yurak-qon tomirlari tizimi

DOCX 9 pages 27.6 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.6 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

ma’ruza № 4 mavzu: «qon-tomirlar tizimining umumiy anatomiyasi. yurak, kichik qon aylanish doirasi». ma’ruza rejasi: 1. yurak va qon aylanish tizimi. qon. 1. jismoniy ishda qondagi o’zgarishlar. 1. qon tomirlar va yurak xaqida ta’limot. 1. venalar va ularning xususiyati. 1. yurak joylashishi, tuzilishi va yaunksiyasi. 1. jismoniy ishda yurakdagi uzgarishlar. 1. kichik qon aylanish doirasi va uning tomirlari. tayanch iboralar: yurak, katta qon aylanish doirasi, kichik qon aylanish doirasi, yurak klapanlari, yurak bo‘lmachasi, yurak qorinchasi, aorta, arteriya, vena, kappilyar, mikrotserkulyator tizim, sistola, diastola, miokard. yurak-qon tomirlari tizimiga qonni haydovchi markaziy a’zo – yurak, yopiq tipda tuzilgan qon tomirlari: arteriyalar, venalar, arteriolalar, venulalar va kapillyarlar kiradi. qon aylanish tizimining arterial va venoz bo’limlari mikrotsir-kulyator tizimi orqali birikib, bu tizimning asosiy qismini kapillyarlar tashkil etadi. kapillyarlarni yupqa devorlari orqali qon bilan to’qimalar orasida modda almashinuv jarayoni ro’y beradi. yurakdan qonni olib ketuvchi qon tomirlariga arteriyalar deyiladi. yurakka qonni olib keluvchi qon tomirlariga …

2 / 9

ugallanadi. qon tomirlar terining epidermisida, sochda, tirnoqlarda, ko’zning shox pardasida va bo’g’im tog’aylarida bo’lmaydi. qon tomirlariga beriladigan nomlar qon bilan ta’minlanuvchi a’zolar nomlari bilan bog’liq. masalan, taloq arteriyasi, buyrak arte-riyasi, o’pka arteriyasi. ba’zan yirikroq bo’lgan qon tomirdan chiqish joyiga bog’liq holda nom beriladi: yuqorigi charvi arteriya, pastki charvi arteriya. odatda arteriyalar a’zolarga kalta yo’l orqali yo’naladi, ko’pincha bukish yuzalaridan a’zo ichiga kiradi. a’zo ichiga kirgan arteriya shu a’zoga tegishli hamma strukturalarni qon bilan ta’minlaydi. arteriyalarning mayda tarmoqlarini shoxchalari deyiladi. a’zo va to’qimalarni qon bilan ta’minlashiga ko’ra arteriyalar devor oldi yoki parietal va ichki yoki visseral shoxlarga tarmoqlanib ketadi. parietal shoxchalari tana devorlarini qon bilan ta’minlaydi. visseral shoxchalari esa ichki a’zolarni qon bilan ta’minlaydi. qon tomirlarini odam tanasida joylashuvi ma’lum qonuniyatlarga bo’ysinadi. bu qonuniyatlar buyuk sport morfologi p.f. lesgaft tomonidan ta’riflangan. qon tizimining tuzilishi odam organizmini umumiy tuzilish prinsipiga bog’liq. ma’lumki, tana bilateral simmetriya tipida tuzilganligi, o’q skeletni hosil bo’lishi, nerv …

3 / 9

o’zining egiluvchanligi va cho’ziluvchanligi bilan ta’riflanadi. qon tomirlari devorini-ning qisqarishi va cho’zilishi, yurakning ishi orqali idora etilishi tufayli, qon oqimi beto’xtov va ritmik ravishda butun organizm bo’ylab harakatlanadi. teshik diametri yirik, o’rta va kichik kalibrli arteriyalar bilan farqlanadi. arteriyalar devorining tuzi-lishi jihatidan 3 guruhga, chunonchi muskul tipidagi, elastik tipidagi va aralash muskul – elastik tipdagi arteriyalarga bo’linadi 1. muskul tipidagi arteriyalarga kichik va o’rta kalibrli arteriyalar kiradi. yelka, bilak, son, katta boldir arteriyalar muskul tipidagi arteriyalarga kiradi. muskul tipidagi arteriyalar devori uch pardadan: ichki, o’rta va tashqi pardadan iborat. ichki parda tarkibiga 3 qavat: endoteliy, endoteliy osti qavati va ichki elastik membrana kiradi. endoteliotsitlar arteriya teshigining ichki yuzasini qoplaydi. endoteliy hujayralarining ostida nozik elastik va kollagen tolalari va kam differensiyalashgan birik-tiruvchi to’qimali hujayralari joylashgan. ichki pardani o’rta qavatdan ichki elastik membrana ajratib turadi. ichki pardada xususiy qon tomirlari bo’lmaydi va uning oziqlanishi arteriya ichidagi qon hisobiga bajariladi. o’rta parda asosan …

4 / 9

doirasining boshlang’ich qon tomirlari – aorta va o’pka stvoli kiradi. bu arteriyalarning devori katta bosimni va kuchli qon oqimini ko’tarish qobiliyatiga ega. shu sababli elastik tipidagi tomirlar devori ancha pishiq va o’ziga xos tuzilishga ega. elastik tipidagi arteriyalarda ham devori 3 pardadan iborat: a) ichki parda – faqat ikki qavatdan endoteliy va subendoteliydan tuzilgan. ichki elastik membranasi bo’lmaydi; b) o’rta pardaning asosiy qismini konsentrik ravishda joylashgan 40-50 ta elastik darchasimon membranalardan tuzilgan. membranalar orasidan qiyshiq yo’nalgan miotsitlar joylashadi. shu sababli, elastik tipidagi arteriyalar o’ta elastik va cho’ziluvchanlik xususiyalarga ega. tashqi parda siyrak tolali biriktiruvchi to’qimadan iborat bo’lib, uni tarkibida asosan bo’ylama joylashgan elastik va kollagen tolalari uchraydi. aralash yoki muskul-elastik tipdagi arteriyalarga uyqu va o’mrov osti arteriyalari kiradi. pardalarning tarkibi yuqorida ko’rsatilgan arteriyalarga o’xshash. farqli belgisi shundan iboratki, uni o’rta pardasida miotsitlar bilan elastik membra-nalari miqdor jihatdan tengdir. aralash tipdagi tashqi parda devorida ikki qavatni ajratish mumkin: ichki qavat ayrim …

5 / 9

kapillyar sfinkterlar joylashadi. prekapillyar qismi arteriolaga tegishli bo’lib, uning devori ham endoteliydan va siyrak joylashgan silliq miotsitlardan iborat. prekapillyarlardan so’ng sof kapillyarlar boshlanib, ularning boshlang’ich qismida sfink-terlar bor. sof kapillyarlar postkapillyarlarga (postkapillyar venu-lalarga) davom etadi. har bir postkapillyar ikkita yoki bir nechta kapillyarlarni qo’shilishidan paydo bo’ladi. ularning devori tashqaridan yupqa advetitsial qavat bilan qoplangan bo’lib, cho’ziluvchanchlik va o’tkazuvchanlik xususiyatiga ega. postkapillyarlar o’z navbatida qo’shilib, venulalar hosil qiladi. venulalar diametri 25-30 mkm. venulalar venalarga quyiladi. mikrotsirkulyator tizimida ba’zan qonni to’g’ridan-to’g’ri arterioladan venulaga o’tish hodisasi kuzatiladi. bunga arteriya-venoz anastomozi deyiladi. mikrotsirkulyator tizimi tarkibiga limfatik kapillyarlar ham kiradi. kapillyar turi hosil bo’lganda uning boshlang’ich qismi arterioladan boshlanib, to’rdan esa venula chiqadi. ba’zi a’zolarda (buyraklar, jigar) bu qonuniyat buziladi. masalan, buyrakda tomirli koptokcha qonni olib keluvchi va qonni olib ketuvchi arteriolalar orasida hosil bo’ladi, jigarda kapillyarlar to’ri esa olib keluvchi va olib ketuvchi venulalar orasida joylashgan. bunday ikkita bir xil tipdagi qonni tomirlar orasida …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yurak-qon tomirlari tizimi"

ma’ruza № 4 mavzu: «qon-tomirlar tizimining umumiy anatomiyasi. yurak, kichik qon aylanish doirasi». ma’ruza rejasi: 1. yurak va qon aylanish tizimi. qon. 1. jismoniy ishda qondagi o’zgarishlar. 1. qon tomirlar va yurak xaqida ta’limot. 1. venalar va ularning xususiyati. 1. yurak joylashishi, tuzilishi va yaunksiyasi. 1. jismoniy ishda yurakdagi uzgarishlar. 1. kichik qon aylanish doirasi va uning tomirlari. tayanch iboralar: yurak, katta qon aylanish doirasi, kichik qon aylanish doirasi, yurak klapanlari, yurak bo‘lmachasi, yurak qorinchasi, aorta, arteriya, vena, kappilyar, mikrotserkulyator tizim, sistola, diastola, miokard. yurak-qon tomirlari tizimiga qonni haydovchi markaziy a’zo – yurak, yopiq tipda tuzilgan qon tomirlari: arteriyalar, venalar, arteriolalar, venulalar va kapillyarla...

This file contains 9 pages in DOCX format (27.6 KB). To download "yurak-qon tomirlari tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: yurak-qon tomirlari tizimi DOCX 9 pages Free download Telegram