hol va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi kurs ishi

DOCX 29 pages 77.1 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 77.1 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

mavzu: hol va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi kurs ishi mundarija kirish…………………………………………………………………………….4 i bob. oʻzbek tilshunosligida hol va uning turlari. 1.1. hol va uning ta’rifi…………………………….………….…………….…...6 1.2. holning turlari haqida ma’lumot……………………...……………………..8 ii bob. tilshunosligida gap boʻlaklari va sintaktik aloqalar masalasi 2.1. holning grammatik ifodalanishi……………………………………..……….13 2.2. holning uslubiy va funksional jihatdan qoʻllanishi…………………………..16 iii bob. hol ergash gaplarning turlari va ularning ta’lim bosqichlarida 3.1. hol ergash gap va ularning turlari …………………………………………...18 3.2. hol ergash gaplar ta’lim bosqishlarida ………..…………………………..…23 xulosa………………………………………………………………………....28 foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati………………………….29 kirish oʻzbek tilining boy grammatik tuzilmasi, ayniqsa, uning sintaktik tizimi turli sintaktik birliklarning oʻzaro munosabatini aniqlash orqali yanada chuqurroq oʻrganilmoqda. bu jarayonda gap boʻlaklari, ayniqsa, hol kategoriyasining tadqiqi alohida e’tiborni talab etadi. hol — gapning ikkinchi darajali boʻlagi sifatida harakat yoki holatning qanday, qachon, qayerda, nima sababdan roʻy berishini bildiruvchi muhim sintaktik birlikdir. uning gap tuzilmasidagi funksiyasi, semantik-ma’no yuki, ifoda vositalari tilshunoslikda turli yondashuvlar bilan oʻrganib kelinmoqda. mavzuning dolzarbligi shundaki, hozirgi zamon …

2 / 29

shunosligidagi tadqiqotlarni tahlil qilishdir. kurs ishining vazifalari: · holning nazariy asoslarini yoritish; · holning turlarini tasniflash; · holning grammatik va semantik ifodalanish xususiyatlarini koʻrsatish; · hol masalasining oʻzbek tilshunosligida oʻrganilgan bosqichlarini tahlil qilish; · holning nutqdagi voqealanishini misollar orqali tahlil etish. kurs ishining obyekti — oʻzbek tili sintaksisi tizimidagi gap boʻlaklari. kurs ishining predmeti — holning grammatik va semantik xususiyatlari, uslubiy vazifalari hamda oʻzbek tilshunosligidagi ilmiy tadqiqi. mavzuning oʻrganilganlik darajasi. oʻzbek tilida hol kategoriyasi masalasi bir qancha tilshunoslar tomonidan oʻrganilgan. jumladan, a.qayumov, m.joʻrayev, s.gʻulomov, gʻ.gʻulomov, a.madvaliev, m.nurmonov va boshqalar holning shakllanishi, turlari, semantik jihatlari haqida muhim ilmiy qarashlarni ilgari surganlar. soʻnggi yillarda holning nutqdagi ifodalanish vositalari, funksional uslublarda tutgan oʻrni, zamonaviy lingvistikadagi yondashuvlar asosida qayta oʻrganilmoqda. bu esa mavzuning hozirgi kun tilshunosligi uchun ham nazariy, ham amaliy ahamiyatga egaligini koʻrsatadi. kurs ishining tarkibiy tuzilishi. kurs ishining tuzilishiga ko‘ra kirish, uch asosiy bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. i bob. oʻzbek …

3 / 29

ining sintaksisi. – t.: fan, 1976. – b. 112). shuningdek, mazluma asqarova oʻzining “hozirgi oʻzbek adabiy tili sintaksisi” nomli asarida holning gapdagi funksiyasini quyidagicha izohlaydi: “hol harakatni aniqlovchi semantik birlik sifatida gap mazmunining toʻla ochilishiga xizmat qiladi” (asqarova m. hozirgi oʻzbek adabiy tili. – t.: oʻqituvchi, 1981. – b. 87). oʻzbek tilshunosligida holning grammatik shakllari, sintaktik bogʻlanishi, uslubiy vazifasi, matndagi ifodalanish imkoniyatlari keng koʻlamda oʻrganilgan. jumladan, ayub gʻulomov “sodda gap” (1955) nomli tadqiqotida holning asosiy turlarini aniqlab bergan boʻlsa, s.gʻulomov oʻz asarlarida holning nutqiy voqelanishi va uslubiy funktsiyalarini tahlil qilgan. holning sintaktik vazifasi va tilshunoslikdagi ahamiyati. hol grammatik kategoriya sifatida gap qurilishida yordamchi, lekin mazmuniy jihatdan zaruriy boʻgʻin hisoblanadi. u bevosita predikatga bogʻlanib, harakat haqida qoʻshimcha ma’lumot beradi. shu bois hol boʻlagi gapning semantik strukturasini toʻliq ifodalashga xizmat qiladi. tilshunos m.joʻrayev holni quyidagicha talqin qiladi: “hol — gapning aniqlovchi boʻlagi boʻlib, u boshqa gap boʻlagi bilan emas, asosan predikat bilan …

4 / 29

hini isbotlaydi. 1.2. holning turlari haqida ma’lumot ish-harakatning qaytarzda bajarilishini, sabab yoki maqsadini, uning bajariishi bilan bogʻliq bolgan oʻrin va paytni bildiruvchi gap boʻlagi hol deyiladi. hollar qanday?, qanday qilib?, qay tarzda?, qachon?, qachongacha?, qayerda?, qayerdan?, qancha?, nima maqsadda? kabi soʻroqlaridan biriga javob beradi. hol ravish, ravishdosh, joʻnalish, chiqish, oʻrin kelishigidagi ot yoki koʻmakchili ishlatilgan ot bilan, shuningdek, taqlid soʻz, son bilan ifodalanadi. ravish asosan, hol vazifasida keluvchi soʻz turkumidir. gapda asosan hol vazifasida qoʻllanish ravishdosh uchun ham xosdir. masalan: gʻulomjon qishloqda boʻlgan voqealarni oqizmay-tomizmay soʻzlab berdi.(m.i). ot joʻnalish, chiqish, oʻrin kelishigida kelib yoki koʻmakchi bilan ishlatilib, gapda hol boʻlib keladi. bunda oʻrin, payt, sabab, maqsad, miqdor kabi ma’nolar ifodalanadi. masalan: mashina kichik kocha bilan adir tomonga joʻnadi. (i.r). botir endi ikki quloq boʻlgan gʻoʻzalar orasidan borar edi. (s.n). harakat nomi hol boʻlib kelganda, u ham ot kabi shakllanadi. masalan: jamoa boshqaruvi raisi brigadalarga yana besh sentiner oshirmoq uchun shart …

5 / 29

i oʻlchab, bir kes (maqol). ravishning barcha turlari hol vazifasida kela oladi. feʼlning ravishdosh, sifatdosh shakllari hol vazifasida keladi. masalan: saida kulib soʻzladi. anvar jilmaygan holda kirib keldi. hollar ma’nolarga koʻra bir necha turlarga boʻlinadi: 1. ravish holi. 2. oʻrin holi. 3. payt holi. 4. sabab holi. 5. maqsad holi. 6. miqdor-daraja holi. № hol turi savollar misol (badiiy adabiyotdan) 1 maqsad holi nima maqsadda? nega? u kitob olish uchun doʻkonga bordi. 2 sabab holi nima sababdan? nega? u kasalligi uchun darsga kelmadi. 3 daraja-miqdor holi qancha? qanday darajada? u juda tez gapirdi. 4 ravish (usul) holi qanday? qanday qilib? sulaymonov tantanali ravishda knopkani bosdi. 5 payt (vaqt) holi qachon? odil uyalganidan qizarib ketdi. 6 oʻrin holi qayerda? qayerga? qayerdan? u universitetdan kech qaytdi. ravish holi — ishharakatning bajarilish holati, usuli va sifatini bildiradi, odatda feʼlga bogʻlanadi. ravish holi ish – harakatning qanday bajarilishini bildirib kelganda, qanday?, qanday qilib? soʻroqlarining …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hol va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi kurs ishi"

mavzu: hol va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi kurs ishi mundarija kirish…………………………………………………………………………….4 i bob. oʻzbek tilshunosligida hol va uning turlari. 1.1. hol va uning ta’rifi…………………………….………….…………….…...6 1.2. holning turlari haqida ma’lumot……………………...……………………..8 ii bob. tilshunosligida gap boʻlaklari va sintaktik aloqalar masalasi 2.1. holning grammatik ifodalanishi……………………………………..……….13 2.2. holning uslubiy va funksional jihatdan qoʻllanishi…………………………..16 iii bob. hol ergash gaplarning turlari va ularning ta’lim bosqichlarida 3.1. hol ergash gap va ularning turlari …………………………………………...18 3.2. hol ergash gaplar ta’lim bosqishlarida ………..…………………………..…23 xulosa………………………………………………………………………....28 foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati………………………….29 kirish oʻzbek tilining boy grammatik tu...

This file contains 29 pages in DOCX format (77.1 KB). To download "hol va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi kurs ishi", click the Telegram button on the left.

Tags: hol va uning oʻzbek tilshunosli… DOCX 29 pages Free download Telegram

hol va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi kurs ishi

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "hol va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi kurs ishi"

Similar files