turonzaminda qog‘oz ishlab chiqarishning paydo bo'lishi va rivojlanishi

PPT 28 pages 121.3 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 121.3 KB

File type PPT

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

powerpoint presentation 10-mavzu: turonzaminda qog‘oz ishlab chiqarishning paydo bo'lishi va rivojlanishi. kitobning paydo bo'lish tarixi yozuvning yaratilishi va shakllanishi jarayoni bilan o'zviy bog'liq. kitob tuzilishini qadimgi misr, rim, yunoniston va o'rta osiyoda kishilar tosh, palma daraxti barglari, sopol vaboshqa materiallarga yozib fikr izxor etganlar. har bir kitob o'nlab shunday materiallardan tayyorlangan plita bo'laklardan iborat bo'lib, og'irligi bir necha kg bo'lgan. yozuv materiali sifatida papirus o'simligi ishlatilishi (miloddan aval 4-3 ming yilliklarda) bilan o'rama kitoblar paydo bo'ldi. bunday kitoblarning uzunligi o'rtacha 10 m. atrofida bo'lib, ingichka, yumaloq tayoqlarga o'ralgan va maxsus charm yoki yog'och g'iloflarda saqlangan. sharq mamlakatlari, qadimgi rim va yunonistondagi ko'pgina nodir asarlar papirusga bitilgan. miloddan avval 2-asrga kelib kitob materiali sifatida pergament (teri)dan foydalanish keng rasm bo'ldi. qog'oz ishlab chiqarishning paydo bo’lishi dunyo madaniyatining oqibatidagi taraqqiyotda qadim va o'rta asrlarda suratli ideografik shakllardan alfavitlargacha turli-tuman yozuvlaming kashf etilishi kabi hodisa bilan bir qatorda turadi. qog'oz ishlashni o'z ahamiyatiga …

2 / 28

ttiq tekis yuzali taxtachaga yupqa surtish, quritilgan varaqalarni bosoq yordamida siqish va chetlarini qirqib tekislash yordamida qog'oz yoki unga o'xshash yozuv ashyosi miloddan avvalgi so'nggi asrlardayoq yasalgan. qog'oz haqida eng birinchi yozma ma’lumot xitoy manbalarida milodiy 12 yiliga to'g'ri keladi. uning kitobat ishida qo'llanishi xronologik jihatdan shu vaqtga yaqin bo'lishi kerak. jumladan milodiy 76 yilida kitob qog'ozga yozilgani haqida ma’lumot bor. shimoli-sharqiy xitoyda etszinaxe daryosi bo'yida joylashgan xan podsholar sulolasi davriga mansub arxeologik yodgorliklarni qazish davomida yozuv bitilgan qog'oz parchalari topilgan edi. ularda yil, vaqt belgilari bo'lib, eng qadimgi sana 93 yil, eng so'nggi sana esa 98 yil. mazkur qog'ozni o'simlikshunoslar tekshirib, uning asosini chindan ham o'simlik tolalari tashkil etadi, deb xulosa qildilar. xara-xoto yaqinidagi edzingol qadimgi qishloq xarobalarini arxeologik qazish chog'ida bir parcha qog'oz bilan birga topilgan ipak mato o'rovlari va yog'och taxtachalardagi yozuvlarda ham ular bitilgan sanalar milodiy 94-98 yillari ekanligi aniqlandi. bu va boshqa topilmalarga asoslanib xitoy …

3 / 28

lishi masalasi hamon aniqlangan emas. bu sohada tadqiqotchilarning fikri hech bir-biriga yaqin kelmaydi. mazkur masala hali qayta-qayta sinchiklab o'rganilishi zarur» «miloddan avvalgi v asrga qadar xitoyda yozuv ashyosi sifatida bambuk taxlachalari ishlatilgan. keyinroq ommaviy qo'llash uchun qimmatlik qiladigan ashyo-loklangan ipak matodan foydalanilgan. miloddan avvalgi ii-asrlarda ipak mato parchalari keng qo'llanilgan. shu parchalarni taxta yuzasida bosoqlab namixushk holdagi namatsimon mo‘rt, qurigan daqogozsimon holga keluvchi ashyo olingan. bu endi nisbatan arzon tushgan va keyingi davr qogozlarining ilk ajdodi bo'lgan». yirik sharqshunos, turonzamin xalqlari tarixi asl manbalarining chuqur bilimdoni professor a.a.semyonov qog'oz tarixiga maxsus bag'ishlangan ilmiy ishida samarqand va uning atroflarida arab istilosidan ancha muddat avval qog'oz ishlab chiqarish ishi amal qilgan va bu shaharda qadimdan yuqori sifatli qog'ozsozlik markazi bo’lgan, deb ilmiy faraz bildirgan. jumladan, u bunday yozadi: «...samarqand azaldan ipakdan ajoyib qog'oz bilan ishlash bo'yicha mashhur bo'lgan. samarqand qog'oz fabrikalari 650-651 yillardayoq - arablar xuroson va o'rta osivoni bosib olishga kirishgan …

4 / 28

hlik berishicha, xitoy xalqining qog'oz ixtiro qilish kabi buyuk kashfiyoti mevasidan turonzaminda birinchi bo’lib sug'dlar bahramand boiishgan. xitoy qogkoz varaqlari madaniy hayotning ajralmas unsuriga aylana borgan sari, qog'oz ishlab chiqarishning tobora kengayib borgani sari qog'ozdan foydalanish dastlab buyuk ipak yo’li bo'ylab chin ma'nodagi infrastrukturaga aylangan sug'd savdo qishloqlarida (savdo faktoriyalarida). keyinchalik turonning barcha mintaqalarida odatiy holga aylandi. masalan, sharqiy turkistonda savdogarchilik qilib turg'un boiib qolgan bir guruh sug'dlar tomonidan ulaming ona vatani sug'dga. xususan, samarqand va boshqa shaharlardagi qarindoshlariga yozilgan. 312-317 yillarda jo'natilgan 9 dona sug'dcha maktub (bu maktublar fanda «eski sug'd maktublari» deyiladi) ayni mana shu kabi ilk davr xitoy qog'ozlariga yozilgan. demak. aytish mumkinki, samarqandliklar va buxoro ahli iii asrdayoq qog'ozni bilishgan. qolaversa, sharqiy turkistonda xx asr boshlarida o'tkazilgan arxeologik qazish ishlari davomida ii-viii asrlarga oid ko’plab xatlar. hujjatlar, qog'ozdan qilingan kitoblar va ularning parchalari, muqova parchalari kabilar topilgan. bu hoi xitoy qog'ozi milodiy hisobdagi dastlabki asrlardavoq (ii-iii) …

5 / 28

i materiallarda). bu hoi vii asr oxiri viii asr boshlarida sug’d davlat boshqaruvi sohasida qog'ozdan keng foydalanilganini ko'rsatadi xususan, panjikent hokimlari chakin chur bilga (700-708), devashtich (708-722). sug’d podshosi tarxun (700-710). go'rak (710-738 yillar) davrlarida qog'oz boshqa yozuv materiallari qatoridan mustahkam o'rin egallagan edi. mug' qasri hujjatlaridan a-5 raqamli matnda devashtich 153 saroyining turli xil harajatlari ro4yxati aks etgan. sarf qilingan pul draxma deb atalgan. bu kumush pul birligi bo’lib, dastlabki o'lchami 4,25 g. kumushga teng yurgan. shu pul bilan hujjatda ta’kidlanishicha, qog'oz uchun va ipak mato uchun 8 draxma berilgan. demak, vii-viii asr boshlarida samarqand va buxoroda qog‘oz bozori bo'lib. unda nafaqat xitoydan keltirilgan, balki shu erda ishlangan qog'oz ham savdoga chiqarilgan. sug'dlar tomonidan xitoy qog'oz ishlab chiqarish usuli to'g'ridan to'g'ri o'zlashtirilgani hech qanday shubha uyg'otmaydi. bu o'zlashtirish, bir tomondan, xalqlar o'rtasidagi tarixiy-madaniy aloqalar doirasi orqali ishonchli dalillansa, ikkinchi tomondan, samarqand va buxoroda qog'oz ishlatilishi an’anasining nihoyat uzoq tarixga …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turonzaminda qog‘oz ishlab chiqarishning paydo bo'lishi va rivojlanishi"

powerpoint presentation 10-mavzu: turonzaminda qog‘oz ishlab chiqarishning paydo bo'lishi va rivojlanishi. kitobning paydo bo'lish tarixi yozuvning yaratilishi va shakllanishi jarayoni bilan o'zviy bog'liq. kitob tuzilishini qadimgi misr, rim, yunoniston va o'rta osiyoda kishilar tosh, palma daraxti barglari, sopol vaboshqa materiallarga yozib fikr izxor etganlar. har bir kitob o'nlab shunday materiallardan tayyorlangan plita bo'laklardan iborat bo'lib, og'irligi bir necha kg bo'lgan. yozuv materiali sifatida papirus o'simligi ishlatilishi (miloddan aval 4-3 ming yilliklarda) bilan o'rama kitoblar paydo bo'ldi. bunday kitoblarning uzunligi o'rtacha 10 m. atrofida bo'lib, ingichka, yumaloq tayoqlarga o'ralgan va maxsus charm yoki yog'och g'iloflarda saqlangan. sharq mamlakatlari, qadimgi ri...

This file contains 28 pages in PPT format (121.3 KB). To download "turonzaminda qog‘oz ishlab chiqarishning paydo bo'lishi va rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: turonzaminda qog‘oz ishlab chiq… PPT 28 pages Free download Telegram