xromatografik analiz metodlari

PPTX 31 pages 387.2 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 387.2 KB

File type PPTX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

prezentatsiya powerpoint o'zbekiston milliy universiteti kimyo fakul'teti analitik kimyo kafedrasi mavzu: xromatografik analiz metodlari prof. v.b. turabov n.t ma'ruza № 1, 2, 3. (1) mavzu: xromatografik analiz metodlari reja: 1. xromatografiyaning asosiy qoidalari 2. xromatografiyaning nazariy asoslari 3. kolonkali suyuqlik xromatografiyasi 4. ion almashinish xromatografiyasi 5. gel-xromatografiya 6. yupqa qavatli xromatografiya 7. gaz xromatografiyasi 8. gaz xromatografiyasida sifatiy tahlil 9. xromatografik miqdoriy analiz xromatografiyaning asosiy qoidalari xromatografiya moddalarni ajratish, kontsentrlash va tahlil qilish usullaridan biri bo'lib, ularning o'zaro aralashmaydigan ikki faza (turg'un va harakatchan) orasida turlicha taqsimlanishiga asoslangan. turg'un fazaning sirti bilan tutashganda aralashma tarkibidagi moddalar o'z adsorbilanish va erish xususiyatlariga mos ravishda turg'un va harakatchan fazalar orasida tarqaladi. oqibatda dinamik (harakatchan) muvozanat yuzaga keladi va ajratiladigan aralashma tarkibidagi molekulalar goh u, goh bu fazada tarqalib turadi. xromatografik sistema bo'ylab esa faqat turg'un fazada bo'lgan molekulalar harakatlanadi. turli moddalar bu fazalarga turlicha munosabatda bo'ladi. turg'un faza bilan kuchliroq ta'sirlashadigan modda …

2 / 31

yutilishga teskari bo'lgan yutilgan moddalarning sorbentdan ajralish jarayoni desorbtsiya deyiladi. agar turg'un faza suyuqlik bo'lsa, analiz qilinadigan modda unda erishi va u har ikkala faza orasida taqsimlanishi kerak. bunday xromatografiya taqsimlanish xromatografiyasi deb yuritiladi. turg'un faza qattiq modda bo'lib, aniqlanadigan modda unda yutilsa, bunday usul adsorbtsion xromatografiya deyiladi. 4 xromatografiya usullari quyidagilar asosida sinflanishi mumkin: fazalarning agregat holati bo'yicha: gaz, suyuqlik, gaz-suyuqlik xromatografiyasi. 2. ajratish mexanizmi bo'yicha: adsorbtsion, taqsimlanish, ionalmashinish, cho'ktirish, oksidlanish-qaytarilish, adsorbtsion komplekslanish xromatografiyasi. 3. jarayonni o'tkazish usuli (texnikasi) bo'yicha: kolonkali, kapilyar, yuzaviy (qog'oz, yupqa qavatli) xromatografiya. 4. xromatogrammalarni olish usuli (xromatografik sistemaga namuna kiritish tartibi) bo'yicha: frontal, elyuentli va surib chiqarish xromatografiyasi. xromatografiya usullarining boshqa tamoyillar bo'yicha ham sinflari mavjud. xromatografiya usullarining turg'un va harakatchan fazalar, bajarish texnikasi va taqsimlanish mexanizmlari bo'yicha sinflanishini 14.1-jadvaldan ham ko'rsa bo'ladi. 14.1-jadval xromatografiya usullarining sinflanishi xromatografiyaning barcha sinflari o'zaro bog'liq. masalan, gaz xromatografiyasida qattiq turg'un faza ishlatilgani uchun bu usul gaz–adsorbtsion kolonkali …

3 / 31

aralashma eritmasi xromatografik kolonkaga uzluksiz kiritilib turilsa, toza holda faqat eng yomon adsorbilanadigan moddani ajratish mumkin. bu usulga frontal xromatografiya deyiladi. frontal xromatografiya usulida qolgan barcha moddalar aralashma holida chiqadi. agar xromatografik sistemaga harakatchan faza (elyuent) kiritilsa, u kolonka bo'ylab harakat qiladi va natijada zonalarga ajralib, har bir zona kolonkadan alohida-alohida ajralib chiqadi. bu usul elyuentli xromatografiya deb yuritiladi. moddalarni toza holda ajratishga asoslangan elyuentli xromatografiya eng ko'p rivojlangan va keng tarqalgan. agar xromatografik kolonkaga oldin namuna, keyin esa boshqa tarkibli eritma kiritilsa, oldingi moddani keyingisi surib chiqara boshlaydi. bunda moddalar zonalarga ajraladi. bu usulga surib chiqarish xromatografiyasi deyiladi. xromatografiyaning nazariy asoslari xromatografiya usuli 1903 yilda rus botanigi m.s.tsvet tomonidan tavsiya qilingan. har qanday xromatografik sistemada a modda molekulasi turg'un va harakatchan fazalar orasida dinamik muvozanatda bo'ladi. bu jarayon muvozanat konstantasi bilan quyidagicha tasvirlanadi: bu erda mx va mm – moddaning harakatchan va turg'un fazalardagi miqdori; vx va vm – …

4 / 31

vligini (α) ifodalaydi: 1-rasm. xromatogramma moddaning kolonka bo'ylab harakati natijasida diffuziya tufayli cho'qqilarning kengligi emiriladi (yuviladi). cho'qqilarning kengligi xromatografik sistemaning samaradorligi bilan belgilanadi. xromatografik yo'l emirilishining o'lchovi sifatida uzunlik o'lchamiga ega bo'lgan kattalik – nazariy tarelkaga ekvivalent balandlik (h) (nteb) qabul qilingan: bu erda l – kolonkaning uzunligi; w – cho'qqining kengligi. xromatografiyada ham distillyatsiyadagi singari nazariy tarelkalar soni uchun n kattaligi ishlatiladi: samarador tarelkalar soni: bundan h qanchalik kichik bo'lsa, xromatografik sistema shuncha samarador bo'ladi va ushbu kolonkada ko'p sondagi moddalarni ajratish mumkin, degan xulosa qilish mumkin. ikki modda xromatogrammalarining ajratish darajasini quyidagicha miqdoriy ifodalash mumkin: agar rs=1 bo'lsa, xromatogrammalar bir-biriga faqat 2 % gina kirishgan bo'ladi. agar rs<0,8 bo'lsa, ajratish qoniqarsiz bo'ladi. ushbu tenglamadagi kattaliklarni boshqa xromatografik qiymatlar bilan almashtirib, xromatografiya uchun juda muhim tenglamani olish mumkinki, bu tenglama kelajakdagi aniqlashlarda qaysi qiymatga e'tibor berish kerakligini ko'rsatadi: bu erda indekslardagi 1 va 2 birinchi va ikkinchi tarkibiy qismlarni …

5 / 31

a zonada moddaning turg'un sorbent va harakatchan faza orasida yangicha taqsimlanishi kuzatiladi. oqibatda modda bir necha qatlamlarda taqsimlanadi, uning kontsentratsiyasi, ayniqsa, o'rta qatlamlarda eng ko'p bo'ladi. modda qatlamlar orasida qancha ko'p tarqalsa, xromatografik sistemaning samaradorligi shuncha kam bo'ladi. moddaning ushlanish vaqti nazariy tarelkalar soniga mutanosib, ya'ni: τr=bn, bu erda b – mutanosiblik koeffitsienti. nteb tushunchasi xromatografiyaning samaradorligini baholashda muhimdir. bu nazariyadan mukammalroq bo'lgan kinetik nazariyaga muvofiq xromatografik sistema zonalarining yuvilishi quyidagi uch bosh sababga asosan sodir bo'ladi: 1) turli kontsentratsiyali zonalarning sorbent qatlamida har xil tezlik bilan harakatlanishi (termodinamik tarqalish); 2) moddalar diffuziyasi (diffuzion tarqalish); 3) sorbtsiya va desorbtsiya jarayonlari tezliklarining har xilligi (kinetik tarqalish). termodinamik tarqalishda sorbtsiya izotermasi (sorbentdagi modda miqdorining gaz yoki suyuqlikdagi kontsentratsiyasi orasidagi bog'liqlik) egri chiziqli ko'rinishda bo'ladi. bu xromatografik analizda nomaqbul bo'lgani bois, uning kuzatilmasligi uchun sharoit yaratish zarur. buning uchun bir jinsli sorbentlardan foydalaniladi. diffuzion tarqalishning oldini olish maqsadida kolonka sorbent bilan astoydil va …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xromatografik analiz metodlari"

prezentatsiya powerpoint o'zbekiston milliy universiteti kimyo fakul'teti analitik kimyo kafedrasi mavzu: xromatografik analiz metodlari prof. v.b. turabov n.t ma'ruza № 1, 2, 3. (1) mavzu: xromatografik analiz metodlari reja: 1. xromatografiyaning asosiy qoidalari 2. xromatografiyaning nazariy asoslari 3. kolonkali suyuqlik xromatografiyasi 4. ion almashinish xromatografiyasi 5. gel-xromatografiya 6. yupqa qavatli xromatografiya 7. gaz xromatografiyasi 8. gaz xromatografiyasida sifatiy tahlil 9. xromatografik miqdoriy analiz xromatografiyaning asosiy qoidalari xromatografiya moddalarni ajratish, kontsentrlash va tahlil qilish usullaridan biri bo'lib, ularning o'zaro aralashmaydigan ikki faza (turg'un va harakatchan) orasida turlicha taqsimlanishiga asoslangan. turg'un fazaning sirti bilan...

This file contains 31 pages in PPTX format (387.2 KB). To download "xromatografik analiz metodlari", click the Telegram button on the left.

Tags: xromatografik analiz metodlari PPTX 31 pages Free download Telegram