bozor iqtisodiyotida tadbirkorlik. tadbirkorlik kapitalining harakati

PDF 44 pages 523.2 KB Free download

44 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 523.2 KB

File type PDF

Pages 44

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 44

tadbirkorlik va ishlab chiqarish xarajatlari mavzusida ma’ruza matni bozor iqtisodiyotida tadbirkorlik. tadbirkorlik kapitalining harakati iqtisodiyot murakkab, ko’p bosqichli tizim. uning barcha bo’g’inlari o’zaro bog’liq va bir- birini taqozo qiladi. firma, korxona tarmoqlar, uy xo’jalik yuritish printsiplari iqtisodiyotni bir butun tizim sifatida rivojlanishi qonunlaridan farq qilishi mumkin emas. shuning uchun ham iqtisodiyot nazariyasi cheklangan resurslardan samarali foydalanish muammolarini mikrodarajada o’rganadi. rusurslarni etishmasligi, extiyojlarni esa cheksizligi iqtisodiyot nazariyasi fanining bosh masalasi, aynan ana shu muammo bizni tanqis resurslardan samarali foydalanish metodlarini qidirishga majbur qiladi. uni ikki yo’l bilan hal qilishga harakat qilinadi: 1. mavjud resurslarni to’la bandligi, ishlatilishini ta’minlash. u makroiqtisodiy tadqiqot predmeti. 2. ishlatilayotgan resurslarni tejab, tergab samarali foydalanish, unga mikroiqtisodiy darajadagi tahlil yordam beradi. mazkur bo’limimiz mikrodarajadagi muammolarni o’rganishga bag’ishlangan bo’lib, u tadbirkorlik nazariyasini o’rganishdan boshlanadi. aynan bozor iqtisodiyotining muhim afzalliklaridan biri ham uning tadbirkorlikka asoslanishidir. mavzuni o’rganishni eng avvalo tadbirkorlik deganda nimani tushunamiz, tadbirkorlik birinchidan iqtisodiy kategoriya sifatida, ikkinchidan …

2 / 44

i, unda tadbirkorlik kapitali va uning harakatini ham tahlil qilamiz. 1-§. tadbirkorlik va uning iqtisodiyot nazariyasida talqin etilishi bozor iqtisodiyoti tadbirkorlikka asoslanadi. tadbirkorlik (ing. entrepreneur) insonning xislati, uning erkin, tavakkal qilib foyda yoki boshqa iqtisodiy naf ko’rish uchun o’z mulkidan ham ayrilib qolish xavf-xataridan qo’rqmay faoliyat yuritish, puxta o’ylab, natijasini ko’z o’ngiga keltirib ish tutish qobiliyati. ana shu qobiliyatga ega kishilar tadbirkor deyiladi. tadbirkorlik qobiliyatini ishga solish, faoliyatga aylantirishning namoyon bo’lishini g’arbda biznes (business — ish, faoliyat, mashg’ulot) deb ataladi. biznes bilan shug’ullanuvchilarni esa biznesmen (business — ish, man — odam) deyiladi. biznes bilan shug’ullanuvchilarni, ya’ni biznesmenlarni harbiy qo’mondon bilan qiyoslash mumkin. u o’z ishini tamal toshini qo’yar ekan, uning potentsialini vujudga keltiradi, oldindan strategiyasini ishlab chiqadi, taktikasini belgilaydi. biznesni tashkiliy shaklini g’arbda uchga bo’lishadi: individual (xususiy) korxona, sherikchilik, korporatsiya. o’zbek tilida, odatda tadbirkorlik deganda faqatgina insonning qobiliyati emas, balki uni namoyon qilish (yuzaga chiqarish), faoliyat yuritishning tashkiliy shakli ham …

3 / 44

ivojlangan. bu xususiy tadbirkorlikning naqadar rivojlanganidan darak beradi. shu bilan birga me’morchilik va sug’orish inshootlarining qurilishi o’z navbatida jamoatchilikka asoslangan tadbirkorlikni ham rivojlanishiga olib kelgan deya olamiz. tadbirkorlik tushunchasi xviii asrga xos bo’lib, bu atamani iqtisodiy nazariyaga ingliz iqtisodchisi r. kantilon olib kirgan. uning fikricha tadbirkor bu noaniq daromadga ega kishilar (dehqon, hunarmand, savdogar va boshqalar). ular boshqalarning tovarlarini ma’lum narxlarda sotib oladilar. o’z tovarlarini qanchaga sotishlari esa noma’lum. bundan shunday xulosa chiqarish mumkin: tavakkalchilik xatari tadbirkorlikning bosh farqlanuvchi xususiyatidir. a. smit tadbirkorni tijorat bilan shug’ullanib, foyda olish uchun iqtisodiy tavakkalchilik qiluvchi mulk egasi deb ta’riflaydi. j. b. sey tadbirkorlikni kengroq ma’noda talqin etadi. tadbirkor o’z foydasi uchun faol iqtisodiy agent sifatida ishlab chiqarish omillarini o’z tajribasi va bilimi asosida tavakkalchilik xataridan qo’rqmay ishga soluvchi kishi sifatida ta’riflaydi. sey fikricha, tadbirkorning daromadi uning tadbirkorlik faoliyati evaziga olingan. tadbirkorlik haqidagi nazariyaga nemis olimi v. zombert va avstriya iqtisodchisi y. shumpeter katta …

4 / 44

ing fikricha tadbirkor ishlab chiqarishda individual xususiy mulk egasi bo’lishi shart emas. u bank boshqaruvchisi bo’lishi yoki aktsioner jamiyatining boshqaruvchisi bo’lishi ham mumkin. tom ma’nosi bilan mulk egasi va tadbirkorni yagona kishi sifatida qarash kredit vujudga kelishi bilan buzila boshladi. tadbirkorlikni mulkdan ajralishi aktsionerlik jamiyatlarida nisbatan osongina ko’zga ko’rinadi. korporativ mulk aktsionerlik jamiyatida har bir aktsiya egasi o’zi alohida mulkni tasarruf qilish huquqini yo’qotadi. bu yuridik fakt. ishlab chiqarishda hokimiyat mulk egasidan ishlab chiqarishni tashkil etuvchiga o’tadi. mulk egasining roli passivlashib boradi. an’anaviy mulk sifatida tushunilgan aniq buyumlar o’rniga aktsioner bir parcha qog’oz, mulk tituli — aktsiyaga ega xolos. korxona ishi yuzasidan aktsiya egasi shartli nazorat o’rnatadi. u korporatsiya faoliyati yuzasidan javobgar emas. bunday javobgarlik mulk egasi bo’lmagan tadbirkor — menejer zimmasida bo’ladi. shunday qilib, kredit munosabatlarining rivojlanishi boylikni individual xususiy mulk shaklidan korporativ xususiy mulk shakliga o’tishi tadbirkorni tasarruf etishini egalik qilishdan ajralishiga olib keladi. bundan shunday nazariy xulosa …

5 / 44

or iste’molchilarga ma’lum bo’lmagan ne’matlar ishlab chiqarish, ishlab chiqarishning yangi usuli (texnologiyasi)ni yaratish, yangi bozorlarni egallash, yangi xom ashyo manbalarini o’zlashtirish va hokazolarga intiladi. tadbirkorlik sub’ektlari, eng avvalo jismoniy shaxslar (yakka hol, oilaviy) bo’lishi mumkin. bunda ular o’z mehnatlari asosida, shu bilan birga chetdan ishchi yollab ish yuritishlari mumkin. tadbirkorlik faoliyati bir guruh shaxslar tomonidan o’zaro shartnoma va iqtisodiy manfaatdorlik asosida bog’langan kishilar jamoasi tomonidan amalga oshirilishi mumkin. jamoaviy tadbirkorlik sub’ektlari sifatida aktsionerlik jamiyatlari, ijara jamoalari, kooperativ, shirkat va boshqalar, alohida tadbirkorlik sub’ekti sifatida davlat, uning tashkilotlari (organlari) ish olib borishi mumkin. 2. tadbirkorlikka xo’jalik yuritish uslubi (metodi) sifatida qarasak, uning bosh xususiyati, xo’jalik yurituvchi sub’ektlarning mustaqilligi va erkinligidir. tadbirkorning mustaqilligi huquqiy jihatdan asoslangan bo’lishi kerak. eng avvalo, tadbirkorlik faoliyat turini tanlash, ishlab chiqarish dasturini ishlab chiqish, moliyalashtirish manbalarini tanlash, resurslarni sotib olish, mahsulot sotish, ularga narx belgilash, foydani tasarruf qilish va hokazo. tadbirkorlik erkinligi ma’nosida uni faoliya-ti ustidan rahbarlik …

Want to read more?

Download all 44 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bozor iqtisodiyotida tadbirkorlik. tadbirkorlik kapitalining harakati"

tadbirkorlik va ishlab chiqarish xarajatlari mavzusida ma’ruza matni bozor iqtisodiyotida tadbirkorlik. tadbirkorlik kapitalining harakati iqtisodiyot murakkab, ko’p bosqichli tizim. uning barcha bo’g’inlari o’zaro bog’liq va bir- birini taqozo qiladi. firma, korxona tarmoqlar, uy xo’jalik yuritish printsiplari iqtisodiyotni bir butun tizim sifatida rivojlanishi qonunlaridan farq qilishi mumkin emas. shuning uchun ham iqtisodiyot nazariyasi cheklangan resurslardan samarali foydalanish muammolarini mikrodarajada o’rganadi. rusurslarni etishmasligi, extiyojlarni esa cheksizligi iqtisodiyot nazariyasi fanining bosh masalasi, aynan ana shu muammo bizni tanqis resurslardan samarali foydalanish metodlarini qidirishga majbur qiladi. uni ikki yo’l bilan hal qilishga harakat qilinadi: 1. mavjud res...

This file contains 44 pages in PDF format (523.2 KB). To download "bozor iqtisodiyotida tadbirkorlik. tadbirkorlik kapitalining harakati", click the Telegram button on the left.

Tags: bozor iqtisodiyotida tadbirkorl… PDF 44 pages Free download Telegram