turonzamin xalqlari yozuv madaniyati va kitobat

DOCX 9 pages 37.6 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.6 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

turonzamin xalqlari yozuv madaniyati va kitobat ishi an’analarining yuzaga kelishiga xizmat qilgan tarixiy madaniy shart-sharoitlar. tariximizning qadimgi va ilk o’rta asrlarining turli bosqichlarida turon-turkiston zaminida bir qancha katta va kichik o'ziga xos etnik madaniyatga ega bo'lgan mintaqalar paydo bo'lib shakllangan edi, ular qadimiy katta xorazm. baqtriya, parfiya. marg'iyona. sug'd. farg‘ona, ustrushana. choch. isfijob, taraz, bolasagkun, toxariston, kobadiyon, chag'oniyon, xuttaliyon. bomiyon, shugnon, chitrol va boshqalardan iborat edi. turli tarixiy davrlarda turon-turkistonning har qaysi hududida o'nlab xilma-xil mustaqil davlatlar vujudga kelar, hukm surib, yana inqirozga yuz tutardi yoki hududlarimizning ayrim qismlari yirik davlatlar tarkibiga kirardi. shunday ulug’ davlatlardan biri butun evroosivo (shu jumladan.. 0‘rta osiyo) bo’ylab cho‘zilgan sak-skif dunyosidir. janubiy sibir va oltoydan dunay daryosining o’rta oqimiga qadar yoyilgan bu ulkan tarixiy-madaniy va ma’naviy dunyo o'z davrida shumer va vavilon qadimgi lokal sivilizatsiyalariga. yunon-rim madaniy dunyosiga. midiya hamda eronning ilk xaxamanusha saltanatiga yuzma-yuz turgan. sak skif dunyosi turkiy dunyo bilan chambarchas birlikni …

2 / 9

an, bizning olkamizni ham birlashtirdi. iskandar tuzgan imperiya uning olimidan so‘ng (miloddan awalgi 323 y.) tezda parchalanib, salavkiylarga tekkan qismi tarkibiga parfiya, sugkd, baqtriya erlari ham kirdi. miloddan avvalgi 312 yilda yuzaga kelgan salavkiylar davlati ham yo'qlik sari keta bordi. 250 yillarda undan parfiya va baqtriya davlatlari ajralib chiqdi. yunon-baqtriya davlati (miloddan awalgi 256 yildan i asr o‘rtalarigacha), parfiya davlati (miloddan awalgi 250 yildan milodiy 224 yilgacha), qadimgi xorazm davlati (miloddan awalgi iv asrdan milodiy i asrgacha), afrig'iylar xorazm davlati (milodiy iv asr boshidan viii asrgacha), qadimgi farg‘ona davlati (xitoy manbalarida davan atalgan yurt-miloddan awalgi ii asrdan milodiy iii asrgacha). qangli davlati (xitoy manbalarida kangyuy) miloddan awalgi ii milodiy iii-iv asrlar, qushon davlati (miloddan awalgi i - milodiy iv asrlar). eftalitlar davlati, kidarlar va xionlar davlati (iv-v asrlar), qadimgi turk xoqonligi (milodiy 545-744), sug'd konfederativ davlati (v-viii asr o'rtalari), uyg'ur davlati (milodiy 744 yildan 980 yillargacha) - bular hammasi ajdodlarimizning …

3 / 9

nfederativ munosabatlami muvofiqlashtirib turgan. toshkent vohasi, ustrushana o‘lkasi kabilar ham alohida siyosiy birliklar bo'lib o'z mahalliy hokimlari tomonidan boshqarilgan. xususan, toshkent turk hoqonligining tayanch mulklaridan bo'lgan. unda hoqonning noibi sifatida davlat ishlari ustidan tudun lavozimidagi shaxs nazorat ishlarini amalga oshirgan. lekin bu toshkentda o'z mahalliy hokimi bo'lishiga monelik qilmagan. sug'dning panch viloyatidan 719 yili elchi bo'lib chochga kelgan fatufarn o’z hokimi – devashtichga yozgan maktubida hokim, uning yordamchisi va turk hoqoni vakili tudun bilan uchrashgani haqida xabar beradi. ushbu tarixiy hujjatda turk hoqoni bilan, uning choch yaqinidagi qarorgohida aloqa o'rnatishga bo'lgan intilish etakchi ma’no kasb etgani alohida diqqatga sazovordir. farg'ona vodiysining ham ilk o'rta asrlarda o'z mustaqil podsholigi bo'lgani ma’lum. yuqoridagi sug'd hujjatida fatufarn «fraganik ixshid» nomiga yozilgan maktubni fraganik tutuq (turk xoqonligining farg'onadagi harbiy noziri) orqali jo'natgani haqida yozadi. bulardan ko’rinadiki. qadimiyat asrlari hamda ilk o'rta asrlarda turon olkasi sug'd, choch. farg'ona. toxariston. marg'iyona, xorazm va boshqa hududiy asoslarda …

4 / 9

amu va sirdaryo havzalarida yashab turgan o'zbek, tojik, turkman, qozoq va boshqa xalqlarning ajdodlari asosiy o'rin tutganligidadir. ikkinchi ilmiy xulosa shundan iboratki, zardushtiylik o'z zamonasi madaniyatining eng yaxshi va ahamiyatli jihatlarini uyg‘unlashtirgan, shuningdek, yakkaxudolik g'ovasi, ya‘ni monoteizmni ifodalovchi diniy taiim ot sifatida aynan 0‘rta osiyoda, tub erli xalqlarning diniy va madaniy tajribalari asosida paydo bo'lganligi va zardushtiylikning turondan eron o’lkalariga kirib borganligidir. zardushtiylikkacha bolgan madaniy an'analarning xalq urf odatlari, afsonalari, rivoyat, asotir. turli ma’budlar va qahramonlarga bag'ishlangan hamdu sanolar - madhiyalar shaklida tug'ilgan dastlabki unsurlari qadimgi turon xalqlari orasida miloddan awalgi ii hamda i ming yillik boshlarida paydo boigan. ahomaniylar imperiyasining miloddan avvalgi vi asrlar o'rtasida paydo boiishi turonzamin uchun qadimgi eron davlatining sharqiy bo'lagi sifatida g'arbiy eron davlatiga qo'shilishini (midiya, persida, va'ni hozirgi eron va ozarbavjon hududlari) bildirar edi. bu davrga kelib turon xalqlarida xalq og'zaki ijodining ko'plab namunalari vujudga kelgan bo'lib, ular asosan turli asotirlar turkumlaridan, diniy rivoyatlar, …

5 / 9

mgi eroniylar mifologiyasi epik rivoyatlar va afsonalar turkumidagi umumiylikdan farqli bo'lib, g'arbiy eron va sharqiy eron xalqlari eposi bilan faqat arshakiyiar davridagina, ya'ni sharqiy va g'arbiy viloyatlar o'rtasidagi o'zaro aloqalar ahomaniylar davridagiga qaraganda ancha yaqinlashgan bir davrda tanishishga muvaffaq boigan. faqat parfiya davridan boshlab keyoniylar haqidagi qahramonlik afsonalari umumeron eposining manbaiga aylangan» deya uqtiradi. zardushtiylikning g'arbiy eron erlariga yoyilishi to'g’risida ham bir-biriga yaqin bo'lgan ko'plab nuqtai-nazarlar mavjud. bularning muhim birlashtiruvchi nuqtasi shuki, barchasida ham zardushtiy taiim oti. «avesto» an’analarining ilk vatani turonzamin ekani tan olinadi: «zardushtiylik sharqiy eronda tug'ilgan (an’anaga aylangan fikrga ko’ra baqtriya yurtida), keyinchalik g'arbga tarqalgan. so’nggi bosqichlardan birida uning markazlaridan biri midiya bo'ldi. midiyalik mag(afsungar)lar zardushtiylik aqidalarining saqlovchilari va targ'ibotchilariga aylandi», - deyiladi eron tilshunosligining zamonaviy qomusida. qadimgi eron tarixi bo'yicha yirik mutaxassislar m.a.dandamaev va v.g.lukoninlarning fikriga ko'ra, zardushtiylik eronda miloddan avvlgi vi-v asrlar chegarasida mustahkamlana boshlagan. hozirgi zamon ingliz tarixchisi. zardushtiylik tarixi bo'yicha yirik fundamental tadqiqotlar …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turonzamin xalqlari yozuv madaniyati va kitobat"

turonzamin xalqlari yozuv madaniyati va kitobat ishi an’analarining yuzaga kelishiga xizmat qilgan tarixiy madaniy shart-sharoitlar. tariximizning qadimgi va ilk o’rta asrlarining turli bosqichlarida turon-turkiston zaminida bir qancha katta va kichik o'ziga xos etnik madaniyatga ega bo'lgan mintaqalar paydo bo'lib shakllangan edi, ular qadimiy katta xorazm. baqtriya, parfiya. marg'iyona. sug'd. farg‘ona, ustrushana. choch. isfijob, taraz, bolasagkun, toxariston, kobadiyon, chag'oniyon, xuttaliyon. bomiyon, shugnon, chitrol va boshqalardan iborat edi. turli tarixiy davrlarda turon-turkistonning har qaysi hududida o'nlab xilma-xil mustaqil davlatlar vujudga kelar, hukm surib, yana inqirozga yuz tutardi yoki hududlarimizning ayrim qismlari yirik davlatlar tarkibiga kirardi. shunday ulug’ dav...

This file contains 9 pages in DOCX format (37.6 KB). To download "turonzamin xalqlari yozuv madaniyati va kitobat", click the Telegram button on the left.

Tags: turonzamin xalqlari yozuv madan… DOCX 9 pages Free download Telegram