avesto

DOCX 1 page 39.5 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 39.5 KB

File type DOCX

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

kitob va kitobat madaniyati tarixida “avesto”ning tutgan o‘rni va ahamiyati. «avesto» (qadimgi forscha apastak, keyinchalik - abastay asos. boshqa talqinlarga ko'ra nizom) - muqaddas qonun. zardushtiylik matnlari to'plami bo'lib, unga hali matn og'zaki shaklda bo’lgan holatdayoq miloddan awalgi vii asrda zardusht tomonidan amalga oshirilgan xalq e’tiqodlari tizimi islohotidan so'ng tartiblangan va ma'lum ma’noda muqaddas tus berilgan. zardushtiylik turonzamin xalqlarining ma’naviy borlig'i negizidan tovlanib chiqqan, rasmiy din (ba'zi tarixiy davrlarda davlat dini) deb qabul qilingan din sifatida miloddan awalgi i ming yillikning boshlaridan milodiy x-xi asrlargacha, arab istilosining dastlabki uch asrdan ziyod vaqt davomida ijtimoiy-madaniy hayotda o'z o'rniga ega bo'lib, xalq orasida yashab keldi. “«avesto» - butun qadimgi turon davri va ilk o'rta asrlarning eng buyuk kitobi, ulkan tarixiy manba va ma’naviy adabiyot namunasi. yagona fors-turkiy superetnosi bo’lmish «avesto» (zardushtiylik) madaniy dunyosini tashkil qiluvchi qabila va elatlar uchun umumiy sanalgan kitobat madaniyatining ulkan yodgorligidir. yasna, visprat, videvdat, yasht, xurtak apastak deb …

2 / 1

kodeks bo‘lishi mum kin. bugungi kunda kitobning elektron shakli namoyon bo‘lishiga guvoh bo‘lib turibmiz. «avesto» - dunyodagi ilk m onoteistik zardushtiylik dinining m uqaddas kitobi. «avesto» turon o’lkalarida, xususan katta xorazmdan boshlab to amu va sirdaryoning o'rta oqimigachahamda janubda tarixiy marg'iyona (marv vohasi) hududlarigacha, zarafshon va farg'ona vodiysiga, toshkent, taraz, isfijob (hozirgi qozog’iston) vohalariga tegishli bo’lgan erlarda yashagan ibtidoiy qabilalarning diniy dunyoqarashlari, mifologik tasavvurlari asosida turli davrlarga oid qatlamlarni o'zida birlashtirgan. zardushtgacha, yani miloddan awalgi viii-vii asrlargacha bo’lgan madaniy an’analar - xalq urf-odatlari, rivoyatlar. ertaklar. asotirlar, turli butlar va xudolar sha‘niga aytilgan alqovlar kabi ko'rinishlari ibtidoiy tasavvurlardan boshlab murakkab mifologik ijod tizimlarigacha va nihoyat o'ziga xos kosmogoniya manzaralari bilan qorishgan asotiriy davlatchilik mafkurasi shakllarigacha rivojlanishda uzluksiz davom etdi. nihoyat, turon o’lkalarining xalqlari miloddan awalgi ii ming yillik ichida bu qadar ulkan mafkuraviy. g'oyaviv-axloqiy, falsafiy. badiiy quramani tartibga. bir tizimga keltirdilar. shu kabi tarixiy zaruriyat zardusht paydo bomishi bilan, ayniqsa axura …

3 / 1

arga ega. tarkibiy qismlarni chatishtirish-qo'shish orqali hosil qilingan. nihoyatda uzoq davom etgan tarixiy davr mobaynida «avesto»ning mazmuniga asos bo'lgan xalq udumlari va rivoyatlari, asotirlari va afsonaviy hikmatlari, turli-tuman sanam va xudolar sha’niga to'qilgan madhiya vahamdu sanolari xalq og'zaki ijodining tarkibiy qismi sanalgan. eroniyzabon qabila va elatlarning diniy dunyoqarashlarining ifodasi hamda xalq og'zaki ijodining namunalari sifatida bu rivoyat va afsonalar og’izdan-og'izga o'tish, avlodlardan-avlodlarga meros bo’lib qolish jarayonida yangi-yangi afsonalar, madhiya va qo'shiqlar bilan, alohida ma'budlar va sanamlar sha'niga aytiladigan hamdu sanolar, diniy marosim qoidalariva hokozolar bilan boyittib borilgan. «avesto»ning tarkibiga keyinchalik kiritilgan mazkur unsurlar va tarkibiy qismlar turonzaminning turli hududlarida turli-tuman ijtimoiy- madaniy muhitlarda yaratilganligi sababli. ular nihoyatda xilma-xildir. qolaversa, ulaming yaratilish davrlari ham bir-biridan farq qiladi. «avesto»ning eng qadimgi qismlari miloddan awalgi ii mingyilliklarda hamda i mingyillikning dastlabki asrlarida o’sha davrlarda baqtriya. katta xorazm, parfiya, farg'ona hamda sug'd davlatlarida yashagan xalqlarning madaniy va ma’naviy-ijtimoiy muhitida dunyoga kelgan. ularda ko'chmanchi tarzda …

4 / 1

on tomon va oliy xudo - axura mazdaga murojat qilib aytgan madhiya qo'shiqlari - ya’ni gatalari hamda zardushtiylarning eng qadimgi va muqaddas axunovar duolari vaqt o'tishi bilan «avesto»ning eng mo"tabar qismiga aylandi. zardusht «avesto»dagi gatalaming bevosita muallifligiga fanda shak-shubha yo'q, aniqrog'i, «avesto» matnining adabiy tahlili olimlarning uni albatta bir kishi yozgan, degan xulosa chiqarishlariga asos berdi. «bugungi kunda ko'pchilik tomonidan e’tirof etilayotgan fikrlarga ko'ra, «gatalar» har holda ahomaniylar imperiyasi paydo bo'lgunga qadar yaratilgan bo'lib. ular o'zlarining kelib chiqishi jihatidan g'arbiv eronga mutlaqo aloqador emas». (akad. b.g'.g'afurov) zardushtning yangi dinni shakllantirilishidagi o'rnini alohida ta’kidlar ekan, prof. v.a.livshits quyidagi jihatlarini ko'rsatib o'tadi: «... gatalarning tushunilgan ma’nosidan kelib chiqib shuni aytish mumkinki, zardusht ariy hamda hind-ariy qabilalariga xos bo'lgan qadimiy e’tiqodlarni, diniy tushunchalarni isloh qilgan, mazkur diniy e’tiqodlar yuqoridagi elatlar hali yonma-yon yashagan va o'zlarini yagona bir qavm- ariylar deb atagan davrlarda paydo bo'lgan edi. zardusht ta’limotining yangiligi, chamasi, shundan iborat ediki, u …

5 / 1

qoldi. shundan so'ng zardushtiylik ham barcha yangi tashkil topgan dinlar kabi ilgari mavjud boigan diniy afsonalar va aqidalar bilan murosa qilish yoiini tanladi. shuning uchun ham qadimgi ma’budlar yana asta-sekinlik bilan axura mazda atrofida o'zlarining munosib o'rinlarini egallay boshladilar» zardushtiylik an’analariga ko'ra axura mazda butun olamni o'zida mujassam etuvchi yagona xudodir. boshqa barcha ma’budalar esa axura mazda tomonidan yaratilgan bo'lib, shunchaki topinish uchun foydalaniladigan sanamlardir. axura mazdaga qarama-qarshi kuch sanalmish axriman haqida gapirilganda shuni aytish joizki axriman ham axura mazda tomonidan u o'zini yomonliklardan xalos qilish jarayonida ana shu yomon xislatlardan. ya’ni yovuz illatlardan yaratilgan boiib, u yovuz kuchlaming ifodasidir. mazkur monoteistik (yakkaxudolik) dinning asosiy tamoyillari yagona xudo axura mazda va uning timsolida namoyon boiuvchi azaliy va abadiy hayotning asosini tashkil qilgan yaxshilik va yomonlik, ezgulik va jaholat, yorugiik va zulmat o'rtasidagi kurash va mazkur kurash jarayonidan iborat olam mavjudligi hamda alal oqibatda albatta ezgulik, yaxshilik va yorugiik tantana qilishiga …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "avesto"

kitob va kitobat madaniyati tarixida “avesto”ning tutgan o‘rni va ahamiyati. «avesto» (qadimgi forscha apastak, keyinchalik - abastay asos. boshqa talqinlarga ko'ra nizom) - muqaddas qonun. zardushtiylik matnlari to'plami bo'lib, unga hali matn og'zaki shaklda bo’lgan holatdayoq miloddan awalgi vii asrda zardusht tomonidan amalga oshirilgan xalq e’tiqodlari tizimi islohotidan so'ng tartiblangan va ma'lum ma’noda muqaddas tus berilgan. zardushtiylik turonzamin xalqlarining ma’naviy borlig'i negizidan tovlanib chiqqan, rasmiy din (ba'zi tarixiy davrlarda davlat dini) deb qabul qilingan din sifatida miloddan awalgi i ming yillikning boshlaridan milodiy x-xi asrlargacha, arab istilosining dastlabki uch asrdan ziyod vaqt davomida ijtimoiy-madaniy hayotda o'z o'rniga ega bo'lib, xalq orasida yas...

This file contains 1 page in DOCX format (39.5 KB). To download "avesto", click the Telegram button on the left.

Tags: avesto DOCX 1 page Free download Telegram