so‘z urg‘usining nutqiy va badiiy estetik vazifalari

DOCX 24 pages 92.8 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 92.8 KB

File type DOCX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi 23/02-guruh talabasi surayyoning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: so‘z urg‘usining nutqiy va badiiy estetik vazifalari topshirdi: surayyo qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: so‘z urg‘usining nutqiy va badiiy estetik vazifalari mundarija: kirish ..3 i bob. so‘z urg‘usining lingvistik mohiyati va nutq- dagi o‘rni .6 1.1. so‘z urg‘usi tushunchasi, turlari va fonetik xususiyatlari .6 1.2. so‘z urg‘usining nutqdagi ahamiyati va kommunikativ vazifalari 10 ii bob. so‘z urg‘usining badiiy-estetik vazifalari 14 2.1. so‘z urg‘usining badiiy matnda ma’no, obraz va ohang yaratishdagi roli 14 2.2. so‘z urg‘usining poetik nutqdagi ifodaviylik, emotsionallik va estetik ta’sir vositasi sifatidagi ahamiyati 17 xulosa 21 foydalanilgan adabiyotlar 23 kirish kurs ishining dolzarbligi: til insonning fikrlash, his qilish va o‘zaro muloqot jarayonida asosiy vosita bo‘lib xizmat qiladi. tilning eng muhim fonetik jihatlaridan biri bu …

2 / 24

ohangni shakllantiruvchi estetik hodisadir. urg‘u nutq jarayonida so‘zning ma’lum bir bo‘g‘iniga kuchliroq talaffuz berish orqali ajralib turadi. shu kuchaytirish natijasida tinglovchining e’tibori aynan o‘sha bo‘g‘inga qaratiladi va so‘zning ma’nosi to‘liqroq, ta’sirchanroq bo‘lib eshitiladi. badiiy nutqda esa bu jarayon yanada murakkablashadi: urg‘u orqali so‘zlar orasidagi emotsional munosabat, muallifning kayfiyati va fikr ohangi ifodalanadi. shunday qilib, urg‘u so‘zning mazmuniy-estetik yukini oshiradi, uni his-tuyg‘u bilan boyitadi[footnoteref:1]. [1: sirojiddinov sh. o‘zbek tilining grammatik tizimi va uning tadrijiy rivoji. — toshkent: yangi asr avlodi, 2015.] so‘z urg‘usining nutqiy ahamiyati shundaki, u fikrning to‘g‘ri anglanishini ta’minlaydi. masalan, “u keldi” va “u keldi!” gaplarida urg‘u ohangi o‘zgargan sari, ularning semantik va hissiy ma’nosi ham o‘zgaradi. demak, urg‘u nutqning mazmunini, kayfiyatini va mantiqiy tuzilishini boshqaruvchi vositadir. shuningdek, urg‘u sintaktik birliklarning talaffuzi va ohangini boshqaradi, shu orqali nutqning tabiiy oqimini tashkil qiladi. badiiy-estetik jihatdan, urg‘u so‘zning obrazlilik, emotsionallik, ohangdorlik va ifodaviylik darajasini oshiradi. she’riyatda, nasrda, dramatik asarlarda urg‘u estetik …

3 / 24

lovchi omildir. kurs ishining maqsadi — o‘zbek tilida so‘z urg‘usining nutqiy va badiiy-estetik vazifalarini tahlil qilish, uning fonetik asoslari bilan bir qatorda, ifodaviy, emotsional va stilistik xususiyatlarini ilmiy asosda yoritishdan iborat. kurs ishining vazifalar quyidagilardan iborat: 1. so‘z urg‘usi tushunchasining mohiyatini va lingvistik belgilanishini o‘rganish; 2. o‘zbek tilidagi urg‘u turlarini va ularning nutqdagi funksiyasini aniqlash; 3. urg‘uning ma’no, ohang va tuyg‘u ifodalashdagi rolini tahlil qilish; 4. badiiy matnda urg‘uning estetik vazifalarini tahlil qilish; 5. urg‘u orqali badiiy nutqda emotsionallik va obrazlilikning yaratilish mexanizmini ochib berish. kurs ishining obyekti — o‘zbek tilidagi so‘z urg‘usining nutqiy va badiiy-estetik xususiyatlari. kurs ishining predmeti — urg‘uning fonetik, semantik va stilistik jihatdan nutq va badiiy matnda bajaradigan vazifalari. so‘z urg‘usi tilning fonetik tizimida markaziy o‘rin egallaydi. u so‘zning ma’nosini, ohangini, kayfiyatini, badiiy ta’sirini belgilaydi. urg‘u yordamida nutq jarayoni jonlanadi, badiiy matn esa musiqiylik va ifoda kuchiga ega bo‘ladi. shu sababli, so‘z urg‘usining nutqiy va badiiy-estetik …

4 / 24

g ma’nosi, gapdagi roli, tinglovchiga ta’sir darajasi aniqlanadi. shu sababli, u tilning tabiiy ohangini shakllantiruvchi eng muhim elementlardan biri hisoblanadi. o‘zbek tilida urg‘u masalasi fonetika fanining eng muhim tarmoqlaridan biri sifatida o‘rganilgan. o‘zbek tili turkiy tillar oilasiga mansub bo‘lgani sababli, urg‘u tizimi ham turkiy tillarga xos umumiy qonuniyatlarga bo‘ysunadi. ammo shunga qaramay, o‘zbek tili urg‘u tizimi o‘ziga xos xususiyatlarga ega. o‘zbek tilida urg‘u erkin (ya’ni so‘zning har qanday bo‘g‘iniga tushishi mumkin) bo‘lishi bilan birga, ko‘pincha so‘nggi bo‘g‘inga tushish xususiyati bilan ajralib turadi. bu xususiyat, ayniqsa, morfologik jihatdan so‘z o‘zgarganida yoki qo‘shimchalar qo‘shilganda o‘zgaradi. masalan: kitob, kitobni, kitoblar, kitobimizda kabi so‘zlarda urg‘u asosan so‘nggi bo‘g‘inga tushadi. biroq ayrim so‘zlarda, ayniqsa, yordamchi so‘zlar bilan birikmalarda yoki fonetik qisqarish jarayonlarida urg‘u oldingi bo‘g‘inga ko‘chishi mumkin. urg‘u o‘zbek tilida bir necha fonetik xususiyatlar orqali namoyon bo‘ladi. birinchidan, urg‘ulangan bo‘g‘in tovush jihatidan kuchliroq bosim bilan aytiladi, ya’ni tovushning energiyasi ortadi. ikkinchidan, u balandroq ohangda talaffuz …

5 / 24

dan, so‘z urg‘usi morfologik, leksik va sintaktik jihatdan ham farqlanadi. morfologik urg‘u so‘z tarkibida qo‘shimchalarning urg‘uga ta’sirini ko‘rsatadi. masalan, o‘qituvchi, o‘qituvchilik, o‘qituvchilarimizda kabi shakllarda urg‘u har doim so‘nggi qo‘shimchaga tushadi. bu o‘zbek tilining morfologik xususiyati bilan bog‘liq: affikslar grammatik ma’noni bildiruvchi birlik sifatida urg‘uni o‘ziga tortadi. leksik urg‘u esa so‘zning o‘ziga xos ma’nosini farqlashda muhim rol o‘ynaydi. masalan, ba’zi so‘zlarda urg‘uning o‘rni o‘zgarishi bilan ma’no ham o‘zgaradi: yo‘lda (joy ma’nosida) va yo‘l-da (undov, his-tuyg‘u ifodalovchi). sintaktik urg‘u esa gap ichida so‘zlar orasidagi mantiqiy va emotsional bog‘lanishni ta’minlaydi. masalan, men bugun ketaman va men bugun ketaman! gaplarida urg‘u o‘rnining o‘zgarishi bilan ma’no, hissiyot va ohang ham o‘zgaradi. urg‘u tildagi ma’no farqlovchi vositalardan biridir. bu jihatdan u fonemalar singari tildagi mustaqil farqlovchi birlik sifatida xizmat qiladi. masalan, ba’zi tillarda urg‘u joyining o‘zgarishi so‘zning ma’nosini o‘zgartiradi: olma (meva) va olma (fe’l – “olmoq”ning buyruq shakli). o‘zbek tilida bunday keskin ma’no farqlovchi urg‘u hodisasi …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "so‘z urg‘usining nutqiy va badiiy estetik vazifalari"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi 23/02-guruh talabasi surayyoning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: so‘z urg‘usining nutqiy va badiiy estetik vazifalari topshirdi: surayyo qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: so‘z urg‘usining nutqiy va badiiy estetik vazifalari mundarija: kirish ..3 i bob. so‘z urg‘usining lingvistik mohiyati va nutq- dagi o‘rni .6 1.1. so‘z urg‘usi tushunchasi, turlari va fonetik xususiyatlari .6 1.2. so‘z urg‘usining nutqdagi ahamiyati va kommunikativ vazifalari 10 ii bob. so‘z urg‘usining badiiy-estetik vazifalari 14 2.1. so‘z urg‘usining badiiy matnda ma’no, obraz va ohang yaratishdagi roli 14 2.2...

This file contains 24 pages in DOCX format (92.8 KB). To download "so‘z urg‘usining nutqiy va badiiy estetik vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: so‘z urg‘usining nutqiy va badi… DOCX 24 pages Free download Telegram

so‘z urg‘usining nutqiy va badiiy estetik vazifalari

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "so‘z urg‘usining nutqiy va badiiy estetik vazifalari"

Similar files