nerv tizimi

DOCX 6 pages 70.4 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 70.4 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

13-mavzu: nerv tizimi. mavzu rejasi: 1. umumiy tavsifi. orqa miyaning embrional takomil etishi. 2. orqa miya joylashuvi va tuzilishi. 3. orqa miyaning ichki tuzilishi. orqa miya chigallari. tayanch so’z va iboralar: myelencephalon, metencephalon, diencephalon, (telencephalon) miya pufaklari neyronlar i.p. pavlov ta’limoti bo‘yicha organizm ayrim a’zolar yoki tizimlar yig‘indisi bo‘lmay, tashqi muhit bilan uzluksiz aloqada bo‘lgan tirik umumlashgan tizimdir. har tirik mavjudot tashqi muhitdan ma’lum ta’sirot oladi va unga mos javob qaytaradi. bundan tashqari organizmda bo‘layotgan modda almashinish jarayonlari ham o‘z navbatida unga ma’lum bir ta’sir qiladi va organizm bunga javob qaytaradi. ta’sir tushayotgan soha bilan a’zo o‘rtasidagi aloqa organizmda nerv tizimi vositasida bog‘lanadi. nerv tizimi tana qismlari va a’zolarning faoliyatini bir-biri bilan bog‘lab bir butun tizimni hosil qiladi. ikkinchi tomondan nerv tizimi organizm faoliyatini tashqi muhit bilan munosabatini boshqaradi. nerv tizimining vazifaviy-tarkibiy birligi - nerv hujayrasi bo‘lib, u o‘zidan chiqayotgan o‘simtalari bilan birga neyron deb ataladi. neyronlar o‘lchami, shakli, o‘simtalarining …

2 / 6

an (mexanik, harorat, kimyoviy) bo‘lib, tuzilishi har xil bo‘ladi. retseptorlarning joylashishiga qarab quyidagi turlarga bo‘linadi: 1.ekstrotseptorlar tashqi muhit ta’sirini qabul qiladi. ular teri, shilliq pardalar va sezgi a’zolarida joylashgan. 2.introtseptorlar organizmning ichki muhitida bo‘ladigan kimyoviy o‘zgarishlar, shuningdek to‘qima va a’zolardagi bosim o‘zgarishlari ta’sirotlarini qabul qiladi. 3.propriotseptorlar mushak, pay, boylam, fassiya, bo‘g‘im xaltasidagi ta’sirotlarni qabul qiladi. ii.oraliq yoki assotsiativ neyron qo‘zg‘olishni sezuvchi neyrondan harakat neyroniga o‘tkazib beradi. bu neyronlar markaziy nerv tizimida joylashadi. iii.effektor yoki harakatlantiruvchi neyronlarning tanalari markaziy nerv tizimida yoki vegetativ tugunlarda joylashgan. ularning aksonlari ish bajaruvchi a’zolarga (ko’ndalang targ’il va silliq mushaklar va bezlarga) boradi. odamning nerv tizimi neyronlar yig‘indisidan tashkil topgan bo‘lib, ular o‘zaro sinapslar vositasida qo‘shiladi. bitta neyronning oxirgi tolalari juda ko‘p (10.000) neyron bilan qo‘shilishi mumkin. shu sababli bir joyda hosil bo‘lgan nerv qo‘zg‘alishi juda ko‘p neyronlarga o‘tishi mumkin. i.m.sechenov ta’biricha nerv tizimining faoliyati reflektor xarakteriga ega. refleks asosida reflektor yoyi yotadi. reflektor yoyi nerv …

3 / 6

miya nervlari yoki sezuvchi tolalari bo‘lgan bosh miya nervlari tarkibida yo‘nalib ularning uchlari retseptorni hosil qiladi. ularning markaziy o‘simtalari orqa miya nervlarining orqa sezuvchi ildizi va bosh miya nervlari tarkibida orqa yoki bosh miyaga kiradi. sezuvchi xujayraning bu o‘simtasi orqa miyaning kulrang moddasida yoki bosh miyaning harakatlantiruvchi o‘zagi efferent neyroni hujayralari bilan sinaps hosil qilib birikadi va nerv qo‘zg‘alishi harakatlantiruvchi neyronga o‘tadi. harakatlantiruvchi neyron o‘simtalari orqa miya nervlarining oldingi ildizi tarkibida ish bajaruvchi a’zoga boradi. odatda reflektor yoyi tarkibida afferent neyron bilan efferent neyron o‘rtasida oraliq neyron joylashadi. odamning bir butun nerv tizimi shartli ravishda odam organizmining ikki asosiy: o‘simlik va hayvoniy a’zolar qismlariga mos ravishda somatik va vegetativ yoki avtanom nerv tizimlariga bo‘linadi. somatik nerv tizimi ko‘ndalang targ’il mushaklar va terini innervatsiya qilib, organizmni tashqi muhit bilan bog‘laydi. vegetativ nerv tizimi ichki a’zolarning silliq mushaklarini, bezlarni, yurak-qon tomirlar faoliyatini, a’zo va to‘qimalarda modda almashinuvini innervatsiya qiladi. vegetativ nerv tizimi …

4 / 6

dan nerv tizimi markaziy va periferik qismlarga bo‘linadi. markaziy qismiga bosh va orqa miya kirib, ular kulrang va oq moddalardan iborat. kulrang modda nerv hujayralarining to‘plami, oq modda esa nerv o‘simtalaridan tashkil topgan. periferik qismi tarkibiga nerv ildizlari, tugunlari, chigallar va nervlar kiradi. nerv tizimining filogenezi bir hujayrali sodda organizmlarda (amyoba) nerv tizimi bo‘lmaydi. ularda tashqi muhit bilan aloqa organizmning ichi va tashqarisida joylashgan suyuqlik vositasida bo‘ladi (gumoral boshqarish). keyinchalik nerv tizimi hosil bo‘lganidan so‘ng, gumoral boshqarish uning ta’siriga o‘tib, neyro-gumoral boshqarish paydo bo‘ladi. nerv tizimi filogenezda bir nechta bosqichni o‘tadi: i-bosqich to‘rsimon nerv tizimi. bu bosqichda nerv tizimi (gidra) nerv hujayralaridan tashkil topgan bo‘lib, ularni o‘simtalari bir-biri bilan qo‘shilib to‘r hosil qiladi. bunday hayvonlarda ikki xil hujayra: ektodermada joylashgan retseptor hujayralar va ichkarida joylashgan effektor hujayralar tafovut qilinadi. tanani qaysi joyiga ta’sir qilinsa ham, ichki hujayralar qo‘zg‘aladi va tirik organizm harakat qiladi. ii-bosqich tugunli nerv tizimi. umurtqasiz hayvonlarda nerv …

5 / 6

ronlarning o‘simtalari ma’lum bir segmentga tegishli sohaga tarqaydi. nerv tizimining taraqqiyoti odamning markaziy nerv tizimi pushtning tashqi varag’i ektodermadan taraqqiy etadi. pusht tanasining dorsal qismlarida ektoderma hujayralari nerv (medullyar) plastinkani hosil qiladi. dastlab u bir qavat hujayralardan iborat bo‘lib, keyinchalik bu hujayralardan spongioblastlar (tayanch to‘qima-neyrogliyani hosil qiluvchi) va nerv hujayralarini hosil qiluvchi neyroblastlar takomillashadi. medullyar plastinka hujayralarining ko‘payishi uning turli qismlarida har xil bo‘lgani uchun u bukilib medullyar egat hosil bo‘ladi. uning chekkalari o‘sishi natijasida sekin-asta ko‘tariladi va o‘zaro birikib nerv nayini hosil qiladi. nerv nayi birikish davrida uch qavatdan iborat bo‘lib, keyinchalik ichki qavatidan qorinchalar va markaziy kanalni ichini qoplagan ependima qoplamasi, o‘rta qavatdan miyaning kul rang moddasi hosil bo‘ladi. tashqi qavatda hujayralar bo‘lmay miyaning oq moddasiga aylanadi. nerv nayi markaziy nerv tizimining kurtagi bo‘lib, uning orqa qismidan orqa miya taraqqiy etadi. nerv nayining oldingi qismi homila hayotining 3 haftasi oxirida kengayib, uchta birlamchi miya pufakchalarini hosil qiladi. oldingi …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nerv tizimi"

13-mavzu: nerv tizimi. mavzu rejasi: 1. umumiy tavsifi. orqa miyaning embrional takomil etishi. 2. orqa miya joylashuvi va tuzilishi. 3. orqa miyaning ichki tuzilishi. orqa miya chigallari. tayanch so’z va iboralar: myelencephalon, metencephalon, diencephalon, (telencephalon) miya pufaklari neyronlar i.p. pavlov ta’limoti bo‘yicha organizm ayrim a’zolar yoki tizimlar yig‘indisi bo‘lmay, tashqi muhit bilan uzluksiz aloqada bo‘lgan tirik umumlashgan tizimdir. har tirik mavjudot tashqi muhitdan ma’lum ta’sirot oladi va unga mos javob qaytaradi. bundan tashqari organizmda bo‘layotgan modda almashinish jarayonlari ham o‘z navbatida unga ma’lum bir ta’sir qiladi va organizm bunga javob qaytaradi. ta’sir tushayotgan soha bilan a’zo o‘rtasidagi aloqa organizmda nerv tizimi vositasida bog‘lanadi. n...

This file contains 6 pages in DOCX format (70.4 KB). To download "nerv tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: nerv tizimi DOCX 6 pages Free download Telegram