korxonalarda xarajatlarni boshqarish

DOCX 21 pages 61.1 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 61.1 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

xii bob. korxonalarda xarajatlarni boshqarish 12.1. korxonalarda xarajatlarni boshqarishning mohiyati va ahamiyati. 12.2. korxonalarda xarajatlarni boshqarish bosqichlari. 12.3. korxona xarajatlarining tasniflanishi. mahsulot ishlab chiqarish tannarxini pasaytirish yo'llari. 12.4. korxonalarda mahsulot ishlab chiqarish zararsizlik nuqtasi. 12.5. korxona xarajatlarining samaradorlik ko'rsatkichlari. 12.1. korxonalarda xarajatlarni boshqarishning mohiyati va ahamiyati har bir xo'jalik yurituvchi subekt mahsulotni ishlab chiqarish jarayoni bilan bog'liq xarajatlarni amalga oshiradi. mahsulotni ishlab chiqarish jarayonida sarf qilingan moddiy resurslar (asosiy vositalarning eskirishi, materiallar, urug'lik, o'g'it, yonilg'i-moylash materiallari, ehtiyot qismlar va boshqa) va jonli mehnat sarflari ishlab chiqarish xarajatlarini tashkil qiladi. korxonaning mahsulot ishlab chiqarish, sotish va boshqa moliyaviy- xo'jalik faoliyati natijasida yuzaga keladigan xarajatlarini quyidagicha turkumlash mumkin: ishlab chiqarish jarayonidagi ishtirokiga ko'ra: · ishlab chiqarish xarajatlari; · noishlab chiqarish xarajatlari. ishlab chiqarishda sarf etiladigan resurslarning manbaiga ko'ra: · ichki xarajatlar; · tashqi xarajatlar. mahsulot ishlab chiqarish hajmining o'zgarishiga nisbatan: · doimiy xarajatlar; · o'zgaruvchan xarajatlar. mahsulotning tannarxiga olib borilishi jihatidan: · …

2 / 21

o'lmagan xarajatga noishlab chiqarish xarajatlari deb yuritiladi. uning tarkibiga: · mahsulotni sotish bilan bog'liq xarajatlar; · ma'muriy boshqaruv xarajatlari; · boshqa operatsion xarajatlar va zararlar; · moliyaviy faoliyat bo'yicha xarajatlar; · favqulodda zararlar kiradi. korxonalarning ishlab chiqarish jarayonida foydalaniladigan o'ziga tegishli resurslar sarfi uning ichki xarajatlarini, tashqi mol etkazib beruvchilar va boshqa subektlardan sotib olingan resurslar uchun to'lovlar korxonaning tashqi xarajatlarini tashkil qiladi. qisqa muddatli davrda mahsulot hajmining o'sishiga nisbatan doimiy va o'zgaruvchi xarajatlar farq qiladi. doimiy xarajatlar mahsulot hajmining o'zgarishiga bog'liq bo'lmay, korxonaning ma'lum bir vaqt oralig'ida sarflashi qat'iy belgilab qo'yilgan o'zgarmas xarajatlarini ifoda etadi. bunga asosiy vositalarning eskirishi, boshqaruv xodimlarining mehnat haqi, sug'urta to'lovlari, telefon uchun abonentlik to'lovi, ijara to'lovlari va shunga o'xshashlarni misol qilib keltirish mumkin. doimiy xarajatlarning o'ziga xos xususiyati shundan iboratki, mahsulot hajmining oshib borishi bilan bir birlik mahsulotga to'g'ri keluvchi doimiy xarajatlar kamayib boradi. o'zgaruvchan xarajatlarning miqdori mahsulot ishlab chiqarish hajmining o'sishi yoki kamayishiga …

3 / 21

jud. o'rtacha doimiy xarajatlar, doimiy xarajatlar summasini mahsulotni ishlab chiqarish hajmiga bo'lish orqali hisoblanadi. xuddi shuningdek, o'rtacha o'zgaruvchan xarajatlarni o'zgaruvchi xarajatlar summasini mahsulotni ishlab chiqarish hajmiga bo'lish orqali topish mumkin. ishlab chiqarishning dastlabki bosqichida, hali moddiy resurslar va asosiy vositalar to'la bandlik darajasiga erishmagan davrda o'rtacha doimiy xarajatlarning qiymati yuqori bo'ladi va ishlab chiqarish hajmining oshib borishi bilan u kamayib borish xususiyatiga ega. o'rtacha o'zgaruvchan xarajatlar ishlab chiqarish hajmi optimal chegaraga etguncha kamayib boradi, ammo undan keyin ishlab chiqarishga jalb etilgan ortiqcha resurslarning samarasiz bo'lishi tufayli, o'rtacha o'zgaruvchi xarajatlar ortib boradi. keyingi har bir qo'shimcha mahsulotning birligini ishlab chiqarishga sarflanadigan xarajatlar chegaraviy xarajatlar deb yuritiladi. uni umumiy xarajatlar summasining o'sgan qismini mahsulot hajmining o'sgan qismiga bo'lish orqaii topish mumkin. chegaraviy xarajatlar ishlab chiqarilayotgan har bir qo'shimcha mahsulot birligi xo'jalikka qanchaga tushishini ko'rsatadi. ayrim turdagi ishlab chiqarish xarajatlarini yaratilayotgan mahsulot tannarxiga to'g'ridan-to'g'ri kiritish mumkin. unga ishlab chiqarishdagi ishchilarning mehnat haqi va …

4 / 21

5 fevraldagi 54-sonli qarori bilan tasdiqlangan «mahsulotlar (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlarining tarkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi to'g'risidagi nizom»ga muvofiq quyidagicha turkumlanadi: 1. mahsulot ishlab chiqarish tannarxini hosil qiluvchi xarajatlar ularning iqtisodiv mazmuniga ko'ra quyidagi elementlar bo'yicha ajratiladi: · ishlab chiqarishning moddiy xarajatlari; · ishlab chiqarish xususiyatiga ega bo'lgan mehnatga haq to'lash xarajatlari; · ishlab chiqarishga tegishli bo'lgan ijtimoiy sug'urtaga ajratmalar; · asosiy fondlarning eskirishi; · ishlab chiqarish ahamiyatiga ega bo'lgan boshqa xarajatlar. 2. ishlab chiqarish tannarxiga kiritilmaydigan. biroq asosiy faoliyatdan olingan foydani aniqlashda hisobga olinadigan davr xarajatlarining elementlari: · boshqaruv xarajatlari; · mahsulotni saqlash va sotish xarajatlari; · boshqa operatsion xarajatlar. korxonaning umumxo'jalik faoliyatidan olingan foydasini aniqlashda hisobga olinadigan moliyaviy faoliyat bo'yicha xarajatlar: · foizlar bo'yicha to'lovlar; · mol-mulkni uzoq muddatli ijaraga (lizingga) olish to'lovlari; · xorijiy valyuta bilan operatsiya bo'yicha salbiy kurs tafovutlari; · qimmatli qog'ozlarga qo'yilgan mablag'larni qayta baholash; · moliyaviy faoliyatga oid boshqa …

5 / 21

sh tartibi to'g'risida nizom”ga muvofiq ayrim tarmoqlar xarajatlari tarkibi va ularni hisobga olish xususiyatlari o'zbekiston respublikasi moliya vazirligi, davlat soliq qo'mitasi bilan kelishilgan holda tegishli vazirliklar va idoralar, xo'jalik birlashmalari (korporatsiyalar, kontsernlar, uyushmalar, kompaniyalari va boshqalar) tomonidan aniqlanadi[footnoteref:1]. xarajatlar hisobini bir butun holga keltirish tufayli, korxonalarning joriy, moliyaviy va sarmoyaviy faoliyati davomida yuzaga keladigan keng qamrovli yondashuvlarni aniqlash va muammolarni echish uchun oldingi, joriy va kelgusi xarajatlarning yaxlit ko'rinishi hosil bo'ladi. bu maqsadga muvofiq ravishda keng qamrovli xarajatlarni boshqarish tizimi quyidagi vazifalarni amalga oshirishni osonlashtirishi kerak[footnoteref:2]: [1: mahsulot (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlarining tarkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi to'g'risida nizom.1999 yil 5 fevraldagi 54-sonli qarori.] [2: jablanstefanović, r. (2009), „traditional methods for allocating costs to cost drivers“,12.world congress of accounting historians (wcah), congress proceedings vol. ii, istanbul, pp 1193-1210.] · xarajatlarning haqiqiy darajasini o'rnatilgan qoidalarga to'g'ri kelishini kuzatib borish va tekshirish hamda kelajak uchun iqtisodiy strategiyani shakllantirish; …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "korxonalarda xarajatlarni boshqarish"

xii bob. korxonalarda xarajatlarni boshqarish 12.1. korxonalarda xarajatlarni boshqarishning mohiyati va ahamiyati. 12.2. korxonalarda xarajatlarni boshqarish bosqichlari. 12.3. korxona xarajatlarining tasniflanishi. mahsulot ishlab chiqarish tannarxini pasaytirish yo'llari. 12.4. korxonalarda mahsulot ishlab chiqarish zararsizlik nuqtasi. 12.5. korxona xarajatlarining samaradorlik ko'rsatkichlari. 12.1. korxonalarda xarajatlarni boshqarishning mohiyati va ahamiyati har bir xo'jalik yurituvchi subekt mahsulotni ishlab chiqarish jarayoni bilan bog'liq xarajatlarni amalga oshiradi. mahsulotni ishlab chiqarish jarayonida sarf qilingan moddiy resurslar (asosiy vositalarning eskirishi, materiallar, urug'lik, o'g'it, yonilg'i-moylash materiallari, ehtiyot qismlar va boshqa) va jonli mehnat sarfl...

This file contains 21 pages in DOCX format (61.1 KB). To download "korxonalarda xarajatlarni boshqarish", click the Telegram button on the left.

Tags: korxonalarda xarajatlarni boshq… DOCX 21 pages Free download Telegram