buddaviylik dinining tarixi va asosiy g'oyalari

DOCX 13 pages 1.3 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

3-mavzu. buddaviylik dini tarixi va asosiy g’oyalari reja: 1. buddaviylik dinining paydo boʻlish tarixi, asosiy taʼlimotlari, oqimlari va manbalari. 2. kushonlar imperiyasida buddaviylik dinining davlat dini darajasiga koʻtarilishi. 3. tripitakan va buddaviylikning muqaddas manbalari. 4. oʻzbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari (qoratepa, fayoztepa, dalvarzintepa) va hozirgi zamon. tayanch soʻz va iboralar: sidxartxa, budda, shakyamuni, tripitaka, dzen buddizm, chan buddizm, qoratepa, dalvarzintepa. 1.buddaviylik dinining paydo boʻlish tarixi, asosiy taʼlimotlari, oqimlari. buddaviylik — uchta dunyo dinlari ichida eng qadimiysi hisoblanib, eramizdan avvalgi vi — v asrlarda hindistonda yuzaga kelgan. bu dinga eʼtiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubi-sharqiy va sharqiy osiyo mamlakatlarida, shri-lanka, hindiston, nepal, butan, xitoy, singapur, malayziya, mongoliya, koreya, vietnam, yaponiya, kombodja, birma, tayland, laosda va qisman yevropa va amerika qitʼalarida, rossiyaning shimoliy mintaqalari — buryatiya, qalmiqistonda istiqomat qiladilar. hozirgi kunda dunyoda buddaviylikka eʼtiqod qiluvchilar soni qanchaligi aniqlanmagan, chunki koʻpgina mamlakatlar huquq normalariga koʻra qaysi dinga eʼtiqod qiluvchilar soni qancha deb hisobot ishlari …

2 / 13

t tarzi deb baholash mumkin. hozirgi buddaviylikka eʼtiqod qilib kelayotgan sharq mamlakatlaridagi buddaviylik taʼlimotini oʻrganish u erdagi siyosiy-iqtisodiy, maʼnaviy madaniyatini tushunishning asosiy omillaridan hisoblanadi. bu davlatlarda buddaviylik qoida va anʼanalari buddaviylikka eʼtiqod qiluvchilar nazarida markaziy hukumat qonunlaridan koʻra ustun turadi. bu narsa zamirida buddaviylikning potentsial kuchi yotadi. buddaviylik asoschisining shaxsi. buddaviylik asoschisi haqiqiy tarixiy shaxsdir. bu koʻplab buddaviylik bilan shugʻullangan tadqiqotchi olimlar bizgacha etib kelgan manbalar asosida isbot qilganlar. buddaviylik asoschisi haqida xabar beruvchi folklor va badiiy adabiyotlar uni siddxarta, gautama, shakyamuni, budda, tadxagata, djipa, bxagavan kabi ismlar bilan zikr etadilar. bu ismlarning maʼnolari quyidagicha: siddxartxa — shaxsiy ismi, gautama — urugʻ ismi, shakyamuni — shaklar yoki shakiya qabilasidan chiqqan donishmand, budda — nurlangan, tadxagata — shunday qilib shunday ketgan, djina — gʻolib, bxagavan — tantana qiluvchi. bu ismlar ichida eng mashhuri budda ismi boʻlib, shu ismdan uning diniga buddaviylik (buddizm, buddiylik) nomi berilgan. hozirgi kunda buddaning beshta biografiyasi maʼlumdir: …

3 / 13

arda buddaning haqiqiy hayoti bilan uning afsonaviy hayoti oʻzaro qorishib ketgan. siddxartxa shakya qabilasining podshohlaridan biri shuddxodananing oʻgʻli edi. uning saroyi ximolay togʻlari etagida kapilavasti degan qishloqda boʻlgan. (hozirda nepal hududida). onasi — malika mayya. podshoh oʻgʻlini orzu havaslar ogʻushida tarbiyalar, uni hech bir kamchiliksiz katta qiladi. ulgʻayib qoʻshni podshohlardan birining qizi yashadxaraga uylanadi va oʻgʻil koʻrib, unga raxula deb ism qoʻyadi. hech bir qiyinchilik va kamchilik koʻrmay oʻsgan bola siddxartxa ittifiqo qarigan cholni, bemorni, ogʻir mehnatli bir rohibni uchratadi. bundan qattiq taʼsirlagan shahzoda insoniyatni qiyinchilik va azobdan qutqarish yoʻllarini axtarib saroyni tashlab ketadi. bu vaqtda u 30 yoshda edi. u beshta rohibga qoʻshilib, ular bilan qishloqma-qishloq kezib yuradi. koʻp vaqt bu rohiblarga hamrohlik qilib, ularning yoʻllarida maʼlum maqsad yoʻqligini va bu yoʻl oʻz oldiga qoʻygan maqsadi — insoniyatni azob uqubatdan qutqarishga olib bormasligini anglaydi va rohiblar jamoasidan ajraladi. u chakalakzor oʻrmonlarda kezib, charchab bir daraxti tagida dam olish uchun …

4 / 13

oshlab budda oʻz shogirdlari bilan qishloqma-qishloq yurib oʻz taʼlimotni tarqatib oʻziga yangi izdoshlar orttiradi. budda 40 yil davomida oʻz taʼlimotini hindistonning turli joylariga etkazadi va 80 yoshida kushtnagara degan joyda dunyodan oʻtdi. uning jasadi hind udumiga koʻra u erda kuydirilib, uning xoki 8 ta budda jamoalariga boʻlib yuborildi va har bir jamoa uni dafn etgan joyida ibodatxona barpo etdi. buddaning hayoti haqida turli afsonalar ham toʻqilgan. bu afsonalarda aytilishicha, budda koʻp yillar davomida er yuzidagi turli mavjudotlar qiyofasida qayta tugʻilgan: 84 marta ruhoniy, 58 marta podshoh, 24 marta rohib, 13 marta savdogar, 18 marta maymun, 12 marta tovuq, 8 marta gʻoz, 6 marta fil shuningdek baliq, qurbaqa, kalamush, quyon kabi qiyofalarda qayta tugʻilgan. jami 550 marta qayta tugʻilgan. u doimo qayerda, qay qiyofada tugʻilishini oʻziga oʻzi belgilagan. soʻnggi marta uni xudolar insoniyatni toʻgʻri yoʻlga boshlashi uchun inson qiyofasida yaratganlar. bu afsonalarning baʼzilariga koʻra er yuzida gautamaga qadar 6 ta budda …

5 / 13

yriliq — ezilish, orzu-havasga yetaolmaslik — uqubat. dunyo tuzilishining asosiy qonuni bir-biriga bogʻliqlik. hech bir narsa maʼlum sababsiz yaralmaydi. lekin har bir hodisa yoki harakatning birlamchi sababini aniqlash mumkin emas. shuning uchun buddaviylik dunyoni shu holicha qabul qilishga chaqiradi. buddaviylik taʼlimotiga koʻra, har qanday narsa yoki hodisa u xoh moddiy yoki maʼnaviy boʻlsin dxarma (element)lardan tuzilgan. bu elementlar oʻz xususiyatiga koʻra harakatsiz boʻlib, ularni harakatlantiruvchi kuch insonning xayollar va soʻzlaridir. obyektiv haqiqat bu doimiy ravishda oʻzgarib turuvchi dxarmalar oqimidir. harakatdagi dxarmalar mavjudligining 5 formasini yaratadi: tana, sezgi, his-tuygʻu, harakat, anglash. bu besh forma insonni tashkil qiladi. inson ular yordamida yashaydi va borliq bilan aloqada boʻladi, yaxshi yoki yomon ishlarni bajaradi. bu narsa insonning oʻlimi bilan tugallanadi. insonni tashkil qiluvchi besh forma (skandx) oʻz navbatida qayta tugʻiladi. yangi tananing xususiyatlari asos boʻluvchi besh natijani beradi: faoliyat, gumrohlik, xohish, istak va norma. bu protsess «hayot gʻildiragi»ni tashkil qiladi. «hayot gʻildiragi»da doimiy ravishda …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddaviylik dinining tarixi va asosiy g'oyalari"

3-mavzu. buddaviylik dini tarixi va asosiy g’oyalari reja: 1. buddaviylik dinining paydo boʻlish tarixi, asosiy taʼlimotlari, oqimlari va manbalari. 2. kushonlar imperiyasida buddaviylik dinining davlat dini darajasiga koʻtarilishi. 3. tripitakan va buddaviylikning muqaddas manbalari. 4. oʻzbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari (qoratepa, fayoztepa, dalvarzintepa) va hozirgi zamon. tayanch soʻz va iboralar: sidxartxa, budda, shakyamuni, tripitaka, dzen buddizm, chan buddizm, qoratepa, dalvarzintepa. 1.buddaviylik dinining paydo boʻlish tarixi, asosiy taʼlimotlari, oqimlari. buddaviylik — uchta dunyo dinlari ichida eng qadimiysi hisoblanib, eramizdan avvalgi vi — v asrlarda hindistonda yuzaga kelgan. bu dinga eʼtiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubi-sharqiy va sharqiy osiyo ...

This file contains 13 pages in DOCX format (1.3 MB). To download "buddaviylik dinining tarixi va asosiy g'oyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: buddaviylik dinining tarixi va … DOCX 13 pages Free download Telegram