak o'simliklarning taksonomik tarixi gurux: bbu 20-08 (bbu-108) bajardi: anvarova nodira tekshirdi: turdialieva x. toshkent 2021 reja: i kirish ii asosiy qismi 1. yuksak o`simliklarning qisqacha rivojlanishi. 2. tur haqida tushuncha. 3. rivojlanish tarixi. iii xulosa iv foydalanilgan adabiyotlar o`simliklar sistematikasi biologiyadagi eng qadimgi sohalardan biridir. albatta bu soha zaruriyat tufayli vujudga kelgan. hozirgi zamon o`simliklar tizimi (sistemasi) uzoq davom etgan tekshirishlar, kuzatishlar va paleobotanir dalillar asosida shakllangan. shuni ham aytish kerakki, o`simliklar sistematikasining tasnifini dast...

This file contains 10 pages in DOC format (244.5 KB). To download "yuksak o`simliklarning taksonomik tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: yuksak o`simliklarning taksonom… DOC 10 pages Free download Telegram