mantiq

DOCX 5 стр. 19,6 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 19,6 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 5

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

6-mavzu. mantiq vaqt 2 reja: 1. mantiq fanining predmeti va ahamiyati. 2. tafakkur – mantiq ilmining o‘rganish obyekti sifatida. 3. tafakkurning mantifiy shakllari va qonunlari. tayanch iboralar: mantiq, tafakkur, mantiqiy fikrlash turlari, belgi, formal mantiq, simvolik mantiq, matematik mantiq, fikr shakli, tafakkur qonunlari kelib chiqishiga ko‘ra arabcha bo‘lgan “mantiq” (grekcha–logos) atamasi «fikr», «so‘z», «aql», «qonuniyat» kabi ma’nolarga ega. uning ko‘pma’noligi turli xil narsalarni ifoda qilishda o‘z aksini topadi. xususan, mantiq so‘zi, birinchidan, obyektiv olam qonuniyatlarini (masalan, «obyektiv mantiq», «narsalar mantig‘i» kabi iboralarda), ikkinchidan, tafakkurning mavjud bo‘lish shakllari va taraqqiyotini, shu jumladan, fikrlar o‘rtasidagi aloqadorlikni xarakterlaydigan qonun-qoidalar yig‘indisini (masalan, «subyektiv mantiq» iborasida) va uchinchidan, tafakkur shakllari va qonunlarini o‘rganuvchi fanni ifoda etishda ishlatiladi. mantiq ilmining o‘rganish obyektini tafakkur tashkil etadi. «tafakkur» ham arabcha so‘z bo‘lib, o‘zbek tilidagi «fikrlash», «aqliy bilish» so‘zlarining sinonimi sifatida qo‘llaniladi. tafakkur bilishning yuqori bosqichidir. uning mohiyatini yaxshiroq tushunish uchun bilish jarayonida tutgan o‘rni, bilishning boshqa shakllari bilan …

2 / 5

shakllarda amalga oshadigan jarayondir. uning dastlabki bosqichini hissiy bilish – insonning sezgi organlari yordamida bilishi tashkil etadi. bu bosqichda predmet va hodisalarning tashqi xususiyatlari va munosabatlari, ya’ni ularning tashqi tomonida bevosita namoyon bo‘ladigan va shuning uchun ham inson bevosita seza oladigan belgilari haqida ma’lumotlar olinadi. hissiy bilishning barcha shakllariga xos bo‘lgan xususiyatlari qatoriga quyidagilar kiradi: birinchidan, hissiy bilish obyektning (predmetning yoki uning birorta xususiyatining) subyektga (individga, to‘g‘rirog‘i, uning sezgi organlariga) bevosita ta’sir etishini taqozo etadi. tasavvur ham bundan istisno emas. unda obrazi qayta hosil etilayotgan (yoki yaratilayotgan) predmet emas, u bilan bog‘liq bo‘lgan boshqa predmet–signal ta’sir etadi. ikkinchidan, hissiy bilish shakllari: sezgi, idrok va tasavvur predmetning tashqi xususiyatlari va munosabatlarini aks ettiradi. uchinchidan, hissiy bilish shakli predmetning yaqqol obrazidan iborat. to‘rtinchidan, hissiy bilish konkret individlar tomonidan amalga oshirilganligi uchun ham har bir alohida holda konkret insonning sezish qobiliyati bilan bog‘liq tarzda o‘ziga xos xususiyatga ega bo‘ladi. beshinchidan, hissiy bilish bilishning …

3 / 5

g portreti (kompyuter yordamida fotoroboti yaratiladi yaqqol his qilinadi va qidiriladi. lekin, shunga qaramasdan, hissiy bilish o‘z imkoniyatlari chegarasiga ega. u bizga alohida olingan predmetlar (yoki predmetlar to‘plami), ularning tashqi belgilari haqida ma’lumot beradi. unda mavjud predmetlar o‘rtasidagi aloqadorlik (masalan, muz bilan havoning harorati o‘rtasidagi bog‘lanish) o‘rganilmaydi, predmetlarning umumiy va individual, muhim va nomuhim, zaruriy va tasodifiy xususiyatlari farq qilinmaydi. predmet va hodisalarning mohiyatini tushunishga tafakkur yordamida erishiladi. tafakkur bilishning yuqori-ratsional (lotincha ratio – aql) bilish bosqichi bo‘lib, unda predmet va hodisalarning umumiy, muhim xususiyatlari aniqlanadi, ular o‘rtasidagi ichki, zaruriy aloqalar, ya’ni qonuniy bog‘lanishlar aks ettiriladi. tafakkur quyidagi asosiy xususiyatlarga ega: 1. tafakkurda voqelik mavhumlashgan va umumlashgan holda in’ikos qilinadi. hissiy bilishdan farqli o‘laroq, tafakkur bizga predmetning nomuhim, ikkinchi darajali (bu odatda bilish oldida turgan vazifa bilan belgilanadi) belgilaridan fikran chetlashgan, mavhumlashgan holda, e’tiborimizni uning umumiy, muhim, takrorlanib turuvchi xususiyatlariga va munosabatlariga qaratishimizga imkon beradi. xususan, turli kishilarga xos individual …

4 / 5

cha kishilar bitta mantiqiy sinfga birlashtirilib, ular o‘rtasidagi muhim bog‘lanishlar (masalan, ijtimoiy munosabatlar) bilib olinadi. 2. tafakkur borliqni nafaqat bevosita, balki bilvosita tarzda ham aks ettira oladi. unda yangi bilimlar tajribaga har safar bevosita murojaat etmasdan, mavjud bilimlarga tayangan holda hosil qilishi mumkin. fikrlash bunda predmet va hodisalar o‘rtasidagi aloqadorlikka asoslanadi. masalan, bolaning xulq-atvoriga qarab uning qanday muhitda tarbiya olganligi haqida fikr yuritish mumkin. tafakkurning mazkur xususiyati, ayniqsa, xulosaviy fikr hosil qilishda aniq namoyon bo‘ladi. 3. tafakkur insonning ijodiy faoliyatidan iborat. unda bilish jarayoni borliqda real analogiga ega bo‘lmagan narsalar – yuqori darajada ideallashgan obyektlar (masalan, absolyut qattiq jism, ideal gaz kabi tushunchalar)ni yaratish, turli xil formal sistemalarni qurish bilan kechadi. ular yordamida predmet va hodisalarning eng murakkab xususiyatlarini o‘rganish, hodisalarni oldindan ko‘rish, bashoratlar qilish imkoniyati vujudga keladi. 4. tafakkur til bilan uzviy aloqada mavjud. fikr ideal hodisadir. u faqat tilda – moddiy hodisada (tovush to‘lqinlarida, grafik chiziqlarda) reallashadi, boshqa …

5 / 5

hqaruv vositalariga ega bo‘lgan siyosiy tashkilot aks ettiriladi. “milliy g‘oya” tushunchasida esa millatning, xalqning kelajak bilan bog‘liq orzu-havaslari, maqsadlari, tub manfaatlari ifoda etiladi. mazmun jihatidan turli xil bo‘lgan bu tushunchalar mantiqiy shakliga ko‘ra bir xildir: har ikkalasida predmet uning muhim belgilari orqali fikr qilingan. xususan, «o‘z maydoniga egaligi», «aholisining mavjudligi», «boshqaruv vositalarining bor ekanligi», «siyosiy tashkilotdan iboratligi» davlatning muhim xususiyatlari hisoblanadi. xuddi shuningdek, «millatning orzu-havaslari, maqsadlarini aks ettirishi», «uning tub manfaatlarini ifoda etishi» milliy g‘oyaning muhim belgilaridir. agar tushuncha aks ettirayotgan predmetni a bilan, unda fikr qilinayotgan muhim belgilarni, ya’ni fikrlash elementlarini a, v, s,..., n bilan belgilasak, tushunchaning mantiqiy strukturasini a (a, v, s,..., n) shaklida simvolik tarzda ifodalash mumkin. hukmlarda predmet bilan uning xossasi, predmetlar o‘rtasidagi munosabatlar, predmetning mavjud bo‘lish yoki bo‘lmaslik fakti haqidagi fikrlar tasdiq yoki inkor shaklda ifoda etiladi. masalan, «yuksak ma’naviyat-yengilmas kuch» degan hukmda predmet (yuksak ma’naviyat) bilan uning xossasi (yengilmas kuch) o‘rtasidagi munosabat qayd …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "mantiq"

6-mavzu. mantiq vaqt 2 reja: 1. mantiq fanining predmeti va ahamiyati. 2. tafakkur – mantiq ilmining o‘rganish obyekti sifatida. 3. tafakkurning mantifiy shakllari va qonunlari. tayanch iboralar: mantiq, tafakkur, mantiqiy fikrlash turlari, belgi, formal mantiq, simvolik mantiq, matematik mantiq, fikr shakli, tafakkur qonunlari kelib chiqishiga ko‘ra arabcha bo‘lgan “mantiq” (grekcha–logos) atamasi «fikr», «so‘z», «aql», «qonuniyat» kabi ma’nolarga ega. uning ko‘pma’noligi turli xil narsalarni ifoda qilishda o‘z aksini topadi. xususan, mantiq so‘zi, birinchidan, obyektiv olam qonuniyatlarini (masalan, «obyektiv mantiq», «narsalar mantig‘i» kabi iboralarda), ikkinchidan, tafakkurning mavjud bo‘lish shakllari va taraqqiyotini, shu jumladan, fikrlar o‘rtasidagi aloqadorlikni xarakterlaydigan ...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOCX (19,6 КБ). Чтобы скачать "mantiq", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: mantiq DOCX 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram