bozor iqtisodiyotining asosiy tushuncha va atamalari

DOC 20 pages 241.5 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 241.5 KB

File type DOC

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

bozor iqtisodiyotining asosiy tushuncha va atamalari reja: 1. bozor iqtisodiyoti tushunchasi va uning mohiyati 2. bozor iqtisodiyotining taraqqiyot bosqichlari va turlari 3. bozor munosabatlari va iqtisodiy raqobat 4. bozor iqtisodiyotining asosiy tamoyillari bozor iqtisodiyoti tushunchasi va uning mohiyati tovarlar va xizmatlarga talab uzluksiz bo`lgani tufayli ularni ishlab chiqarish ham uzluksiz ravishda doimo takrorlanib turadi. takror ishlab chiqarishning umumiy jarayonini iqtisodiy resurslar, tovarlar va xizmatlar hamda daromadlarning doiraviy aylanishi ko`rinishida tasavvur qilish mumkin. biroq bu aylanish turli iqtisodiy tizimlarda turlicha kechadi. xususiy mulkchilikka asoslangan bozor iqtisodiyoti tizimida bunday doiraviy aylanish korxona va firmalar bilan uy xo`jaligi o`rtasida amalga oshadi. uy xo`jaliklari ishlab chiqarish uchun zarur bo`lgan barcha iqtisodiy resurslarni bozorga etkazib beradi. korxona va firmalar bu resurslarni sotib olib, turli xil tovarlar va xizmatlarga aylantiradilar va ularni bozorga etkazib beradilar. (2.1-rasmga qarang) 2.1-rasm. iqtisodiy resurslar, tovar va xizmatlar hamda daromadlarning xususiy mulkka asoslangan iqtisodiy tizimdagi doiraviy aylanishi ko`rinib turibdiki, resurslar, tovarlar, …

2 / 20

a ishlatadi, o`z ixtiyoriga ko`ra o`ziga ma`qul bo`lgan ish bilan shug`ullanadi. xo`jalik yurituvchilar faoliyati bir-biridan ajragan bo`ladi. chunki ular, birinchidan, mustaqil mulk egalaridir, ikkinchidan, mehnat taqsimoti asosida ixtisoslashib, har xil ish bilan shug`ullanadilar. bozor iqtisodiyoti tizimida xo`jalik yuritish shakllaridan qaysi birini tanlash, o`z mol-mulkini qanday ishlatish ham kishilarning o`z ixtiyoriga bog`liq. tadbirkorlik qilish yoki yollanib ishlash, o`z pulini sanoatga, dehqonchilikka, tijoratga, bank ishiga yoki boshqa yo`nalishga sarflash odamlarning o`z ixtiyorida bo`ladi. bozor iqtisodiyotining muhim va asosiy belgisi iqtisodiy xilma-xillik, ya`ni mulk shakllari va xo`jalik yuritish usullarining turli-tuman bo`lishidir. turli shakllardagi mulklar erkin, yonma-yon, hech bir chegaralanmagan holda rivojlanadi. xo`jalik yuritish usullari ham har xil bo`ladi. masalan, yakka tartibda, jamoaga birikkan holda, sherikchilik yoxud hissadorlik asosida, o`z mablag`iga yoki qarzga olingan mablag`ga tayanib xo`jalik yuritish, er va boshqa vositalarni ijaraga olish va ishlatish kabilar. bozor iqtisodiyotini tashkil etuvchi tadbirkorlar ko`pchilikdan iborat bo`lib, tarqoq holda foyda-zararni o`z zimmasiga olib ish yuritadi. lekin …

3 / 20

zor munosabatlarining asosini tashkil qiladi. narx pul bilan o`lchanadi. bozor iqtisodiyoti pulsiz bo`lishi mumkin emas. pul iqtisodiy munosabatlarning asosiy vositasi bo`lib, iqtisodiyotda o`ta muhim rol o`ynaydi. pul munosabatlari bozor iqtisodiyotining ajralmas qismi hisoblanadi. bozor iqtisodiyoti va uning iqtisodiy mexanizmida raqobat asosiy o`rin tutadi. raqobat iqtisodiy munosabatlar ishtirokchilarining o`zgalarnikidan alohidalashgan manfaatini bildiradi. lekin bu manfaat yo`lida kurash qoidalariga rioya qilish shart hisoblanadi. manfaatlarni yuzaga chiqarishning birdan-bir yo`li raqobatbardosh va jamiyat uchun zarur bo`lgan tovarlarni ishlab chiqarishdir. raqobat moddiy va mehnat resurslarini kam sarflagan holda ularni samarali ishlatib, ko`proq va sifatliroq tovar ishlab chiqarishga undaydi. shuning uchun ham raqobat bozor iqtisodiyotini harakatga keltiruvchi vositadir. shu bilan birgalikda, u iqtisodiyotni tartibga soluvchi va nazorat qiluvchi kuch ham hisoblanadi. xulosa qilib aytish mumkinki, bozor iqtisodiyoti mulkchilik shakllari va xo`jalik yuritish usullarining xilma-xilligi, erkin iqtisodiy faoliyat va sog`lom raqobatga asoslangan tizimdir. bozor iqtisodiyotining o`ziga xos ijtimoiy adolat qoidalari bor. iqtisodiyotdagi resurslar, ishlab chiqarilgan tovarlar va …

4 / 20

tovarlar va xizmatlarni ishlab chiqarish tomon buradi. u behuda mehnat sarfini tan olmaydi, aksincha, unga yo`l qo`yganlarni iqtisodiy jihatdan jazolaydi, ya`ni ular zarar ko`radi. bozor iqtisodiyoti moslashuvchan tizimdir. u sharoit o`zgarishiga darhol javob beradi, nima etishmasa, shuni darhol ishlab chiqarishni ta`minlaydi. uning muhim tomonlaridan biri novatsiya (yangilik)ga moyilligidir. u fan-texnika, texnologiya yangiliklarini darhol qabul qiladi. yangi tovarlarni ishlab chiqarishni, yangi texnologiya va boshqarish usullarini joriy etishni ta`minlaydi. chunki bu raqobatda yutqazmaslik, yaxshi foyda ko`rish boylik va obro`-e`tibor orttirishning sharti bo`lib xizmat qiladi. yuqorida keltirilgan xususiyatlarning natijasi o`laroq bozor iqtisodiyoti tovarlar va xizmatlar to`kinligini yuzaga keltiradi. bozor iqtisodiyotining taraqqiyot bosqichlari va turlari bozor iqtisodiyoti xvii asrning boshlaridan hozirgi vaqtga qadar bir qancha taraqqiyot bosqichlaridan o`tdi, desak xato bo`lmaydi. binobarin, har bir bosqichda o`ziga xos iqtisodiy munosabatlar tizimi va bozor iqtisodiyotining turlari shakllandi. (2.2-rasmga qarang) 2.2-rasm. bozor iqtisodiyotining turlari bozor iqtisodiyoti taraqqiyotining ilk davriga xos bo`lgan iqtisodiy munosabatlar tizimini ayrim iqtisodchilar, jumladan, …

5 / 20

jralgan holda ish yuritishi; -narx-navoning stixiyali shakllanishi; -davlatning iqtisodiyotga aralashmasligi; -stixiyali taraqqiyotning natijasi o`laroq iqtisodiy tanglik va tanazzullarning kelib chiqishi; -aholi o`rtasidagi keskin tabaqalashuv: boylarning o`ta boy bo`lib ketishi va kambag`allarning o`ta qashshoqlashuvi. yuqorida ko`rsatib o`tilgan belgilar ichida xususiy mulkchilikning hukmronligi va davlatning iqtisodiyotga aralashmasligi mumtoz kapitalizmning asosiy belgilaridan bo`lib qolmay, balki uning samarali amal qilishiga to`sqinlik qiluvchi kamchiliklari hamdir. aynan ana shu kamchiliklar tufayli u tobora "yovvoyilashib" boraveradi va pirovard natijada uning o`rnida madaniylashgan bozor iqtisodiyoti tizimi shakllanadi. madaniylashgan (tamaddunlashgan deb ham aytish mumkin) bozor iqtisodiyoti bozor munosabatlari va iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solishga asoslangan tizimdir. uning xarakterli belgisi iqtisodiyotda davlat sektorining ham mavjudligi va jamiyat iqtisodiy faoliyatini tartibga solishda davlatning faol ishtirok etishidir. shu o`rinda jahonda mashhur iqtisodchi olim adam smitning 1776 yilda angliyada chop etilgan "xalqlar boyligining tabiati va sabablari to`g`risida tadqiqot" nomli kitobining markaziy g`oyasiga to`xtalib o`tamiz. uning fikricha, davlat iqtisodiyotni xoli qo`ysa, ya`ni unga aralashmasa, …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bozor iqtisodiyotining asosiy tushuncha va atamalari"

bozor iqtisodiyotining asosiy tushuncha va atamalari reja: 1. bozor iqtisodiyoti tushunchasi va uning mohiyati 2. bozor iqtisodiyotining taraqqiyot bosqichlari va turlari 3. bozor munosabatlari va iqtisodiy raqobat 4. bozor iqtisodiyotining asosiy tamoyillari bozor iqtisodiyoti tushunchasi va uning mohiyati tovarlar va xizmatlarga talab uzluksiz bo`lgani tufayli ularni ishlab chiqarish ham uzluksiz ravishda doimo takrorlanib turadi. takror ishlab chiqarishning umumiy jarayonini iqtisodiy resurslar, tovarlar va xizmatlar hamda daromadlarning doiraviy aylanishi ko`rinishida tasavvur qilish mumkin. biroq bu aylanish turli iqtisodiy tizimlarda turlicha kechadi. xususiy mulkchilikka asoslangan bozor iqtisodiyoti tizimida bunday doiraviy aylanish korxona va firmalar bilan uy xo`jaligi o`rtasida ...

This file contains 20 pages in DOC format (241.5 KB). To download "bozor iqtisodiyotining asosiy tushuncha va atamalari", click the Telegram button on the left.

Tags: bozor iqtisodiyotining asosiy t… DOC 20 pages Free download Telegram