jismoniy madaniyat mashg’ulotlari jarayonida o’quvchilarni chiniqtirishning fiziologik asoslari. adaptasiyaning fiziologik asoslari

DOC 82,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1474655065_65062.doc jismoniy madaniyat mashg’ulotlari jarayonida o’quvchilarni chiniqtirishning fiziologik asoslari. adaptasiyaning fiziologik asoslari reja: 1. jismoniy tarbiya yo’li bilan organizmni chiniqtirishning ahamiyati. 2. tana harorati o’zgarishiga chidamlilik va uni kuchaytirish yo’llari. 3. bolalar va o’smirlarda jismoniy mashqlar va sport bilan shug’ullanishning o’ziga xos fiziologik xususiyatlari. 4. bolalar va o’smirlar organizmida harakat koordinatsiyasi va harakat sifat ko’rsatgichlarining o’ziga xos xususiyatlari. jismoniy tarbiya yo’li bilan organizmni chiniqtirishning ahamiyati. chiniqish organizmga turli xil muolajalarning surunkali berilishi natijasida metereologik omillar ta'siriga chidamlilikning oshishidir. u jismoniy tarbiyaning ajralmas qismi bo’lib chiniqish tufayli organizmning har xil kasalliklarga qarshi kurashish qobiliyati, noqulay sharoitlarda ishlash qobiliyati, ekstremal omillarga bardosh berishi oshib boradi. yana bir muhim narsa shundan iboratki, chiniqish tufayli organizmning o’zgargan yoki o’zgarayotgan muhit sharotiga moslashishi yoki adaptatsiyalanishi sodir bo’ladi. chiniqish organizmga spetsifik va nospetsifik yo’l bilan ta'sir etadi. spetsifik ta'sir deganda sovuq muolajalar yo’li bilan sovuq haroratga chidamlilikning oshishi, quyosh vannalari qabul qilish bilan quyosh radiatsiyasiga chidamlilikning …

biron-bir omil ta'siri tufayli chidamlilikning oshishi tezroq bo’ladi. sovuq haroratga chiniqish. tashqi muhit sovishiga javoban kimyoviy termoregulyasiya yo’li bilan tanada oksidlanish jarayonlari 3-4 baravar kuchayishi mumkin (asosiy almashinuvga nisbatan). masalan, qishki cho’milish paytida 40c da suvga tushish kislorod o’zlashtirili-shini 1000-1200 ml/minutgacha ko’paytirishi mumkin. sovuq haroratga chiniqib borish natijasida bevosita sovuq ta'sirida teri qon tomirlarining torayishi o’rniga ularning kengayishi kuzatiladi, ayni paytda muskullarda issiqlik hosil bo’lishi kuchaytiriladi. kishining uzoq sibir tomonlarga borishi yurak urishini ancha tezlashtiradi, arterial qon bosimi ko’tarilib, qonning minutlik hajmi oshadi. jismoniy ish qilganda esa bu ko’rsatgichlar yanada kuchayadi. ushbu sharoitga organizm adaptatsiyalangan sari yurak faoliyatida bradikardiya kuzatilib yuqorida qayd qilingan o’zgarishlar stabillashadi. sovuq sharoit organizmda moddalar almashinuviga sezilarli ta'sir qiladi, masalan, lipidlar qonda ancha ko’payadi va ular hisobidan atf ni tiklaydigan energiya ajralib turadi. qonda c, b1, b2, vitaminlar ancha kamayib ketadi (siydik bilan ko’plab chiqib ketganligi uchun). shuning uchun sport bilan ko’plab shug’ullanish borasida og’ir jismoniy …

gi mumkin. havo issiq bo’lganida ko’p suv iste'mol qilish (me'yordan oshiq) yurakka katta yuklama tushiradi. issiq muhitda termoregulyasiyaning mukammallashuvi nafaqat tinchlik paytida ro’y beradi. bunday o’zgarishlar bevosita ish jarayonida ham sodir bo’lib turadi. standart jismoniy mashjarib turish issik ta'sirida tana haroratining ortiqcha ko’tarilib ketmasligiga olib keladi. issiq iqlimli o’lkalarga ilk bor tushib qolgan odamlarda teri qon tomirlari ancha kengayaadi, qonning minutlik hajmi ko’payib tez ura boshlaydi, arterial qon bosimi esa pasayib ketadi. issiq iqlim sharoitida jismoniy ish bajarish natijasida odam 8-12 l suvni ter bilan, 1 litrni siydik bilan va 0,75 litrni nafas yo’llarida bug’latish yo’li bilan yo’qotish mumkin. tana harorati o’zgarishiga chidamlilik va uni kuchaytirish yo’llari. har qanday muskul harakati ham tana haroratini oshirar ekan jismoniy mashq qilish yo’li bilan organizmning tana harorati o’zgarishiga chidamliligini ko’tarish mumkin. boshqacha aytganda, chiniqqan kishilar tana harorati o’zgarishiga chidamli bo’ladi, ular mashq qilmagan odamlarga qaraganda muhit harorati keskin o’zgarsa ham mehnat qilish qobiliyatini …

ham oshirar ekan. natijada organizmning harorat diapozoni ancha kengayadi. bunday moslanishning mexanizmi haroratni markaziyregulyasiya qilishda va hujayralarda kuzatiladigan kimyoviy o’zgarishlarda bo’ladi. turli haroratlarga chidamlilik va noqulay haroratga nisbatan reaksiya kishilarning ayni sharoitda yashab turganligi yoki boshqa muhitdan kelganligiga ham bog’liq. masalan, avstraliyalik aborigenlar qarayib ijtimoiy jamoa tuzumidagidek yashashadi, ular sovuq haroratga nisbatan gazlar almashinuvi juda kam o’zgartiradi, lekin teri va oyoq-qullarda tomirlar torayib tana harorati ancha pasayadi. bir vaqtning o’zida aynan shu past haroratga nisbatan shahardan kelgan odamlarda gaz almashinuvi kuchayib (energiya almashinuvi jaddallashib), tana harorati birdek saqlanadi. issiq iqlimga moslashish ham mahalliy aholida bir xil kechsa, kelgindilarda ikkinchi xil bo’ladi. masalan, tropik sharoitda yashovchilarda issiq haroratga nisbatan ter suyuqligi ajralishi kelgindilarga qaraganda ancha kamroq bo’ladi. issiq va sovuqda nisbatan termoregulyasiyaning munosabati shu bilan xarakterlanadi bu jarayon sovuq bo’lganida ko’proq issiq hosil qilishga va shu yo’l bilan tana haroratining pasayib ketmasligini ta'minlaydi. issiq bo’lganda esa ter suyuqligi ko’proq ajratilib bug’lanish …

ganizm ish qobiliyatining pasayib ketishi aniqlangan. lekin quyosh nurini ortiqcha qabul qilish bir qator noxushliklarga olib keladi, masalan, bosh og’rig’i, ishtahaning yo’qolishi, uyqusizlik va boshqalar. agar quyosh cheklanmagan ta'sir etaversa kishi xushdan ketib o’lishi ham mumkin. shuning uchun quyosh nurida toblanish ertalab va nomozgar vaqtida, tog’li rayonlarda esa ertachi bahor paytlari o’zishi maqsadga muvofiq. organizmni chiniqtirish usullarining fiziologik asoslari. organizmni chiniqtirishda umumiy prinsiplarga rioya qilinadi, ya'ni ta'sir etuvchi omillar doimiy, izma-iz bo’lib organizmning individual xususiyatlarini hisobga olgan holda olib borilishi lozim. muhit haroratiga chiniqish shartli refleks asosida yuz berib, bunda omillarning ta'sir etish vaqti o’zi xos xususiyatlari va atrof muhit shartli signal bo’lib xizmat qilishi mumkin. beriladigan malakalarning miqdorini aniqlashda termoregulyasiyaning faollar davomida o’zgarib turishini hisobga olish kerak. masalan, bahor va yozning boshlanishida kimyoviy termoregulyasiya ancha intensiv bo’ladi. bahorda sovuq haroratni sezish porogi kuz paytiga nisbatan ancha past bo’ladi. bundan tashqari, kimyoviy termoregulyasiyaning o’zgarishi ertalabki soatlarda ancha tez bo’ladi. sovuq …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "jismoniy madaniyat mashg’ulotlari jarayonida o’quvchilarni chiniqtirishning fiziologik asoslari. adaptasiyaning fiziologik asoslari"

1474655065_65062.doc jismoniy madaniyat mashg’ulotlari jarayonida o’quvchilarni chiniqtirishning fiziologik asoslari. adaptasiyaning fiziologik asoslari reja: 1. jismoniy tarbiya yo’li bilan organizmni chiniqtirishning ahamiyati. 2. tana harorati o’zgarishiga chidamlilik va uni kuchaytirish yo’llari. 3. bolalar va o’smirlarda jismoniy mashqlar va sport bilan shug’ullanishning o’ziga xos fiziologik xususiyatlari. 4. bolalar va o’smirlar organizmida harakat koordinatsiyasi va harakat sifat ko’rsatgichlarining o’ziga xos xususiyatlari. jismoniy tarbiya yo’li bilan organizmni chiniqtirishning ahamiyati. chiniqish organizmga turli xil muolajalarning surunkali berilishi natijasida metereologik omillar ta'siriga chidamlilikning oshishidir. u jismoniy tarbiyaning ajralmas qismi bo’lib chiniqish t...

Формат DOC, 82,0 КБ. Чтобы скачать "jismoniy madaniyat mashg’ulotlari jarayonida o’quvchilarni chiniqtirishning fiziologik asoslari. adaptasiyaning fiziologik asoslari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: jismoniy madaniyat mashg’ulotla… DOC Бесплатная загрузка Telegram