dnk molekulasidagi o'zgarish va buzilish jarayonlari

PPTX 24 pages 242.7 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 242.7 KB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

6-mavzu: dnk molekulasidagi o’zgarish va buzilish jarayonlari. reja 1.dnk reparatsiyasi 2.dnk va rnk sintezi 3.rnk sintezi (transkripsiya) 6-mavzu: dnk molekulasidagi o’zgarish va buzilish jarayonlari. reja 1.dnk reparatsiyasi 2.dnk va rnk sintezi 3.rnk sintezi (transkripsiya) makromolekula bo`lgan dnk zanjirining matritsali sintezi bo`lmish replikatsiya jarayonining biror nuqtasida molekulyar xatolik ro`y bersa, maxsus fermentlar tizimi tuzatib, ta'mirlab, to`ldirib turadi. bu jarayonni reparatsiya jarayoni deb ataladi. bir zanjirli dnk replikatsiyasida uzilish, xatolik yuz bersa, dnk-polimeraza, dnk-ligaza fermentlari orqali tuzatiladi. dnk-polimeraza iii esa azot asoslarini ketma- ketligini, nukleotidlar bog`lanishini nazorat qiladi. dnk ultrabinafsha nur ta'sirida ayrim qismlarning kimyoviy bog`lari o`zgarib, timinli dimer hosil bo`ladi. reparatsiya fermentlari shunday tabiiy bo`lmagan dimerlarni parchalaydi. hosil bo`lgan bo`shliqni oligonukleotidlar orqali dnk-polimeraza i fermenti to`ldiriladi. mazkur fragmentlar dnk-ligaza enzimlari tufayli dnk molekulasiga kovalentli bog`laydi. shu asnoda shikastlangan dnk molekulasi tabiiy holatga keltiriladi. yuqori harorat ta'sirida purin nukleotidlari azot asoslaridan ajralib, replikatsiyada ishtirok eta olmay qoladi. bu jarayon reparatsiyasi maxsus ferment …

2 / 24

lar o`z-o`zidan (spontanli) va indutsirlanish asosida bo`lishi mumkin. organizmda dnk molekulasida o`z-o`zidan mutatsiya bo`lish chastotasining ehtimoli juda kam bo`lib, 10-5-10-8 ga teng. dnk molekulasidagi mutatsiyalar aksariyat tashqi omillar ta'sirida (radiatsiya, viruslar, kimyoviy agentlar) sodir bo`ladi. genomga ta'sir qiluvchi mutagenlar ichida atrof-muhitning ifloslanishiga sabab bo`luvchilar xavfli hisoblanadi. sanoat chiqindilari suv va havoni buzilishi genomga salbiy ta'sir qilishi mumkin. oziq-ovqatga qo`shiladigan bo`yoqlar, stabilizatorlar, yoqimli ichimli moddalarning ayrimlari mutagen bo`lganligi uchun ularning ishlatilishi hozirgi kunda qat'iy nazoratga olingan. ko`pchilik dorivor moddalar ham mutagen bo`lib, ularning genomga ta'sir qilishi aniqlanmoqda. molekulyar biologiya, molekulyar genetika, gen muhandisligi va biotexnologiya fanlarining shakllanishida va hozirgi kunda jamiyat hayotida yetakchi o`rin egallab turishida nuklein kislotalar va ularning metabolizmi asosiy o`rin egallab kelmoqda. ozuqa mahsulotlari tarkibida nukleoproteinlar ma'lum miqdorda bo`lib, ovqat hazm qilish jarayonida oshqozon va ichak suyuqliklari tarkibidagi hcl va proteolitik fermentlar ta'sirida oqsil va nuklein kislotalarga parchalanadi. nuklein kislotalar nukleazalar deb ataladigan fermentlar ta'sirida mononukleotidlarga ajraladi. nukleazalar …

3 / 24

uh n – nukleozid; p – fosfat. ●purin yoki pirimidin azot asoslari bo`yicha ta'sir etuvchi fermentlar; ●restriktaza asosida ta'sir etuvchi enzimlar. dnk va rnklarning degradatsiyasi gidrolitik va fosforilitik nukleazalar ishtirokida sodir bo`ladi. fosforilitik parchalanishda jumladan, rnk molekulasidan nukleotid qoldig`i noorganik fosfat kislotasiga uzatiladi. rnkn + n3ro4 rnkn-1 + nadf (nukleoziddifosfat) ushbu reaksiya hujayradagi noorganik fosfat kislota konsentratsiyasini bir me'yorda saqlanishida hizmat qiladi. rnk -aza va dnk-azalarning hujayradagi vazifalari bir xil bo`lmaydi. masalan, pankreatik ribonukleaza (rnk - aza i ) ekzo-va endonukleaza xususiyatiga ega bo`lib, turli xil rnk larni parchalaydi. bular bilan bir qatorda yuqori spetsifik to`qimali rnk-azalar bo`lib, ular rnk-dagi muayyan bog`larni uzishda xizmat qiladi. bu reaksiya ribosom va transport rnk larni shakllanishida ishtirok etadi. oshqozon osti bezining tarkibidagi dnk - aza bir zanjirli molekulani 5' tomonidagi fosforil guruhidan boshlab oligodezoksiribonukleotidlargacha parchalaydi. taloq tarkibida aniqlangan dnk-aza ii, dnk ning ikkita zanjiridagi 3'- 5'- fosfodiefir bog`larini katalizlab, 3'-fosfooligonukleotidlarni hosil qiladi. restriktaza …

4 / 24

zidlar, purin va pirimidin asoslari, riboza va dezoksiribozalarga parchalanadi, yangidan sintezlanib, bir-biriga o`tadi. bu o`zgarishlar turli fermentlar ta'sirida, bir qator oraliq bosqichlari orqali sodir bo`ladi. dnk va rnk sintezi nuklein kislotalarning sintezi uchun dnk zanjiri, oqsil biosinteziga matritsa (qolip) sifatida i-rnk xizmat qiladi. dnk ning sintezi dnk-matritsaning ikki zanjirida, rnk sintezi esa uning bir zanjirida amalga oshadi. aksariyat holatda dnk zanjiri bir-biridan ajralgan va tegishli sharoit asosida sodir bo`ladi. biopolimerlarning shakllanishida matritsadan tashqari yana substratlar, reaksiyani katalizlovchi fermentlar zarur bo`ladi. dnk sintezida substrat sifatida dezoksiribonukleozidtrifosfat, rnk uchun ribonukleozidtri-fosfatlar bo`lishi kerak. oqsil sintezida esa substrat vazifasini aminoatsil-t-rnk bajaradi. nuklein kislotalarning matritsa sintezida ishtirok etuvchi fermentlar dnk-yoki rnk-polimerazalardir. ayrim holda i-rnk faqat oqsil sintezida matritsa bo`lmasdan, balki dnk biosintezi uchun ham qolip vazifasini bajarishi mumkin. bunday jarayonni teskari transkriptaza fermenti bajaradi. biopolimerlarning matritsali uch xil sintezi uch bosqichdan iborat: a) initsiatsiya-ikki monomerdan polimerning boshlanishi; b) elongatsiya-polimer zanjirining uzayishi; v) terminatsiya-matritsali sintezning yakunlanishi. …

5 / 24

a fermentlari ishtirokida sintezlanadi. rnk zanjiri dnk molekulasining bir qismida komplementar tizim asosida sintezlanganligi uchun, ularning nukleotid qatori bir-birlariga mos keladi. transkripsiya jarayonida uch turdagi rnk sintezlanadi. informatsiya rnk ribosomadagi oqsil sintezi uchun matritsa bo`lib xizmat qiladi. transport va ribosom rnk lar ham oqsil sintezida bevosita faoliyat ko`rsatadilar. replikatsiya va transkripsiya jarayonlarida umumiylik belgilari bo`lib, dnk molekulasining bir zanjiri matritsa sintezi uchun xizmat qiladi. lekin, bu jarayonda jiddiy farqlar ham yo`q emas. replikatsiyada dnk ning ikki zanjiri matritsa xizmatini o`taydi. rnk sintezida dnk ning bir qismi matritsa rolini bajaradi. bu fragmentlar muayyan genlar guruhini o`z ichiga olgan bo`lib, ularni transkriptonlar deyiladi. rnk sintezi rnk polimeraza fermenti ishtirokida amalga oshadi.organizmda bir necha xil rnk polimeraza fermentlari aniqlangan: rnk-polimeraza fermentining xillari va vazifalari rnk polimeraza xillari sintezlanuvchi rnk lar i (a) r – rnk ii (v) i – rnk iii (s) t – rnk image2.jpeg image3.jpeg image4.jpeg image5.jpeg image6.png image7.jpeg /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dnk molekulasidagi o'zgarish va buzilish jarayonlari"

6-mavzu: dnk molekulasidagi o’zgarish va buzilish jarayonlari. reja 1.dnk reparatsiyasi 2.dnk va rnk sintezi 3.rnk sintezi (transkripsiya) 6-mavzu: dnk molekulasidagi o’zgarish va buzilish jarayonlari. reja 1.dnk reparatsiyasi 2.dnk va rnk sintezi 3.rnk sintezi (transkripsiya) makromolekula bo`lgan dnk zanjirining matritsali sintezi bo`lmish replikatsiya jarayonining biror nuqtasida molekulyar xatolik ro`y bersa, maxsus fermentlar tizimi tuzatib, ta'mirlab, to`ldirib turadi. bu jarayonni reparatsiya jarayoni deb ataladi. bir zanjirli dnk replikatsiyasida uzilish, xatolik yuz bersa, dnk-polimeraza, dnk-ligaza fermentlari orqali tuzatiladi. dnk-polimeraza iii esa azot asoslarini ketma- ketligini, nukleotidlar bog`lanishini nazorat qiladi. dnk ultrabinafsha nur ta'sirida ayrim qismlarning kim...

This file contains 24 pages in PPTX format (242.7 KB). To download "dnk molekulasidagi o'zgarish va buzilish jarayonlari", click the Telegram button on the left.

Tags: dnk molekulasidagi o'zgarish va… PPTX 24 pages Free download Telegram