ayrim kimyoviy elementlar geokimyosi

DOCX 6 pages 21.9 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.9 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

ayrim kimyoviy elementlar geokimyosi elementlarning geosferalarda tarqalishi va konsentratsiyasi · kislorod (o) – yer qobig‘ida eng ko‘p tarqalgan (massasining ~46%) elementlardan biridiren.wikipedia.org. u asosan silikat va oksid minerallari tuzilishida bo‘ladi (masalan, sio₂, al₂o₃, feo/fe₂o₃, cao kabilarda)namdu.uz. atmosfera tarkibida kislorod bosim jihatidan ~23% (hajmiga ~20.95%)ni tashkil etadiuz.wikipedia.org. dengiz suvining tarkibida kislorod suv molekulasi (h₂o) sifatida ~85.8% (massaga nisbatan) mavjuduz.wikipedia.org. kislorod suvda erigan holda dissiatsiya qilib, sho‘rlik va tabiiy sulfat, nitrat, silikat kislotalari shaklida ham uchrashi mumkin. kislorod atmosferada o‘zaro almashinuvchi jarayonlarda (masalan, fotosintez va nafas olish) faol ishtirok etadi. · kremniy (si) – yer qobig‘ining taxminan 28% ini tashkil etadien.wikipedia.org. asosan silikat minerallari (kvars, feldspat, glina minerallari va boshqalar) tarkibida bo‘ladi. dengiz suvida erigan kremniy miqdori nisbatan past (~1–2 mg/l), lekin suv organizmlarida (masalan, dengiz floraning silika qobiqlari) yig‘ilishi geotsiklini hosil qiladi. kremniy eroziya va yuvinish jarayonida tuproqqa va suvga ko‘chadi, u yerda diatomotoxillar va ba’zi o‘simliklar hujayralari tuzilishiga qo‘shiladi. tipik …

2 / 6

natit fe₃o₄) va sulfid mineral (pirit fes₂, pirotitin fe₁₋ₓs) tarkibida bo‘ladi. temir gidrotermal va magmatik jarayonlarda ham ko‘p paydo bo‘ladi. tipik rudalari: qizil temir rudası (hematit), magnit temir (magnetit), siderit (temir karbonat). temir redoks-sharoitida (ya’ni atmosferada) tez oksidlanib suvda erimaydigan fe(oh)₃ precipitatsiyasini hosil qiladi. organizmlarda fe gemoglobin, mioglobin va ko‘plab fermentlarda kiritilgan bo‘lib, kislorod tashish, ferment faolligi va elektron uzatishda ishtirok etadi (qon tarkibida asosiy rol). · kalsiy (ca) – yer qobig‘ida ~4.2% massani tashkil etadien.wikipedia.org. asosan karbonat minerallari (ohaktosh caco₃, marmar caco₃), gidratsulfatlar (gips caso₄·2h₂o) va plagioklazlarda uchraydi. kalsiy dengiz suvida ~0.4 g/l konsentratsiyada (ca²⁺) mavjudlenntech.com. organizmlarda suyak va tish tuzilishining asosiy tarkib qismi bo‘lib, hujayra signalizatsiyasi (kalsiy pimanishi) va qon ivishida muhim ahamiyatga ega. · magnisiy (mg) – yer qobig‘ida ~2.4% massani tashkil etadien.wikipedia.org. asosan dolomit (camg(co₃)₂), magnezit (mgco₃) va olivin, piroksen kabi magmatik minerallar tarkibida bo‘ladi. dengiz suvida magniy ~1.26 g/l (mg²⁺) mavjudlenntech.com. biomadaniyatda mg xlorofill molekulasining …

3 / 6

suyuqligining asosiy kationidir; nerv impulsi va mushak faoliyatida muhim rol o‘ynaydi. · fosfor (p) – yer qobig‘ida juda kam (0.105%) uchraydien.wikipedia.org. asosan apatit ca₅(po₄)₃(f,oh,cl) mineralida jamlangan. dengiz va tuproqda fosfat ionlari (<0.01%) sifatida uchraydi; ko‘p miqdori suvdagi organizmlar va o‘simliklarni oziqlantiradi. biogeokimyoviy ahamiyati: barcha organizmlarda muhim (dna, rna, atp, fosfolipidlar tarkibida boʻlib, energiya uzatish va genetik axborotning asosini tashkil etadi)en.wikipedia.org. qazilmalar: fosfatli ruda (fosforit), guano. · yod (i) – yer qobig‘ida juda kam (≈0.45 ppm) konsentratsiyadaen.wikipedia.org. eng ko‘p dengiz suvlarida to‘planadi (iodid ionlari sifatida, ~0.05 mg/l), shuningdek ba’zi tuzlamalarda (chili saliçiyasi (caliche) kabi) uchraydi. biogeokimyoviy roli: inson va sut emizuvchi hayvonlarda qalqonsimon bez gormonlarining (tiroksin t₄ va triiodtironin t₃) tarkibiga kiradiods.od.nih.gov. iodine yetishmasligida qalqonsimon bez kengayadi (bexozirlik). · uran (u) – yer qobig‘ida taxminan 2.7 ppm (0.00027%) diaqʹatda bo‘ladien.wikipedia.org. asosan uraninit (pitchblenda uo₂) va u bilan bog‘liq minerallarda jamlangan. redoks sharoitda mobil bo‘lib, oksid muhiti (kislorod va karbonat mavjudligida) suvda …

4 / 6

asalan, fe₂o₃, al₂o₃) shaklida temir, alyuminiy kabi elementlar rudasiga kirmoqdanamdu.uz. · kremniy – kvars (sio₂) va kepik qum, keramika, shisha sanoatining xomashyosi; zeolit minerallari. · alyuminiy – boksit rudasi (al(oh)₃ jumladan gibbsite, boksit). · temir – kizil temir rudalari (hematit, magnetit); temir karbonat (siderit) va piritni metall olishda ishlatiladi. · kalsiy – ohaktosh (caco₃) va marmar, gips (caso₄·2h₂o) – qurilish materiallari; fosforit (ca₅(po₄)₃) – fosfat olishda. · magnisiy – dolomit (camg(co₃)₂), magnezit (mgco₃) – mg olish va qurilishda; brak (brusit mg(oh)₂). · natriy – tuz (halit, nacl) – osh tuzi; trona (na₂co₃·nahco₃·2h₂o) – soda-kul. · kaliy – sylvit (kcl), karnallit (kmgcl₃·6h₂o) – potash o‘g‘it ishlab chiqarishda; langbeenit (k₂mg₂(so₄)₃) ham o‘g‘itda qo‘llaniladi. · fosfor – fosfatli ruda (apatit) – superfosfat o‘g‘itlari xomashyosi. · yod – dengiz kristalloid axloqsuyaklarida va tuz konlari eritmalarida (masalan, chilening iodlizatsiyalangan tuzi) yuqori konsentratsiyalarda yig‘iladi. · uran – uraninit (pitchblenda) va salgayit, karaçayit kabi minerallar. qalay va …

5 / 6

tarkibida kislorod tashish, sitoxromlarda elektron uzatish kabi jarayonlarda qatnashadi; ko‘plab fermentlarning faol markazi. temir yetishmasligi surunkali charchoq va anemiyaga olib keladi. · kalsiy – suvli organizmlarda suyak va g‘ovak to‘qimalarining asosiy materialidir. hujayra ichki signalizatsiyasida (ca²⁺ pimanishi) va qon ivishida kal’tsiy ionlari ishtirok etadi. · magnisiy – xlorofill molekulasining markaziy atomidir, fotosintezda muhim (quyosh energiyasini organik moddaga aylantirish). odam organizmida mushak tortilishi va nerv impulsi o‘tishi uchun zarur. · natriy, kaliy – kletka ichidagi va tashqarisidagi suyuqliklar muvozanatini saqlash, asab-impuls o‘tish va mushak faolligini ta’minlashda ajralmas. katta darajada energiya ishlatish (na/k-atpas nasosi). · fosfor – tiriklik uchun hal qiluvchi: dnk, rnk strukturasini, hujayra energiya uzatuvchi atp, adp moddalarni, fosfolipidli membranalarni tashkil etadien.wikipedia.org. organizm tuzilmalarida (suyaklar, tishlar) asosiy mineral – hidroksiapatit (ca₁₀(po₄)₆(oh)₂). · yod – qalqonsimon bez gormonlarining (tiroksin t₄ va t₃) tarkibida bo‘lib, organizmning modda almashinuvi (metabolizm), asab va endokrin tizimlar rivojida zarurods.od.nih.gov. yetishmovchilik bexozirlik va qalqonsimon bez kattalashishiga olib …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ayrim kimyoviy elementlar geokimyosi"

ayrim kimyoviy elementlar geokimyosi elementlarning geosferalarda tarqalishi va konsentratsiyasi · kislorod (o) – yer qobig‘ida eng ko‘p tarqalgan (massasining ~46%) elementlardan biridiren.wikipedia.org. u asosan silikat va oksid minerallari tuzilishida bo‘ladi (masalan, sio₂, al₂o₃, feo/fe₂o₃, cao kabilarda)namdu.uz. atmosfera tarkibida kislorod bosim jihatidan ~23% (hajmiga ~20.95%)ni tashkil etadiuz.wikipedia.org. dengiz suvining tarkibida kislorod suv molekulasi (h₂o) sifatida ~85.8% (massaga nisbatan) mavjuduz.wikipedia.org. kislorod suvda erigan holda dissiatsiya qilib, sho‘rlik va tabiiy sulfat, nitrat, silikat kislotalari shaklida ham uchrashi mumkin. kislorod atmosferada o‘zaro almashinuvchi jarayonlarda (masalan, fotosintez va nafas olish) faol ishtirok etadi. · kremniy (si) – y...

This file contains 6 pages in DOCX format (21.9 KB). To download "ayrim kimyoviy elementlar geokimyosi", click the Telegram button on the left.

Tags: ayrim kimyoviy elementlar geoki… DOCX 6 pages Free download Telegram