klassik iqtisodiy maktabning rivojlanishi

PPT 28 pages 18.8 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 18.8 MB

File type PPT

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

prezentatsiya powerpoint 24-mavzu: klassik iqtisodiy maktabning rivojlanishi reja: adam smit (1723-1790 y.) – klassik iqtisodiy maktabning atoqli namoyandasi va uning ijtimoiy-iqtisodiy nazariyalari david rikardo (1772-1823 y.) ta’limotida klassik iqtisodiy nazariyaning rivojlantirilishi tomas robert maltusning (1786-1834 y.) iqtisodiy qarashlari (“nufus qonuni”ning matematik ifodasi) adam smit (1723-1790 y.) asosiy asari “odamlar boyligining tabiati va sabablari to’g‘risida tadqiqot” (1776y.) mazkur asar beshta kitobdan iborat: mehnatni takomillashtirish va uni turli sinflar o’rtasida taqsimlash sabablari to’g‘risida. kapital va uning funksional shakllari to’g‘risida. kapitalizmning rivojlanish shart-sharoitlari to’g‘risida. merkantilizm va fiziokratlar ta’limotiga bo’lgan munosabatlari to’g‘risida. davlat moliyasi to’g‘risida. atoqli namoyandasi “mehnat taqsimoti va ayirboshlash” nazariyasi smit mehnat taqsimotining ishlab chiqarishni rivojlantirishdagi ahamiyatini asoslab berdi. ishlab chiqarish va iste’mol hajmini ikkita muhim omilga bog‘lab tushuntirdi: unumli mehnat bilan band bo‘lgan aholi soniga; mehnat unumdorligi darajasiga (a.smit bo‘yicha, bu omil muhim hisoblanadi, chunki u mehnat taqsimotining rivoj-lanishi bilan bog‘liq). mehnat taqsimotining kelib chiqish sababini ayirboshlashga bo‘lgan zaruratga bog‘lab tushuntirdi …

2 / 28

hida ajratib ko‘rsatiladi, boshqa funksiyalarga unchalik e’tibor bermadi. oltin va kumush monetalarni qog‘oz pullar bilan almashtirshning maqsadga muvofiqligini, ularni banklar cheklangan miqdorda chiqa-rishi kerakligini ko‘rsatib berdi. kreditga kapitalni faollashtirish sifatida qaraldi, lekin uning ishlab chiqarish jarayoniga nisbatan qaramlik rolini qayd etdi. pul qiymat nazariyasi a.smit qiymatni tahlil qilishda ikki xil konsepsiyadan foydalanadi: birinchi konsepsiyaga ko‘ra, tovarning qiymati uni ishlab chiqarishga sarflangan mehnati bilan aniqlanadi:qancha ko‘p mehnat sarflansa, tovar shuncha qimmat bo‘ladi, bu qoida, uningcha, faqat dastlabki bosqichlarda, “qoloq jamiyatlarda” amal qiladi; ikkinchi konsepsiyaga ko‘ra, tovar qiymati barcha ishlab chiqarish omillari, ya’ni mehnat, kapital, yer ishtirokida yaratiladi, shunga muvofiq, tovar qiymati mehnat xarajatlaridan, foyda va yer rentasidan tashkil topadi, ya’ni ishlab chiqarish xarajatlari bilan aniqlanadi, bu konsepsiya mehnat qiymatning yagona manbai bo‘lishidan to‘xtagan, kapitalistik tovar ishlab chiqarish sharoitida amal qiladi. (birinchi konsepsiyaga ko‘ra, qiymatning mehnat nazariyasi a.smit qarashlarining asosini tashkil etadi: qiymat mehnat bilan aniqlanadi, tovarlarni ayirboshlash unda mujassamlashgan mehnatga muvofiq …

3 / 28

pital va yer ham ishtirok etadi. “kapital” va “yer” so‘zlari nuqtali (punktirli) chiziq ko‘rinishida ifodalangan bo‘lib, ular ham qiymatni yaratishda omil sifatida ishtirok etadi. a.smitda tovarning iste’mol va almashuv qiymati ajratib ko‘rsatib beriladi: iste’mol qiymat – bu tovarning foydaliligi, almashuv qiymat – bu bir tovarning boshqa tovarga ayirboshlanish qobiliyati, boshqa narsalarni sotib olish mumkinligi; a.smit katta iste’mol qiymatiga ega bo‘lgan tovarlarning ba’zida, almashuv qiymati past bo‘lishi va aksincha, juda katta almashuv qiymatiga ega bo‘lgan tovarlar unchalik katta iste’mol qiymatiga ega bo‘lmasligini qayd qilib o‘tadi (a.smit bunday vaziyatni suv va olmos misolida tahlil qilgan).) sinflar va daromadlar jamiyat uch sinfga ajratib ko‘rsatiladi: yer egalari, tadbirkorlar, yollanma ishchilar; yer egalari qo‘lida asosiy ishlab chiqarish vositasi – yer bo‘ladi, ular ijaraga bergan yeri uchun ijara to‘lovlari sifatida ushbu yerdan olingan daromadning bir qismini renta ko‘rinishida oladi; tadbirkorlar ishlab chiqarish vositalarining ikkinchi bir turiga (imorat-inshootlar, asbob-uskunalar, fermalar, xom ashyo zaxiralariga) egalik qiladi, ishchilar yollaydi …

4 / 28

ani asoslab beradi; mehnatga bo‘lgan qiziqishni kuchaytirish maqsadida ish haqini (ayniqsa, “donabay”) oshirish g‘oyalarini ilgari suradi, yuqori ish haqi ishchilarni yalqov qiladi, mehnatga bo‘lgan qiziqishini pasaytiradi degan fikrga qat’iyan qarshi chiqadi;m ish haqining o‘zgarishga moyilligini milliy xo‘jalikning joriy holatiga bog‘lab tushuntiradi, uning rivojlanishini esa uch fazaga – iqtisodiy taraqqiyot, iqtisodiy regress, o‘zgarmas holat fazalariga ajratib ko‘rsatadi. foyda tovar qiymatining bir qismi ish haqi sifatida ishchiga tegadi, qo‘shimcha mehnat bilan yaratilgan qiymatning qolgan qismi tadbirkorlik foydasini tashkil etadi, tadbirkor foydaning bir qismini, muayyan sharoitlarda, renta yoki foiz ko‘rinishida berishga majbur; smit bir joyda mehnat bilan yaratilgan qiymat bilan ish haqi o‘rtasidagi farqni foyda deb atadi, ikkinchi bir joyda – foiz va renta to‘lovlaridan keyingi qoldiqni foyda deb hisobladi, u haqiqatda foyda deganda tadbirkorlik daromadini tushundi; foyda miqdori, smit bo‘yicha, “kapital qiymati bilan aniqlanadi va foydaning ko‘p yoki kam bo‘lishi ushbu kapital miqdoriga bog‘liq bo‘ladi”; foydani tadbirkorning tavakkalchiligi, ishchiga yashash vositalarini avanslagani …

5 / 28

arning ikkalasi ham turli xarakter va miqdordagi rentaning shakllanishiga sabab bo‘lishi mumkinligi ko‘rsatib beriladi. kapital – bu ishlab chiqarish jarayonini amalga oshirish va rivoj-lantirish uchun zarur bo‘lgan zaxiralar (ishlab chiqarish vositalari kabi); asosiy va aylanma kapital turlarini ajratib ko‘rsatib beradi: asosiy kapital: mashinalar va boshqa zarur mehnat qurollari; savdo-sanoat uchun mo‘ljallangan imorat-inshootlar; yer uchastkalari; meh-nat mahorati va jamiyat a’zolarining “foydali qobiliyatlari”; aylanma kapital: pul; oziq-ovqat zaxiralari; xom ashyo va yarim-fabrikatlar; tayyor, lekin hali sotilmagan tovarlar. a.smit bo‘yicha asosiy kapital bilan aylanma kapitalning farqi: aylanish jarayonida qatnashmaydigan, o‘z egasi qo‘lida qoladigan kapital – asosiy kapital; o‘z egasining qo‘lidan bir shaklda ketib va unga boshqa shaklda qaytib keladigan kapital – aylanma kapital. asosiy kapital bilan aylanma kapital o‘rtasidagi aloqani, a.smit asosiy kapital faqat aylanma kapital ishtirok etganda amal qilishi va foyda keltirishi mumkin deb ko‘rsatib beradi. kapital unumli mehnat nazariyasi a.smit mehnatni unumli va unumsiz mehnat turlariga ajratib ko‘r-satadi: unumli mehnat yangi …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "klassik iqtisodiy maktabning rivojlanishi"

prezentatsiya powerpoint 24-mavzu: klassik iqtisodiy maktabning rivojlanishi reja: adam smit (1723-1790 y.) – klassik iqtisodiy maktabning atoqli namoyandasi va uning ijtimoiy-iqtisodiy nazariyalari david rikardo (1772-1823 y.) ta’limotida klassik iqtisodiy nazariyaning rivojlantirilishi tomas robert maltusning (1786-1834 y.) iqtisodiy qarashlari (“nufus qonuni”ning matematik ifodasi) adam smit (1723-1790 y.) asosiy asari “odamlar boyligining tabiati va sabablari to’g‘risida tadqiqot” (1776y.) mazkur asar beshta kitobdan iborat: mehnatni takomillashtirish va uni turli sinflar o’rtasida taqsimlash sabablari to’g‘risida. kapital va uning funksional shakllari to’g‘risida. kapitalizmning rivojlanish shart-sharoitlari to’g‘risida. merkantilizm va fiziokratlar ta’limotiga bo’lgan munosabatlari t...

This file contains 28 pages in PPT format (18.8 MB). To download "klassik iqtisodiy maktabning rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: klassik iqtisodiy maktabning ri… PPT 28 pages Free download Telegram