qadimgi dunyoning iqtisodiy ta`limotlari

DOCX 16 стр. 189,7 КБ Бесплатная загрузка

16 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 189,7 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 16

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 16

21-mavzu. qadimgi dunyoning iqtisodiy ta`limotlari reja: 1. qadimgi osiyodagi iqtisodiy g’oyalar 2. qadimgi yunonistondagi iqtisodiy ta`limotlar 3. qadimgi rimdagi iqtisodiy ta`limotlar 1. qadimgi osiyodagi iqtisodiy g’oyalar iqtisodiy fan manbalarini avvalo jahon tsivilizatsiyasining beshigi bo`lgan qadimgi sharqdan izlamoq mantiqan to`g’ridir. iqtisodiy g’oyalarning shakllanishi insoniyatning paydo bo`lishi bilan boshlangan. ammo hozirgi paytda qo`lyozmalarda aks ettirilgan g’oyalargina tahlil qilingan. shu sababli iqtisodiy ta`limotlar tarixi quldorlik jamiyati, aniqrog’i, xususiy mulk paydo bo`lishi bilan boshlanadi, deyish o`rinlidir. dastlab quldorlik jamiyati sharqda sinfiy ajralish boshlangan joylarda, mesopotamiya (tigr va yefrat daryolari oralig’i)da va misrda eramizdan avvalgi iv ming yillikda yuzaga keladi. bunga asosiy sabab shuki, bu yerda texnologik inqilob ro`y berdi, metall qurollar ishlatila boshlandi, qishloq xo`jaligida intensiv, ko`p hollarda sug’orma dehqonchilikka o`tildi, shu asosda nisbatan turg’un qo`shimcha mahsulot olish imkoni tug’ilgan. oqibatda jamiyatda mehnat taqsimotini rivojlantirishga, ko`pgina hunarmandchilik sohalarining ajralib chiqishiga, sinfiy tabaqalanishga turtki bo`ldi. bu davrda qo`shimcha mahsulot olishning asosiy usuli jamoaga birlashgan dehqonlarni …

2 / 16

odamlar ishtirok etgan. masalan, dehqonchilik, hunarmandchilik, qurilish sohasida qullar mehnatidan foydalanilmagan. antik dunyo (farbiy evropa)dagi ayrim regionlarda xalqaro savdoni olib borish bilan bog’liq ravishda tovar-pul munosabatlari ham anchagina rivojlangan (masalan, gretsiyaning ayrim shaharlari). shu asosda qulchilikka asoslangan xususiy mulkchilik rivoj topdi. o`z mahsulotini sotishga mo`ljallab ishlab chiqargan qulchilik xo`jaliklari ekspluatatsiyani kuchaytirishni talab etgan. oqibatda klassik yoki antik qulchilik yuzaga keldi (gretsiya va italiya). bizgacha yetib kelgan eng qadimgi qo`lyozmada (qadimgi misr, eramizdan avvalgi xxii asr) noib va aholi o`rtasidagi munosabatlar to`g’risida fikr yuritiladi. bu davrda sinfiy ajralish to`la shakllanmagan bo`lib, boshqaruv ishiga ishbilarmonlarni taklif etish (yuqori tabaqali yoki oddiy aholidan bo`lishidan qat`iy nazar) kerak deyilgan. qadimgi misrdan farqli ravishda mesopotamiyada xususiy mulkchilik va tovar-pul munosabatlarining nisbatan tez rivojlanishi xarakterlidir. inson shaxsi ozodligining kafolati yo`q bo`lgan o`sha sharoitda qarzdor qulchilik xo`jalik rivojiga olib kelar edi. bunday jarayonlar soliq to`lovchilar va harbiylardan ajralib qolishi mumkin bo`lgan davlatning kuchsizlanishiga olib kelgan. saqlanib qolgan …

3 / 16

jihatdan ancha mukammal ajralgan. biz uchun ayniqsa mulkchilik va unga egalik shakllari muhimdir.qonunda «kuchlilar zaifroqlarni cheklamasligi kerak» degan qoida bor. masalan, qarzdorligi uchun podsho jangchilari va boshqa aholining yerlarini sotish yoki tortib olish man etilgan. sudxo`rlik faoliyati cheklangan, uning miqdori pulda 20, mahsulotda 33 foizdan ortiq bo`lmasligi kerak. asosiy maqsad ishlab chiqarishni, birinchi navbatda qishloq xo`jaligini rivojlantirishni qo`llab-quvvatlash bo`lgan, ya`ni mehnatsiz daromad topishga qarshi kurashilgan. qarzni qarz hisobiga uch yildan ortiq ushlab turish mumkin bo`lmagan. umuman, xususiy mulkchilik, shu jumladan yerga ham tan olingan. birovning xususiy mulkiga ko`z olaytirgan, unga zarar yetkazganlar iqtisodiy jihatdan jazolangan. bu qonunlar to`plami davlatning mamlakatni iqtisodiy boshqarish sohasidagi dastlabki tajribasini ko`rsatadi. oqibatda shu davrda mamlakat ham siyosiy jipslashdi, ham iqtisodiy ravnaq topdi. qadimgi hindistonning «manu qonunlari»da (m.a. iv-iii asrlar) ijtimoiy mehnat taqsimotining, hukmronlik va bo`ysunish institutlarining mavjudligi aytiladi. hindistondagi iqtisodiy g’oyalarni aks ettiruvchi qadimgi yodgorlik «artxashastra» (m.a. iv-iii asrlar oralig’ida)dir (tom ma`nosi bo`yicha ifoda, amaliy …

4 / 16

tasidagi farq aytilgan. tovarga bo`lgan ehtiyoj ortganda, uning bahosi qiymatdan oshib ketishi mumkin, deyilgan. savdo bilan shug’ullanuvchilarga alohida urg’u berilgan bo`lib, foyda masalasi ko`tarilgan, foydaning miqdori tovar bahosiga (boshqa xarajatlar qatorida) qo`shilib, mahalliy mahsulot uchun 5, chetdan kelgan tovarlar uchun 10 foiz (import o`sha davrda ham afzal) qilib belgilangan. davlatning iqtisodiy ishlarga aralashuvi qo`llab-quvvatlangan. qishloq xo`jaligiga alohida e`tibor berilgan, bo`sh yerlar xalqqa bo`lib berilishi va soliq to`lash zarurligi, sug’orish inshootlari qurishga e`tibor haqida so`z yuritiladi. umuman, davlat mamlakatning ishlab chiqaruvchi kuchlarini rivojlantirishi kerak, degan g’oya markaziy o`rinni egallaydi. (hozirgi davrdagi j.m.keyns va institutsionalizm tarafdorlari fikri bilan solishtiring.) moliya sohasida daromad solig’iga katta e`tibor berilgan. davlat ba`zi ishlarni rivojlantirishi uchun moddiy va ma`naviy yordam berishi kerak, deyilgan. mahsulotga baho belgilash, davlatning boyishini ta`minlash (foydani oshirib, sarf-harajatni kamaytirish), hisob-kitobni tartibga solish, har xil o`g’irliklarga qarshi kurashish kerakligi belgilangan. shu tamoyillarni amalga oshirish tufayli jamiyatdagi norozilik, tengsizlik yo`qoladi, deyilgan. qadimgi hindistonda yaratilgan «veda»larda …

5 / 16

da keng bo`lib, hozirgi eron, markaziy osiyo, kavkazorti yurtlari (ayniqsa ozarbayjon) va boshqa joylarda tarqalgan. m.a. ii ming yillik oxiri - i ming yillik boshida paydo bo`lgan «avesto»ning to`liq asl nusxasi saqlanmagan, uning ayrim qismlari topilgan, u qadimiy parfyan, oromiy yozuvida bitilgan, hozirgi davrda rus va o`zbek tillariga tarjima etilgan, ayrim bo`laklari «san`at», «o`zbek tili», «fan va turmush» jurnallarida e`lon qilindi. zoroastrizmning asosiy g’oyasi dualizmga, ya`ni bir tomondan yaxshilik va yorug’lik (xudosi axura mazda), ikkinchi tomondan yovuzlik va qorong’ilik (xudosi anxra manu) kuchlari o`rtasidagi kurashdir. inson xo`jalik faoliyatida tabiiy muhit bilan chambarchas bog’liq deb uqtiriladi, ammo insonga alohida e`tibor beriladi. insonga tanlash huquqi berilgan bo`lib, u yaxshilik yoki yomonlik tomonlarni olishi va shunga mos harakat qilishi kerakligi aytiladi. yaxshilik odamining faoliyati yaxshi g’oya, yaxshi so`z va yaxshi ishlar bilan bog’langan bo`lishi kerak. moddiy boyliklarni ko`paytirish yorug’ dunyodagi yaxshi ishlarning asosiysi hisoblangan. shu sababli «avesto» matnlarida natural-xo`jalik faoliyati keng targ’ib etilishi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 16 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "qadimgi dunyoning iqtisodiy ta`limotlari"

21-mavzu. qadimgi dunyoning iqtisodiy ta`limotlari reja: 1. qadimgi osiyodagi iqtisodiy g’oyalar 2. qadimgi yunonistondagi iqtisodiy ta`limotlar 3. qadimgi rimdagi iqtisodiy ta`limotlar 1. qadimgi osiyodagi iqtisodiy g’oyalar iqtisodiy fan manbalarini avvalo jahon tsivilizatsiyasining beshigi bo`lgan qadimgi sharqdan izlamoq mantiqan to`g’ridir. iqtisodiy g’oyalarning shakllanishi insoniyatning paydo bo`lishi bilan boshlangan. ammo hozirgi paytda qo`lyozmalarda aks ettirilgan g’oyalargina tahlil qilingan. shu sababli iqtisodiy ta`limotlar tarixi quldorlik jamiyati, aniqrog’i, xususiy mulk paydo bo`lishi bilan boshlanadi, deyish o`rinlidir. dastlab quldorlik jamiyati sharqda sinfiy ajralish boshlangan joylarda, mesopotamiya (tigr va yefrat daryolari oralig’i)da va misrda eramizdan avvalgi i...

Этот файл содержит 16 стр. в формате DOCX (189,7 КБ). Чтобы скачать "qadimgi dunyoning iqtisodiy ta`limotlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: qadimgi dunyoning iqtisodiy ta`… DOCX 16 стр. Бесплатная загрузка Telegram