institutsional iqtisodiyot

PPTX 36 pages 2.0 MB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.0 MB

File type PPTX

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

prezentatsiya powerpoint 1-mavzu: “institutsional iqtisodiyot” faniga kirish. institutlar va institutsional muhitning jamiyat rivojidagi roli. fan: institutsional iqtisodiyot reja: 1. institutsional nazariyalarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi tarixi 2. institutsional iqtisodiyotning metodologik asoslari va vazifalari 3. neoinstitutsional nazariyaning asosiy yo‘nalishlari 4. institutsional iqtisodiyotning rivojlanish xususiyatlari va yo‘llari 5. “institut” va “norma” tushunchalarining mohiyati 6. rasmiy va norasmiy normalar hamda ularning shakllanishi 7. institutsional o‘zgarishlar va institutlarning o‘zaro bog‘liqligi 1. institutsional nazariyalarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi tarixi institutsional iqtisodiyot iqtisodiy tafakkur tarixida muhim yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. xix asr oxiri va xx asr boshlarida klassik hamda neoklassik iqtisodiyotning nazariy yondashuvlari iqtisodiy jarayonlarning ijtimoiy, siyosiy va huquqiy omillarini yetarlicha hisobga olmagani bois, yangicha qarashlarga ehtiyoj tug‘ildi. shu tariqa iqtisodiy rivojlanishda institutlarning rolini o‘rganishga asoslangan institutsional yondashuv shakllandi. klassik iqtisodiyot (xviii–xix asr oxiri) xviii asrda yevropada sanoat inqilobi boshlanib, ishlab chiqarish hajmi oshdi, bozor kengaydi. muammo: feodal tartiblar, merkantilizm (faqat oltin va kumushni boylik deb bilish) …

2 / 36

shakllanishini matematik asosda tushuntirish zarur edi. asosiy vakillari: léon walras, alfred marshall, vilfredo pareto, william stanley jevons. institutsional iqtisodiyot (xx asr boshlari) xx asr boshida monopoliyalar paydo bo‘ldi, davlat aralashuvi kuchaydi, iqtisodiy inqirozlar yuzaga keldi. muammo: neoklassiklar faqat “oqilona odam” modeliga tayanib, ijtimoiy institutlar (qonun, madaniyat, siyosat)ni hisobga olmadi. paydo bo‘lish sababi: iqtisodiy qarorlarni tushuntirishda faqat matematik model yetarli emas, balki institutlar (qonunlar, odatlar, tashkilotlar, siyosiy tizimlar) ham muhim ekanini ko‘rsatish zarur edi. asosiy vakillari: thorstein veblen, john r. commons, wesley mitchell. institutsional maktabning bo‘linishi eski institutsional iqtisodiyot (klassik institutsionalizm) yondashuvi: iqtisodiy qarorlar jamiyatdagi odatlar, madaniyat, an’ana va ijtimoiy institutlar ta’sirida shakllanadi. metodi: tarixiy tahlil, empirik kuzatuv, sotsiologiya va siyosat bilan bog‘liq izohlar. narx madaniyat va urf-odatlar ta’sirida shakllanadi yangi institutsional iqtisodiyot (neoinstitutsional iqtisodiyot) yondashuvi: eski institutsionalizm g‘oyalarini davom ettiradi, lekin matematik va formal nazariya bilan tushuntiradi. metodi: tranzaksiya xarajatlari, mulk huquqlari, agentlik nazariy narx huquqiy-institutlar va tranzaksiya xarajatlari orqali …

3 / 36

erak. neoklassik iqtisodiyot aynan shu yondashuvga tayanadi. misol: agar non narxi oshsa, odamlar oqilona tanlov qilib kamroq non sotib oladi → umumiy talab pasayadi. metodologik xolizm bu yondashuvga ko‘ra: ijtimoiy hodisalarni tushuntirish uchun butun tizimni (jamiyat, institutlar, madaniyat, davlat) o‘rganish kerak. institutsional iqtisodiyot ko‘proq shu yondashuvga tayangan. misol: non narxi faqat individlarning qarori bilan emas, balki davlat subsidiyasi, diniy urf-odatlar, qonuniy cheklovlar bilan belgilanadi. neoinstitutsional iqtisodiyot metodologik individualizm – iqtisodiy jarayonlarni individ darajasida tushuntiradi. metodologik xolizm – iqtisodiy jarayonlarni tizim (institutlar) darajasida tushuntiradi. individlar qaror qiladi → lekin u qarorlar institutlar tomonidan cheklangan yoki shakllantirilgan. metodologik asoslari: 1. institutsional yondashuv – iqtisodiy hayotni tushunishda shaxsiy manfaat emas, balki jamiyatda shakllangan institutlarning ta’siri birlamchi hisoblanadi. 2. iqtisodiy va ijtimoiy omillar birligi – iqtisodiy rivojlanish siyosiy, huquqiy, madaniy va psixologik omillardan ajralmagan holda ko‘riladi. 3. tarixiylik – iqtisodiy tizimlar va institutlar vaqt o‘tishi bilan rivojlanadi, o‘zgaradi va yangilanadi. 4. davlatning faol roli …

4 / 36

poliyalarni tahlil qilish – bozorning real sharoitida korporatsiyalar, monopoliyalar va ularning institutlar orqali ta’sirini o‘rganish. 5. ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash – iqtisodiy rivojlanish jarayonida adolat, tenglik va ijtimoiy manfaatlarni muvozanatga keltirish. 3. neoinstitutsional nazariyaning asosiy yo‘nalishlari neoinstitutsional iqtisodiyot – bu iqtisodiy nazariya bo‘lib, unda bozor va iqtisodiy jarayonlar faqat talab va taklif orqali emas, balki institutlar (qonunlar, mulk huquqlari, shartnomalar, tashkilotlar, davlat siyosati) orqali tartibga solinishini tushuntiradi. u neoklassik iqtisodiyotga asoslanadi, lekin uni kengaytirib, iqtisodiy samaradorlikni institutlar orqali izohlaydi. institutsional iqtisodiyot (eski) → “iqtisodiyot jamiyatdagi institutlar (urf-odat, qonun, siyosat) ta’siri ostida shakllanadi”. neoinstitutsional iqtisodiyot (yangi) → “odamlarning oqilona qarori institutlar (mulk huquqi, shartnoma, davlat siyosati) orqali tartiblanadi va tranzaksiya xarajatlari muhim rol o‘ynaydi”. neoinstitutsional nazariyaning asosiy yo‘nalishlari: 1. tranzaksiya xarajatlari nazariyasi. bozor bitimlari xarajatlarsiz bo‘lmaydi (muzokara, nazorat, hujjatlash, risk). agar tranzaksiya xarajatlari yuqori bo‘lsa, firma faoliyatni o‘z ichiga oladi. misol: korxona mahsulotni tashqi bozorga buyurtma bermay, ichida ishlab chiqarishi mumkin, chunki …

5 / 36

ijrochi (agent) manfaatlari ko‘pincha mos kelmaydi. institutlar bu muammoni hal qilish uchun kerak. misol: kompaniya egasi (aksiyador) boshqaruvchini nazorat qilishi kerak, aks holda u o‘z manfaatini ko‘zlab qaror qabul qiladi. 5. institutsional rivojlanish va iqtisodiy tarix nazariyasi. millatlarning rivojlanishi samarali institutlar bilan belgilanadi. ba’zi davlatlar taraqqiy qilmaganining sababi — samarali institutlarning yo‘qligi. misol: yevropa davlatlari tez rivojlandi, chunki ular erta davrlarda mulk huquqi va qonun ustuvorligini mustahkamlagan. neoinstitutsionalizm asosiy tadqiqotlari olimlar asarlari asosiy g‘oyasi oddiy misol ronald coase the nature of the firm (1937); the problem of social cost (1960) tranzaksiya xarajatlari, kouz teoremasi firma ishlab chiqarishni ichida qilishi yoki tashqi bozordan sotib olishi xarajatlarga bog‘liq douglass north institutions, institutional change and economic performance (1990) institutlar iqtisodiy rivojlanishni belgilaydi g‘arb davlatlari tez rivojlandi, chunki mulk huquqi va qonunlari kuchli edi oliver williamson markets and hierarchies (1975); the economic institutions of capitalism (1985) tranzaksiya xarajatlari nazariyasini chuqurlashtirdi katta kompaniya it xizmatini …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "institutsional iqtisodiyot"

prezentatsiya powerpoint 1-mavzu: “institutsional iqtisodiyot” faniga kirish. institutlar va institutsional muhitning jamiyat rivojidagi roli. fan: institutsional iqtisodiyot reja: 1. institutsional nazariyalarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi tarixi 2. institutsional iqtisodiyotning metodologik asoslari va vazifalari 3. neoinstitutsional nazariyaning asosiy yo‘nalishlari 4. institutsional iqtisodiyotning rivojlanish xususiyatlari va yo‘llari 5. “institut” va “norma” tushunchalarining mohiyati 6. rasmiy va norasmiy normalar hamda ularning shakllanishi 7. institutsional o‘zgarishlar va institutlarning o‘zaro bog‘liqligi 1. institutsional nazariyalarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi tarixi institutsional iqtisodiyot iqtisodiy tafakkur tarixida muhim yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. xix ...

This file contains 36 pages in PPTX format (2.0 MB). To download "institutsional iqtisodiyot", click the Telegram button on the left.

Tags: institutsional iqtisodiyot PPTX 36 pages Free download Telegram