litosfera. tuproq degradatsiyasi

PPTX 11 pages 391.1 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 391.1 KB

File type PPTX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

5-modul: litosfera va undagi muammolar. 14-mavzu: litosfera. tuproq degradatsiyasi. litosfera. tuproq degradatsiyasi. reja: 14.1. tuproq, uning ahamiyati va tirik organizmlar hayotidagi roli; 14.2. eroziya va unga qarshi kurash yo’llari; 14.3. yer usti ekotizimlarining degradatsiyasi. 14.1. tuproq, uning ahamiyati va tirik organizmlar hayotidagi roli:litosfera xaqida tushuncha. litosfera (litos-tosh, sfera-shar, qobiq) de- ganda yerning 30-80 km. qalinlikdagi qattiq qobigʹi tushuniladi. jamiyat rivojlanadigan asos – yer poʹstida, mikroorganizmlar 3-5 km chuqurlik- kacha uchraydi. yer usti va yer osti hozirda faol oʹzlashtirilgan. hozirda litosferada yer osti qazilmalari 10 km.gacha boʹlgan chuqurliklardan olinishi mumkin. xxi asrga kelib insoniyat litosferaga mislsiz taʹsir koʹrsatmoqda. shaharlar ostida yer osti shaharlari bunyod qilingan, chiqindixonalar, omborxonalar mavjuddir. yer ostida yadro quroli sinovlari oʹtkaziladi. yer resurslari insonlar hayotida hal qiluvchi rol oʹynaydi. yer–insonlar bevosita yashaydigan asos, qishloq hoʹjalik mahsulotlari yetishtiriladigan zamin hisoblanadi. quruqlikning umumiy maydoni 148000 mln.ga ni tashkil qiladi. shundan 4060 mln.ga 28%) ni oʹrmonlar, 2600 mln.ga (17%) ni oʹtloq …

2 / 11

ol oʹynaydi. tuproq qattiq, suyuq, va gazsimon komponentlardan iborat boʹlib, iqlim, togʹ jinslari, oʹsimliklar va hayvonlar, mikroorganizmlarning oʹzaro murakkab taʹsiri natijasida hosil boʹladi. 1 gramm tuproqda milliondan ortiq sodda hayvonlar va tuban oʹsimliklar uchraydi. yer yuzi turli qobiqlari oʹrtasidagi aloqadorlik tuproq orqali amalga oshadi. tuproq tabiiy landshaftlarning asosi hisoblanadi. -tuproqni biosferadagi bajaradigan faoliyatiga qarab organik hayot zanjirining eng muhim xalqasi –deb yuritsa boʹladi. -tuproqda u yoki bu mikroelementlar yetishmasligi yoki ortiqchaligi, organizmlarning rivojlanishi va insonning sogʹligʹiga bevosita taʹsir koʹrsatadi; -tuproq kasallik tarqatadigan; -koʹplab mikroorganizmlar uchun zarur hayot muhiti hisoblanadi. tuproqda sil, vabo, oʹlat, ich-terlama va boshqa kasalliklarning qoʹzgʹatuvchilari boʹlishi mumkin. biosferada tuproqning eng muhim roli shundaki, barcha organizmlarning qoldiqlari tuproqda parchalanadi va yana mineral birikmalarga aylanadi. typroq qatlamisiz yer yuzida hayotni tasavvur ham qilib boʹlmaydi. 14.2. eroziya va unga qarshi kurash yo’llari: yer yuzasi ustki unumdor qismining suv yuvib yoki shamol taʹsirida uchirib olib ketilishi eroziya deyiladi. “eroziya” lotin tilidan …

3 / 11

joylardagi tuproq kam unumli boʹlib qoladi. mahalliy eroziya, oʹz navbatida, 2 qismga boʹlinadi: 1. mahalliy shamol taʹsirida tuproqning yuqori qatlamini eroziyaga uchrashishi. 2. mahalliy shamol taʹsirida tuproqning pastki qatlamini eroziyaga uchrashishi. agar shamol kuchli boʹlsa, quyun-uyurma vujudga kelib, nuragan zarrachalarni ancha balandlikka koʹtaradi va bu hodisa mahalliy shamol taʹsirida tuproqning yuqori eroziyasi deyiladi. mahalliy shamol taʹsirida tuproqning pastki qatlamini eroziyaga uchrashishi paytida esa, nuragan jinslar faqat 1,5 m balandlikka koʹtariladi, xolos. shamol taʹsirida tuproqning eroziyaga uchrashishi oldini olishning samarali yoʹllari. ular quyidagilardan iborat: -shamolga qarshi ihota daraxtzorlari barʹo etish; -turli xil oʹsimliklar ekib shamol yoʹliga toʹsiq (kulis) hosil qilish; -yerlarni almashlab ekish; -yerlarni chuqur haydash; -tuproqni oʹgʹitlab, tizimini yaxshilash. tuproqning suv taʹsirida eroziyaga uchrashishi va unga qarshi kurashish yoʹllari. yoʹgʹingarchiliklar (yomgʹir, jala, doʹl va qor) taʹsirida tuproqning unumdor ustki qatlamining yuvilishiga tuproqning eroziyasi deyiladi. natijada yer yuzasida chuqurlik va jarlik paydo boʹladi. tuproqning suv taʹsiridagi eroziyasining quyidagi shakllari mavjud: -yuzlama …

4 / 11

litosfera. tuproq degradatsiyasi - Page 4

5 / 11

litosfera. tuproq degradatsiyasi - Page 5

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "litosfera. tuproq degradatsiyasi"

5-modul: litosfera va undagi muammolar. 14-mavzu: litosfera. tuproq degradatsiyasi. litosfera. tuproq degradatsiyasi. reja: 14.1. tuproq, uning ahamiyati va tirik organizmlar hayotidagi roli; 14.2. eroziya va unga qarshi kurash yo’llari; 14.3. yer usti ekotizimlarining degradatsiyasi. 14.1. tuproq, uning ahamiyati va tirik organizmlar hayotidagi roli:litosfera xaqida tushuncha. litosfera (litos-tosh, sfera-shar, qobiq) de- ganda yerning 30-80 km. qalinlikdagi qattiq qobigʹi tushuniladi. jamiyat rivojlanadigan asos – yer poʹstida, mikroorganizmlar 3-5 km chuqurlik- kacha uchraydi. yer usti va yer osti hozirda faol oʹzlashtirilgan. hozirda litosferada yer osti qazilmalari 10 km.gacha boʹlgan chuqurliklardan olinishi mumkin. xxi asrga kelib insoniyat litosferaga mislsiz taʹsir koʹrsatmoqda. s...

This file contains 11 pages in PPTX format (391.1 KB). To download "litosfera. tuproq degradatsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: litosfera. tuproq degradatsiyasi PPTX 11 pages Free download Telegram