buxoroda shayboniylar va ashtarxoniylar hukumdorligi

DOC 16 pages 81.0 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 81.0 KB

File type DOC

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

buxoroda shayboniylar va ashtarxoniylar hukumdorligi reja: 1. ashtarxoniylarning hokimiyat tepasiga kelishi 2. ashtarxoniylar olib borgan siyosat 3. abulfayzxon davrida ashtarxoniylar 4. buxoroda shayboniylar va ashtarxoniylar shayboniylardan keyin buxoro taxtini egallagan sulola – ashtarxoniylar (kelib chiqishi astraxondan bo‘lganligi uchun) yoki joniylar (sulola asoschisi jonibek sulton nomidan olingan) hukmronligi o‘zbek davlatchiligi tarixidagi eng ziddiyatli davr hisoblanadi. oliy hokimiyatni 150 yildan ortiqroq (1601-1756) davr mobaynida o‘z qo‘llarida saqlab kelgan ashtarxoniylar davrida markaziy davlat hokimiyati juda zaiflashdi, o‘zaro urushlar avj oldi. abdullaxon ikkinchining sa’y-harakatlari bilan barpo etilgan ulkan buxoro xonligi hududi qisqarib ketdi. markaziy hokimiyat mamlakatdagi vaziyatni nazorat qilolmaganligi, hududiy yaxlitlikni ta’minlay olmaganligi sababli 17-asr boshlaridayoq xurosonning katta qismi qo‘ldan boy berildi. xorazmda mustaqil xiva xonligi barpo etildi. 18-asr boshiga kelib esa xonlikning shimoliy chegaralarida qo‘qon xonligiga asos solindi. ashtarxoniylar jo‘jixonning o‘n uchinchi o‘g‘li to‘qay temur avlodidan bo‘lib, 15-asrning 80-yillaridan boshlab astraxan (xojitarxon)da hukmronlik qilganlar. bu shahar ivan grozniy qo‘shinlari tomonidan 1556 yilda egallangach, …

2 / 16

oz kechadi. lekin dinmuhammad buxoroga kelishida qizilboshlar bilan to‘qnashuvda halok bo‘lgach, uning ukasi samarqand hokimi boqi muhammad taxtga o‘tqazildi (1601-1606). lekin hokimiyat rasman jonibek sulton qo‘lida bo‘lib, uning nomidan tangalar zarb etilgan, uning nomi xutbaga qo‘shib o‘qilgan. boqi muhammad xonlikdagi ichki siyosiy nizolarga chek qo‘yishga harakat qildi, xonlikning shimoliy chegaralarini ko‘chmanchi qabilalardan himoya qilish choralarini ko‘rdi. balx viloyatidan eronliklarni xaydab chiqarib u yerga ukasi vali muhammadni hokim etib tayinladi. lekin 17-asr boshlarida buxoro xonligi hududi abdullaxon ikkinchi davridagiga qaraganda juda qisqarib ketgan edi. ashtarxoniylar xorazmni va xurosonning katta qismini butunlay qo‘ldan boy berdilar. toshkent uchun qozoq sultonlari bilan ko‘plab urushlar olib borishga to‘g‘ri keldi. boqi muhammaddan so‘ng taxtga vali muhammad o‘tirdi. uning qisqa hukmronligi davrida (1606-1611) ichki kurashlar yanada kuchaydi, yirik o‘zbek qabilalari beklari iqtisodiy-siyosiy jihatdan katta kuchga ega bo‘lib, xon hokimiyatiga bo‘ysunmas edi. yangi xonning markaziy hokimiyatni kuchaytirishga bo‘lgan intilishi unga qarshi fitna bilan yakunlandi va taxtni boqi muhammadning …

3 / 16

qinlik qildi. subxonqulixon davrida buxoro hududida xivaliklarning uyushtirgan xujumlari iqtisodiy-siyosiy vaziyatni yanada qiyinlashtirdi. abdulazizxon va uning o‘g‘li anushaxon boshchiligidagi xiva qo‘shinlari zarafshon va qashqadaryo voxasiga talonchilik yurishlari uyushtirib, shahar va qishloqlarni vayron qildilar. bu yerlarda xo‘jalik izdan chiqib ketdi. natijada oziq-ovqat mahsulotlari narxi qimmatlashdi, xalqning ahvoli yanada og‘irlashdi. soliqlar bir necha barobar oshirildi, hatto, yetti yillik soliqlar birdaniga yig‘ib olina boshladi. 18-asr boshlariga kelib ashtarxoniylar davlatidagi inqiroz yanada kuchaydi. bu sulola xonlari yirik saroy amaldorlari va qabila boshliqlariga qaram bo‘lib qoldilar. ubaydullaxon (1702-1711) markaziy hokimiyatni kuchaytirishga intilgan so‘nggi ashtarxoniy hukmdor bo‘ldi. uning xisor, termiz, shahrisabz viloyatlarining isyonkor hokimlarini bo‘ysundirish uchun qilgan harakatlari natijasiz tugadi. ubaydullaxonning 1708 yilda moliyaviy ahvolni yaxshilash uchun o‘tkazgan pul islohoti iqtisodiy vaziyatni yanada chigallashtirdi. zarb etilgan past qiymatli mis pullar bozorlarda savdogarlar tomonidan olinmasdan, do‘konlar yopilib, buxoro shahrida katta qo‘zg‘olon ko‘tarildi. qo‘zg‘olon bostirilgan bo‘lsada, siyosiy vaziyat izga tushmadi. natijada ubaydullaxon o‘ldirilib, taxtni ashtarxoniylar sulolasining amaldagi so‘nggi …

4 / 16

n qishloqlar xuvillab qoldi. mamlakat iqtisodiy va siyosiy inqiroz yoqasiga kelib qoldi. yirik o‘zbek qabila va urug‘ boshliqlari o‘zlariga tegishli hududlarda mustahkam qo‘rg‘onlar barpo etib, markaziy hokimiyatga umuman bo‘ysunmay qo‘ydilar. bu siyosiy parokandalikdan tashqi dushmanlar ustalik bilan foydalandilar. eronda yangi sulolaga asos solgan nodirshoh qo‘shinlari 1736 yilda movarounnahrga bostirib kiradi va qarshi shahrini qamal qiladi. 1740 yilda nodirshohning o‘zi katta qo‘shin bilan kelib buxoro, qarshi, shahrisabz, samarqand va xisorni egalladi hamda katta boyliklarni olib ketdi. bu harbiy harakatlar paytida qarshi hokimi muhammad hakimbiyning o‘g‘li raximbiy mang‘it nodirshoh xizmatiga kiradi. bu muhammad raximga keyinchalik buxoro taxtini egallashga yordam berdi. 1747 yilda nodirshoh movarounnahrga yana xujum uyushtirib toshkent, o‘tror, turkistonni egalladi. shu yili abulfayzxon saroy fitnasi oqibatida o‘ldirildi va hokimiyatni muhammad raxim mang‘it egalladi. so‘nggi ashtarxoniylardan abdulmo‘min (1747-1751), ubaydullaxon ikkinchi (1751-1754) va sherg‘ozi (1754-1756) buxoro taxtiga rasman o‘tqazilgan bo‘lsalarda amalda davlat boshqaruvi butunlay muhammad raxim mang‘it (1756-1759 qo‘lida edi. u 1756 yil …

5 / 16

ardi. davlat boshqaruvi ikki bosqichli bo‘lib, markaziy va mahalliy boshqaruv tizimiga ega edi. bu davrda saroyda otaliq mansabi eng yuksak mansab darajasiga ko‘tarildi. lekin, barcha saroy mansablarining nomlanishi va vakolati shayboniylar davridagidan uncha farq qilmas edi. otaliqdan tashqari devonbegi, parvonachi, mushrif, xazinachi va boshqa saroy amaldorlari davlat boshqaruvida katta ahamiyatga ega edilar. viloyat hokimlarining markaziy hokimiyatga bo‘ysunishi belgilangan yillik soliqlarni to‘plab xon xazinasiga yuborib turish, xon farmoniga ko‘ra xarbiy yurishlarda o‘z qo‘shinlari bilan qatnashishdan iborat edi xolos. ashtarxoniylar davrida buxoro xonligi hududi juda qisqarib ketdi. 17-asr boshlarida xonlikka bo‘ysunuvchi oltita viloyat – buxoro, samarqand, sagaraj, o‘ratepa, shahrisabz va g‘uzor viloyatlari tilga olinadi xolos. keyinchalik imomqulixon tomonidan xisor, toshkent, turkiston, farg‘ona, balx viloyatlari qayta bo‘ysundirilgan bo‘lsada, xurosondagi bir necha yirik viloyatlar va xorazm butunlay buxoro xonligi tarkibidan chiqdi. bu davrda shayboniylar davridagidek ijtimoiy tabaqalar saqlanib qolgan bo‘lsada, ularning mavqeida o‘zgarishlar ko‘zga tashlanadi. jumladan, oliy tabaqa xisoblangan xon va uning avlodlari, saroy …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buxoroda shayboniylar va ashtarxoniylar hukumdorligi"

buxoroda shayboniylar va ashtarxoniylar hukumdorligi reja: 1. ashtarxoniylarning hokimiyat tepasiga kelishi 2. ashtarxoniylar olib borgan siyosat 3. abulfayzxon davrida ashtarxoniylar 4. buxoroda shayboniylar va ashtarxoniylar shayboniylardan keyin buxoro taxtini egallagan sulola – ashtarxoniylar (kelib chiqishi astraxondan bo‘lganligi uchun) yoki joniylar (sulola asoschisi jonibek sulton nomidan olingan) hukmronligi o‘zbek davlatchiligi tarixidagi eng ziddiyatli davr hisoblanadi. oliy hokimiyatni 150 yildan ortiqroq (1601-1756) davr mobaynida o‘z qo‘llarida saqlab kelgan ashtarxoniylar davrida markaziy davlat hokimiyati juda zaiflashdi, o‘zaro urushlar avj oldi. abdullaxon ikkinchining sa’y-harakatlari bilan barpo etilgan ulkan buxoro xonligi hududi qisqarib ketdi. markaziy hokimiyat maml...

This file contains 16 pages in DOC format (81.0 KB). To download "buxoroda shayboniylar va ashtarxoniylar hukumdorligi", click the Telegram button on the left.

Tags: buxoroda shayboniylar va ashtar… DOC 16 pages Free download Telegram