tuproqlarning suv-fizik xossalari

DOCX 12 pages 150.9 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 150.9 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

tuproq strukturasi sug’oriladigan yerlar tuproqlarning suv-fizik xossalari reja: 1. tuproq strukturasi, turlari buzilishi va tiklanishi. 2. tuproqning fizik xossalari. 3. tuproqning fizik-mexanik xossalari. 4. tuproqning suv xossalari tuproq strukturasi deb, mazkur tip va uning qatlamiga xos har xil kattalikka, shakliga, suvga chidamlikka ega bo’lgan agregatlar yig’indisiga aytiladi. qum va qumloq tuproqlarda mexanik elementlar, odatda agregatlarga birikmagan alohida zarrachalardan tashkil topgan. qumoq va soz tuproqlar esa strukturasiz yoki kam strukturaning tuproq fizikaviy xossalariga yerga ishlov berish holatlariga tuproqning suv havo rejimlari va umuman unumdorligi hamda o’simliklarning rivojlanishiga ta’siri kabi masalalarga rus olimlari v.v.dokuchayev, p.a.kostichev, n.a.kachinskiy va boshqalarning asarlarida alohida ahamiyat berilgan. tuproqda 3 xil: kubsimon, prizmasimon, plitasimon struktura farq qilinib, ular bir necha turdan iborat bo’ladi. har xil tuproq tipi uchun ma’lum bir turdagi struktura xarakterlidir. masalan, bo’z tuproqlar uchun-kesakchali-changsimon, sho’rtoblar uchun ustinsimon, qora tuproqlar uchun-donador kesakchali, podzol tuproqlar uchun-bargsimon shakli harakterlidir. agronomik nuqtai nazardan tuproq strukturasi katta-kichikligiga ko’ra qo’yidagi guruhlarga; …

2 / 12

vojlanishi tufaylidir. shuningdek tuproqda yashaydigan jonivorlarning faoliyati hamda tuproqning davriy ravishda muzlab, namlanib turishi, yerning qurishi hamda uni ishlash natijasida ro’y beradi. o’simliklar qoldig’idan hosil bo’ladigan gumus tuproq strukturasining suvga chidamligini oshiradi. bu jarayon o’simliklar ildizi ko’p tarqalgan tuproqning yuqori qatlamlarida yaxshi boradi. tuproqdagi suvga chidamli agregatlarning hosil bo’lishida yomg’ir chuvalchanglarining roli ham alohida ahamiyatga ega. bu strukturalar syerg’ovak, mustahkam bo’lishi bilan birga, o’simliklar uchun zarur oziq moddalar ham ko’p saqlaydi. tuproqdagi agronomik jihatdan qimmatli strukturalarining buzilish sabablari xilma-xil bo’lib, ularni quyidagi uch guruxga ajratish mumkin: strukturaning mexanik ravishda buzilishi. tuproqning yuza qismlariga tushadigan atmosfyera yog’inlari ta’sirida va shuningdek etilmagan nam tuproq yoki juda quruq holatdagi tuproqlarni ko’plab marotaba haydash hamda bunda og’ir mashinalar, ish qurollaridan foydalanish natijasida struktura buziladi. bundan tashqari odamlar va mollarning dalaga kirishi strukturani ezg’ilaydi. strukturaning fizik-kimyoviy buzilish sabablari. ana shunday buzilishiga, singdirilgan kationlar ko’proq ta’sir ko’rsatadi. asosan singdirish kompleksidagi ikki, uch valentli (ca2q mg2q) kationlarning …

3 / 12

raning asta-sekin buzilib borishiga sabab bo’ladi. shuning uchun ham tuproqda mo’’tadil mikrobiologik jarayonlarning bo’lishi muhim ahamiyatga ega. tuproq strukturasining buzilib ketish sabablarini e’tiborga olib strukturani saqlab qolishga qaratilgan quyidagi muhim tadbirlardan samarali foydalanish zarur: 1) tuproqning xossalari va o’ziga xos xususiyatlariga qarab yerga ishlov berishning samarali sistemalaridan foydalanish; 2) yer o’z vaqtida yetilgan holatda ya’ni agregatlari bir-biriga yopishib,kesaklar hosil qilmaydigan paytda haydalishi; 3) ekinlardan yuqori hosil olishni ta’minlashda organik, mineral o’g’itlardan muntazam va samarali foydalanish hamda shu bilan bir qatorda strukturani yaxshilab borish chora-tadbirlarini olib borish agronomiyadagi zarur tadbirlardandir. 3. tuproqning mexanik tarkibi va struktura holati bilan bevosita bog’liq bo’lgan fizikaviy xossalari hamda unda kechadigan fizikaviy jarayonlar tuproqning suv, havo va issiqlik rejimlari, shuningdek o’simliklarning o’sib rivojlanishida juda katta ahamiyatga ega. tuproqning fizikaviy xossalariga, uning strukturasi suv, havo, issiqlik, umumiy fizik-mexanikaviy xossalari kiradi. umumiy fizikaviy xossalariga tuproqning zichligi, qattiq fazasining zichligi va kovokligi singarilar kiradi. tuproq qattiq fazasining zichligi (solishtirma …

4 / 12

, qattiqligi, solishtirma qarshiligi va fizikaviy yetilishi singarilar kiradi. tuproqning plastikligi. nam tuproqning har qanday tashqi kuchlar ta’sirida o’z yaxlitligini buzmagan holda shaklini o’zgartirishi va buni mexanik kuchlardan keyin ham saqlab qolish xususiyatiga tuproqning plastikligi deyiladi. tuproqning yopishqoqligi.nam tuproqning boshqa qattiq jismlarga yopishish xossasidir. jumladan, tuproqning ish qurollariga va mashinalarning harakat qismlariga yopishuvi natijasida mexanizmlarning tortish qarshiligi oshadi va yerga ishlov byerish sifati pasayadi. tuproqning bo’kishi va cho’kishi.nam tuproqlarning o‘z hajmini kattalashtirish qobiliyatiga bo’qish(ko’pchish) quriganda esa uz hajmini kichraytirishiga uning cho‘kish xossasi deyiladi. dastlabki hajmiga nisbatan foiz bilan ifodalanadi. tuproqning ilashimligi.tuproq zarrachalarini ajratib yuborishga ta’sir etadigan tashqi kuchlarga qarshi tura olish qobiliyati ilashimlik deyiladi. tuproqning qattiqligi, tabiiy holatdagi tuproqlarning turli bosimdagi kuch ta’sirida siqilishi va bo’linib ketishiga qarshi tura olish qobiliyati hisoblanadi. tuproqning solishtirma qarshiligi.tuproqqa ishlov byerish uchun sarflanadigan kuchlarning umumiy ko’rsatkichidir. solishtirma qarshilik deb, tuproq qatlamini qirqish, ag’darish uchun hamda qurollar yuzasiga tushadigan qarshilikni engish uchun sarf bo’lgan kuch …

5 / 12

ab turish qobiliyati, nam sig`imi, suv o`tkazuvchanligi va suv ko`taruvchanlik qobiliyati kabilar kiradi. suvni ushlab turish qobiliyati - tuproqning muhim xossalaridan biri bo`lib, suvni oqib ketishdan saqlab, namni ushlab tura olish qobiliyati hisoblanadi. tuproqning suvni ushlab tura olish qobiliyatini miqdor jihatdan xarakterlovchi kursatkich, uning nam sig`imi hisoblanadi. tuproqning nam sig`imi - turli kuchlar ta’sirida ma’lum miqdordagi suvni singdirishi va ushlab turish qobiliyatidir. tuproqdagi namni ushlab turadigan kuchga qarab va turli sharoitlarga kura nam sig`imining quyidagi turlari: maksimal adsorbilangan nam sig`imi, maksimal moleko`lyar nam sig`imi, kapillyar nam sig`imi, eng kam yoki dala nam sig`imi va tuliq maksimal nam sig`imi kabilar ajratiladi. m a k s i m a l a d s o r b i l a n g a n n a m s i g` i m i (mans) - tuproq zarrachalari yuzasida sorbilanish (yutish) kuchlari ta’sirida eng ko`p miqdorda ushlab turilishi mumkin bo`lgan suv miqdori hisoblanadi. bu …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tuproqlarning suv-fizik xossalari"

tuproq strukturasi sug’oriladigan yerlar tuproqlarning suv-fizik xossalari reja: 1. tuproq strukturasi, turlari buzilishi va tiklanishi. 2. tuproqning fizik xossalari. 3. tuproqning fizik-mexanik xossalari. 4. tuproqning suv xossalari tuproq strukturasi deb, mazkur tip va uning qatlamiga xos har xil kattalikka, shakliga, suvga chidamlikka ega bo’lgan agregatlar yig’indisiga aytiladi. qum va qumloq tuproqlarda mexanik elementlar, odatda agregatlarga birikmagan alohida zarrachalardan tashkil topgan. qumoq va soz tuproqlar esa strukturasiz yoki kam strukturaning tuproq fizikaviy xossalariga yerga ishlov berish holatlariga tuproqning suv havo rejimlari va umuman unumdorligi hamda o’simliklarning rivojlanishiga ta’siri kabi masalalarga rus olimlari v.v.dokuchayev, p.a.kostichev, n.a.kachinskiy ...

This file contains 12 pages in DOCX format (150.9 KB). To download "tuproqlarning suv-fizik xossalari", click the Telegram button on the left.

Tags: tuproqlarning suv-fizik xossala… DOCX 12 pages Free download Telegram