zarbulmasal

DOC 55.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662843887.doc «zarbulmasal» «zarbulmasal» «zarbulmasal» arabcha «zarb» va «masal» so’zlarining qo’shiluvidan xosil bo’lgan birikmali nom bo’lib, «masal orttirmoq», «masal urmoq» mazmunini anglatadi, atama sifatida esa «masal keltirib so’zlashmoq2 ma’nosida keladi. gulxaniy o’z turmush tajribasida, ijodiy faoliyatida gazal voqea-xodisalarni atroflicha tasvirlashga qulay emasligini, uning ma’lum adabiy an’analar bilan belgilanishini, gazalning bosh temasi ishq va oshiqlik ekanligini yaxshi tushundi. (sh/u xam shoir va oshiqlik ekanligini yaxshi tushundi) sh/u xam shoir o’zining muxim sotsial qarashlarini, el-ulus taqdiriga bo’lgan munosabatini adabiyotning boshqa janrida-masalda ifoda etishni nazarda tutib «zarbulmasal» asarini yozdi. asarning kirish qismida adib bu kitobning, amir umarxon da’vati va buyrugiga ko’ra, xalq orasidagi masallar) va maqollarni to’plab, ularni bir necha xikoyatlar ichida tartib berish niyati bilan yozilganini uqtirib o’tgan, ammo... turli ijtimoiy guruxlarning ramziy obrazini yaratish, ular tilidan keltirilgan bu maqollarida katta ma’no bor). gulxaniy saroy aristokratiyasi bilan kelisha olmadi. mexnat axlining ogir, mashaqqatli xayoti, uzluksiz zulm uning ko’zini ochdi. shoir saroy bazmlari va …

munosabati bevosita emas, balki jonivorlar, qushlar va shunga o’xshash allegorik obrazlarning tasviri orqali ifodalanadi. (traditsiya= fuzuliy «bangu boda») ildizlari «devon» lugat ut-turk qish va yoz manzarani yaqmniy «o’q va yoy», amiriy «bang va chogir» munozaralari (x1u-xu). gulxaniy «zarbulmasal» asarini yozish uchun xususiyatlarini yaxshi o’zlashtiradi. jamiyatning turli tabaqa kishilari bilan muomola-munosabatda bo’lib, xalq maqollarini, xikmatli so’zlarini to’playdi. zotan, asarda xalq maqollari katta o’rin tutgani uchun muallif asarini «zarbulmasal» (maqollar, maqollar ta’mi) deb nomlagan. shuni xam qayd etib o’tish kerakki, gulxaniy «zarbulmasal»ida xikoya qilingan syujet-boyqushlarning o’zaro qudachilik munosabatlari, ularning qiz uchun qalin evaziga minglab buzuq chordevor talab qilishi voqealari gulxaniygacha bo’lgan davr manbalarida, chunonchi, rabguziy qissalari va «miftoxul-adl"»xikoyalarida aynan tilga olinadi. biroq gulxaniy xalq ogzaki ijodida mavjud bo’lgan va undan diniy-didaktik mazmundagi asarlarga olingan bu syujetni kengaytiradi. unga chuqur sotsial-satirik mazmun beradi, yangi personajlar kiritadi, undagi dramatizmni kuchaytiradi, davrning ijtimoiy-siyosiy xayotini xam qo’shib ifoda etadi. «zarbulmasal ijtimoiy-oilaviy munosabatlar temasida yozilgan allegorik asar …

boyo’glining qizi kunushbonuga sovchi bo’lib boring»,-deydi. ko’rqush yapaloqbibining balandparvozligiga kulgan bo’lsa xam, bu xayrli ishda bosh tortmaydi. shox xizmatida turgan kulangirni o’z ko’zi bilan ko’rib, undan keyin oyo’gli maskaniga borish niyatida yo’lga chiqadi. yo’lda u hudxud (popushak)ga duch keladi. hudxud bilan, undan so’ng esa kulangirning chechan xizmatkori kuykunak va kulangirning o’zi bilan munozarali suxbat bo’ladi. xullas ko’rqush boyo’glining uyiga etib keladi. kizning otasi urug-aymoqlari bilan kengashib bir qarorga kelgandan so’ng (ot olsang-ovuling bilan kenga) maqoliga amal qilib, so’ng javob berajagini anglatadi. bu xabar qushlar shoxi malik shoxigacha borib etadi. malikshoxin boyo’gli talab qilgan qalin miqdorini aniqlash va tayyorlab qo’yish maqsadida sinalgan, ishning ko’zini biladigan xazinachisi kordonni turumtoy ismli xizmatkori bilan qo’shib boyo’glining uyiga jo’natadi. boyo’gli bulrani kutib olgandan so’ng kordon, «harna tilagan qilinni o’qz qulogim bilan anglagali keldim» deb maqsadini bayon qiladi. ammo ish bitmaydi. kordon boo’glidan aniq javob ololmay, ko’rqush oldiga borib, bo’lgan voqeani unga bayon etadi. oxiri ko’rqush …

ettirilgan. ma’lumki, musulmon odatda qiz uzatilayotganda ota-onasi uning roziligi bilan xisoblashib o’tirmas edi. keltirilgan parchadan ma’lum bo’lishicha, gulxaniy ota-ona o’z farzandidan uning fikrini so’rashi, ajdodlariga quloq solishi kerak degan goyani olga suradi va bu bilan asarning xajviy-tanqidiy kuchini oshiradi. asar tarkibida 15 dan ortiq katta-kichik mustaqil syujetli masal, xikoyatlar keltirlgan. bu masal, xikoyatlarning xar biri aloxida olinganda mustaqil adabiy-badiiy parcha ko’rinishiga ega, bir butun xolda esa murakkab bir kompozitsiyani xosil qiladi. «zarbulmasal»ning bosh goyasi nima? «zarbulmasal»ning bosh goyasi tarixian nixoyat darajada muximdir,-deb yozadi. akademik v.y.zoxidov asar xaqida so’z yuritar ekan – yolgiz fargona viloyatidagina emas, umuman, movorounnaxrda vayronagarchilikning xukmronligini ko’rsatish va uni fosh etish; xokim ijtimoiy guruxlarning yaramasliklarini, razilliklarini ko’rsatish va ularni fosh qilish; xalq ommasining nixoyat darajada ogir axvolini, vijdon, nomus va aql egalarining paymol qilinganini ko’rsatish; vatanparvarlik va xalqparvarlik mana shular asarning bosh goyasini tashkil etadi. v.y.zoxidov. o’zbek adabiyoti tarixidan.204-bet. asarda, xaqiqatan xam, yurtning vayronaga aylangani va unga …

qid qilinadi. chunonchi, muxammad qosim dalloli rangfurushning qiyofasini ko’rsatuvchi xikoya bilan tanishaylik: ko’rqush aytdi: so’zining omadi muxammad qosim dalloli rangfurushga o’xsharkim, bir kun devor urgali mardikor solibdur. namozi digar vaqtida mardikorga qarab turib, taxorat qilib, do’ppisini tez suvga oqizibdur. necha jaxdu jadal birla ololmay, mardikorga yana zaxrini solibdur. mardikor ishdan forig bo’lib, xaqqi muzdurlikni talab qiladi. mazkur muxammad qosim dallol o’rnidan turib, bechora mardikorning boshidan do’ppisini zo’r birla tortib olib, o’zining boshiga kiyib aytadikim, «mening do’ppimning baxosi uch tanga edi, sening do’ppingni bazo’r bir tangaga oladi.bir tanga ishlaganingbirla ikki tanga bo’lur. mening bir tangali xaqim sening chardoningda boqidur. men senga qarab turib, do’ppimni suvga oqizib, ololmadim. endi buning tavonini sen berursan. yana bir kun kelib, ishlab bergil», debdur. vaxolanki, muxammad qosim dallolning do’ppisi mardikor do’ppisidan xam xarob, uch miriga xam olmas ekan...» bu xikoyada ikki personaj qatnashadi. ularning biri o’ta xasis, o’z manfaati yo’lida xech narsadan tap tortmaydigan dallol obrazidir. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "zarbulmasal"

1662843887.doc «zarbulmasal» «zarbulmasal» «zarbulmasal» arabcha «zarb» va «masal» so’zlarining qo’shiluvidan xosil bo’lgan birikmali nom bo’lib, «masal orttirmoq», «masal urmoq» mazmunini anglatadi, atama sifatida esa «masal keltirib so’zlashmoq2 ma’nosida keladi. gulxaniy o’z turmush tajribasida, ijodiy faoliyatida gazal voqea-xodisalarni atroflicha tasvirlashga qulay emasligini, uning ma’lum adabiy an’analar bilan belgilanishini, gazalning bosh temasi ishq va oshiqlik ekanligini yaxshi tushundi. (sh/u xam shoir va oshiqlik ekanligini yaxshi tushundi) sh/u xam shoir o’zining muxim sotsial qarashlarini, el-ulus taqdiriga bo’lgan munosabatini adabiyotning boshqa janrida-masalda ifoda etishni nazarda tutib «zarbulmasal» asarini yozdi. asarning kirish qismida adib bu kitobning, amir umarxon ...

DOC format, 55.0 KB. To download "zarbulmasal", click the Telegram button on the left.

Tags: zarbulmasal DOC Free download Telegram