o‘rta osiyo qurilish materiallarining o‘ziga xoslik tomonlari

DOC 31 pages 154.0 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 154.0 KB

File type DOC

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

1. o‘rta osiyo qurilish materiallarining o‘ziga xoslik tomonlari o‘rta osiyo iqlimi quruq va issiq bo‘lgani sababli bu mintaqada ishlatilgan qurilish materiallari ham shu sharoitga mos bo‘lgan. mahalliy resurslardan foydalanilgan bo‘lib, loy, xom g‘isht, pishiq g‘isht, tosh, yog‘och, ganch kabi materiallar keng qo‘llangan. xom g‘isht eng qadimgi va keng tarqalgan material bo‘lib, uni loy, qum va somon aralashtirib quyoshda quritish orqali tayyorlashgan. bu material yozda salqin, qishda issiq saqlaydigan xususiyatga ega bo‘lib, qadimiy shaharlar, devorlar va uylar qurilishida ishlatilgan. pishiq g‘isht keyinchalik paydo bo‘lib, ayniqsa me’moriy obidalar bezagida, masjidlar va maqbaralarda ishlatilgan. ganch oson ishlov beriladigan oqish material bo‘lib, ichki bezaklarda, ustun va shiftlarda naqsh solishda ishlatilgan. yog‘och asosan tog‘li hududlarda va farg‘ona vodiysida qo‘llanilgan bo‘lib, masjidlar, ayvonlar va uy ustunlarida ishlatilgan, ko‘pincha bezakli bo‘lgan. tosh material poydevorlar va devorlar qurilishida ishlatilgan, ayniqsa buxoro va samarqand atrofida keng qo‘llangan. sirlangan koshin plitkalar esa me’moriy bezak uchun ishlatilgan bo‘lib, ayniqsa masjidlar, maqbaralar, …

2 / 31

tirishga katta ahamiyat berilgan, bu esa jamiyatda me’morchilik tajribasi va malakali ishchi kuchi bo‘lganidan dalolat beradi. murg‘ob vohasida arxitektura markaziy ibodatxona atrofida tashkil etilgan bo‘lib, bu joy diniy va madaniy markaz bo‘lgan. ba’zi binolar ko‘p xonali bo‘lib, ijtimoiy tabaqalanishni aks ettirgan. qazilmalarda aniqlanganidek, devorlar ganch bilan suvalgan, ba’zilarida esa bezaklar ham bo‘lgan. ushbu davr me’morchiligi markazlashgan boshqaruv va tashkiliy tuzilmani ifodalagan bo‘lib, bu vohada bronza davri jamiyati ancha rivojlanganligini ko‘rsatadi. murg‘ob vohasi me’morchiligi o‘rta osiyo qadimiy arxitekturasi tarixida muhim o‘rin tutadi va u o‘zining rejalashtirish madaniyati, diniy me’morchiligi va himoya tizimlari bilan ajralib turgan. 3. sopolitepa yodgorligi me’morchiligi sopolitepa yodgorligi miloddan avvalgi iii ming yillikning oxiri va ii ming yillikning boshlariga oid bo‘lib, surxondaryo vohasida joylashgan eng qadimiy manzilgohlardan biridir. bu davrda aholi dehqonchilik, hunarmandchilik va chorvachilik bilan shug‘ullangan, bu esa me’moriy rivojlanishga turtki bo‘lgan. sopolitepa arxitekturasi ancha murakkab bo‘lib, binolar xom g‘ishtdan qurilgan, ularning qalin devorlari, ko‘p xonali tuzilmalari …

3 / 31

tadi. shu jihatlari bilan sopolitepa o‘rta osiyodagi ilk shahar me’morchiligi taraqqiyotini yaqqol ifodalaydi. 4. temir davri me’morchiligida ibodatxonalar temir davrida, ya’ni miloddan avvalgi birinchi ming yillikda o‘rta osiyoda ibodatxonalar muhim diniy va ijtimoiy markaz sifatida shakllangan. bu davrda ibodatxonalar qishloq va shaharlardagi markaziy binolardan biri bo‘lib, ular odatda baland joylarda yoki mustahkam devorlar ichida qurilgan. janubiy turkmaniston hududidagi tog‘olok, yakkaparson, dashli va qiziltepa kabi yodgorliklarda miloddan avvalgi to‘qqizinchi — yettinchi asrlarga oid ibodatxona binolari aniqlangan. tog‘olok 21 ibodatxonasi murakkab reja asosida qurilgan bo‘lib, markaziy ziyorat xonasi, yon tomonlarda xo‘jalik va tayyorgarlik xonalari mavjud bo‘lgan. devorlar qalin, ko‘pincha ganch bilan suvalgan va ba’zida bezaklar bilan chizilgan. dashli ibodatxonasi esa miloddan avvalgi sakkizinchi asrga oid bo‘lib, bu yerda qadimiy olovga sig‘inish marosimlari o‘tkazilganligi aniqlangan. ibodatxonalarda atrof devorlar bilan o‘ralgan ichki hovli, ziyoratxona, olov qo‘yiladigan maxsus joylar mavjud bo‘lgan. bu binolarda suyaklar, qurbonlik izlari va diniy marosimlarda ishlatilgan idishlar topilgan, bu esa ularning …

4 / 31

z davri uchun yuqori rivojlanganlikni ko‘rsatadi. jarqo‘ton arxitekturasi rejalashtirilgan holda qurilgan bo‘lib, markaziy ibodatxona majmuasi, uy-joylar, omborxona va boshqa xo‘jalik inshootlaridan iborat bo‘lgan. ibodatxona binosi g‘ishtdan qurilgan, ko‘p xonali bo‘lib, ichki hovli va maxsus marosim xonalariga ega bo‘lgan. devorlar ganch bilan suvalgan, ba’zi joylarda bo‘yoqlar izlari ham aniqlangan. qurilishda xom g‘isht, pishiq g‘isht va ba’zida yog‘ochdan foydalanilgan. yodgorlikda topilgan olov qo‘yiladigan o‘choqlar, suyak va kul qoldiqlari bu joyda diniy marosimlar o‘tkazilganini bildiradi. jarqo‘ton manzilgohidagi uylar to‘g‘ri burchakli shaklda, bir nechta xonadan iborat bo‘lib, ular orasida ichki yo‘laklar va hovlilar bo‘lgan. arxeologik qazishmalar natijasida bu yerda aholi zich yashaganligi, markazlashgan boshqaruv bo‘lganligi va diniy hayot muhim o‘rin tutganligi aniqlangan. jarqo‘ton me’morchiligi o‘rta osiyodagi ilk shaharsozlik an’analarini, ibodatxona arxitekturasi va ijtimoiy tuzilmaning murakkabligini yaqqol namoyon etadi. 6. orol bo‘yi sak qabilalarining me’morchilik an’analari orolbo‘yi hududida yashagan sak qabilalarining me’morchilik an’analari miloddan avvalgi birinchi ming yillikka to‘g‘ri keladi va ularning yashash tarzi, xo‘jalik …

5 / 31

rlarda gumbazsimon konstruksiyalar, tosh bilan qoplangan devorlar va hayvon suyaklari bilan bezatilgan ko‘rinishlar uchraydi. bu esa ularning diniy qarashlari va marhumlarga bo‘lgan e’tiborini ifodalaydi. orolbo‘yi saklarining me’moriy yodgorliklari ularning turmush tarzi va ijtimoiy tuzilmasini aks ettiradi, bu esa o‘rta osiyo qadimgi madaniyat tarixida muhim ahamiyatga ega. 7. axamoniylar davri me’morchiligining o‘rta osiyoga ta’siri miloddan avvalgi vi–iv asrlarda eron hududida hukmronlik qilgan axamoniylar davlati o‘rta osiyo madaniy hayotiga, ayniqsa me’morchilik sohasiga katta ta’sir ko‘rsatgan. bu davrda o‘rta osiyo axamoniylar imperiyasi tarkibiga kirgan bo‘lib, bu siyosiy birlik orqali hududda markazlashgan boshqaruv, harbiy arxitektura va tantanali binolar qurish an’analari shakllangan. axamoniylarga xos bo‘lgan ustunli zallar, monumental darvozalar, ustunlar bilan bezatilgan ayvonlar va geometrik tuzilishga ega saroylar o‘rta osiyo me’morchiligida ham paydo bo‘lgan. masalan, qadimgi marv (hozirgi turkmaniston)da joylashgan ibodatxonalar va saroy majmualarida axamoniylar uslubining ta’siri yaqqol ko‘rinadi. bu yerda topilgan to‘rtburchak rejadagi inshootlar, rasmiy zallar va ichki hovlilar axamoniylarning persepolis yoki susa saroylariga …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rta osiyo qurilish materiallarining o‘ziga xoslik tomonlari"

1. o‘rta osiyo qurilish materiallarining o‘ziga xoslik tomonlari o‘rta osiyo iqlimi quruq va issiq bo‘lgani sababli bu mintaqada ishlatilgan qurilish materiallari ham shu sharoitga mos bo‘lgan. mahalliy resurslardan foydalanilgan bo‘lib, loy, xom g‘isht, pishiq g‘isht, tosh, yog‘och, ganch kabi materiallar keng qo‘llangan. xom g‘isht eng qadimgi va keng tarqalgan material bo‘lib, uni loy, qum va somon aralashtirib quyoshda quritish orqali tayyorlashgan. bu material yozda salqin, qishda issiq saqlaydigan xususiyatga ega bo‘lib, qadimiy shaharlar, devorlar va uylar qurilishida ishlatilgan. pishiq g‘isht keyinchalik paydo bo‘lib, ayniqsa me’moriy obidalar bezagida, masjidlar va maqbaralarda ishlatilgan. ganch oson ishlov beriladigan oqish material bo‘lib, ichki bezaklarda, ustun va shiftlarda...

This file contains 31 pages in DOC format (154.0 KB). To download "o‘rta osiyo qurilish materiallarining o‘ziga xoslik tomonlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rta osiyo qurilish materialla… DOC 31 pages Free download Telegram