tabiat simmetriyasi va saqlanish qonunlari

PPT 18 pages 1.6 MB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.6 MB

File type PPT

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

aylanma harakat kinematikasi 7-ma`ruza mavzu: saqlanish qonunlari va ularning qo`llanishi reja. 1. tabiat simmetriyasi va saqlanish qonunlari. 2. klassik mexanikada impulsning saqlanish qonuni. 3. klassik mexanikada energiyaning saqlanish qonuni. 4. klassik mexanikada impuls momentining saqlanish qonuni. 5. klassik mexanikaning qo`llanilish chegarasi. 1. tabiat simmetriyasi va saqlanish qonunlari. tabiatning eng umumiy xossalaridan biri uning simmetrikligi, ya'ni fazo va vaktni simmetriklik xossalaridir. boshkacha aytganda, fizika konunlarining kurinishi muayyan almashtirishlarga nisbatan invariantligi, uzgarmasligi fazo va vakt simmetriklik xossasining natijasidir. tabiatni bunday xususiyati fizika konunlaridagina aks etmay, oddiy sharoitdagi jismlarda xam kuzatiladi. masalan, odam, samolyot, xatto kristallarning tuzilishi xam simmetriyaga buysunadi. fazo va vaktning bir jinsliligi va fazoning izotropligi ularning muxim xususiyatlaridir. fazoni ixtiyoriy nuktasini bir xil xususiyatga ega bulishi, birinchilan, fazoni xar bir nuktasini ikkinchisidan farki yukligini ya'ni bir jinsligini, ikkinchidan fazoning turli yunalishdagi xar bir nuktasini bir xil bulishi ya'ni izotropligini bildiradi. vaktni ixtiyoriy dakikalari bir-biriga ekvivalent - teng kuchli bulishi uning …

2 / 18

b va ichki kuchlarning yigindisi nolga teng ekanligidan kuyidagi tenglik kelib chikadi: sistema impulsi uni tashkil kilgan jismlar impulslariiing yigindisiga teng r = p1 + r2 + r3, va f = f1 + f2 + f3=o tashki kuch nolga teng deb xisoblasak: bu ifoda impulsning saklanish konuni deyiladi. berk sistemalarda impuls uzgarmas ekan ichki kuchlar sistema impulsini uzgartira olmaydi. 3. klassik mexanikada energiyaning saqlanish qonuni. umuman xar kanday jism xam kinetik, xam potentsial energiyaga egadir. sistemani kinetik va potentsial energiyalar yigindisi uning tula mexanik energiyasi deyiladi. kuyidagi ifodada (er va jicmdan iborat sistemaga tadbik etsak, bunda er va jismdan iborat sistemani tula mexanik energiyasi buladi) birinchi xad m massali jicmning kinetik energiyasi, ikkinchisi potentsial energiyadir. bu mexanik energiyaning saqlanish qonunini matematik ifodasidir. bu qonunga kura yakkalangan sistemalarda energiya o'zgarmasdan saqlanadi. energiyaning saqlanish konuniga asosan yakkalangan sistemalardagi turg'un muvozanatli xolat potentsial energiyaning minimumiga mos kelgan xolat sifatida tushuntiriladi. yakkalangan sistemalarda ishkalanish …

3 / 18

nukta uchun aylanma xarakatning asosiy tenglamasini yozaylik: ichki kuchlar momenti tashki kuchlar momenti ikkita moddiy nukta orasidagi uzaro ta'sir karama-karshi bulgani uchun ularni biror nukgada xosil kilgan momentlarn karama-karshi bulib, natijasi nolga tent buladi. shuning uchun ichki kuchlar xosil kilgan momentlar yigindisi nolga teng. tashki kuchlar xosil kilgan moment: ga teng deb, oxirgi ifodani kuyidagicha yozamiz yopik sistemalarda tashki kuchlar xosil kilgan moment nolga teng bulganligidan impuls momentining vaktga boglik emasligi kelib chikadi: demak, yopik sistemalarda impuls momenti uzgarmas ekan. bu ifoda klassik mexanikada impuls momentining saklanish konuni deyiladi. impuls momentining saklanish konunini kuyidagicha yozishimiz mumkin: l= iѡ =const jism xarakat mikdori momenti i ѡ uzgarmasdan kolishi uchun i ortsa ѡ kamayishi, i kamaysa ѡ ortishi kerak. bu konunni bevosita sportchining dumbalok oshib sakraganda oyok kullarini yigib olishida kurish mumkin yoki vertikal uk atrofida aylanma xarakat kilayotgan platforma (disk) ustidagi odam xarakatida (kullarni yigib, yozib yuborishda) kuzatish mumkin. kullarni yozishda …

4 / 18

adi. nisbiylik nazariyasiga asosan va keyinchalik tajribalar kursatadiki, xarakatdagi elektron massasi tinch turgan elektron massasiga nisbatan katta bulib, tezlik ortishi bilan ortib boradi. bu formula xar kanday moddiy zarra uchun urinli bulib, klassik fizika konunlarining kullanilish chegarasini belgilab beradi. xisoblashlar kursatadiki, 8 t li kosmik kema 8 km/s tezlik bilan xarakatlanishida uning massasi 3,510-3 grammga ortadi. tezlik 300 km/s ga teng bulganda v/c = 0,001 ga teng bulib, massa 0,5 10-3 grammga ortadi. bulardan kurinadiki, yoruglik tezligidan kichik tezliklarda xatto bir necha yuz km/s larda xam massaning uzgarishi sezilarli bulmaydi. amalda kupincha bunday xollarda massa uzgarmas deb olinadi. demak, klassik mexanika kichik tezlik-larda v/s«1 shart bajarilganda urinli bulib, bu klassik mexanikaning kullanilish chegarasini belgilaydi. 3 31 13 3 2 23 21 2 1 13 12 1 ; ; f f f p dt d f f f p dt d f f f p dt d + + = + …

5 / 18

tabiat simmetriyasi va saqlanish qonunlari - Page 5

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tabiat simmetriyasi va saqlanish qonunlari"

aylanma harakat kinematikasi 7-ma`ruza mavzu: saqlanish qonunlari va ularning qo`llanishi reja. 1. tabiat simmetriyasi va saqlanish qonunlari. 2. klassik mexanikada impulsning saqlanish qonuni. 3. klassik mexanikada energiyaning saqlanish qonuni. 4. klassik mexanikada impuls momentining saqlanish qonuni. 5. klassik mexanikaning qo`llanilish chegarasi. 1. tabiat simmetriyasi va saqlanish qonunlari. tabiatning eng umumiy xossalaridan biri uning simmetrikligi, ya'ni fazo va vaktni simmetriklik xossalaridir. boshkacha aytganda, fizika konunlarining kurinishi muayyan almashtirishlarga nisbatan invariantligi, uzgarmasligi fazo va vakt simmetriklik xossasining natijasidir. tabiatni bunday xususiyati fizika konunlaridagina aks etmay, oddiy sharoitdagi jismlarda xam kuzatiladi. masalan, odam, samol...

This file contains 18 pages in PPT format (1.6 MB). To download "tabiat simmetriyasi va saqlanish qonunlari", click the Telegram button on the left.

Tags: tabiat simmetriyasi va saqlanis… PPT 18 pages Free download Telegram