hazm tizimi filogenezi va buzilishlari

DOCX 10 стр. 467,0 КБ Бесплатная загрузка

10 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 467,0 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 10

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 10

hazm tizimi filogenezi va buzilishlari reja: 1. hazmning turlari va tiplari 2. glikokaliksdagi hazm jarayonida 3. membrana hazmi. kirish hazm (ovqat hazm qilish) tizimi – bu ovqatni qabul qilish, uni parchalaydigan fermentlar yordamida hazm qilish, foydali moddalarning so‘rilishi va organizmga tarqatilishi uchun mas’ul bo‘lgan murakkab biologik tizimdir. uning filogenezi, ya’ni evolyutsion taraqqiyoti jarayonida hayvonlar dunyosida turlicha tuzilmalar va moslashuvlar yuzaga kelgan. eng oddiy organizmlarda ovqatni bevosita hujayra orqali so‘rish jarayoni kuzatilgan bo‘lsa, murakkab tuzilgan organizmlarda, jumladan umurtqali hayvonlar va odamlarda, murakkab ichki organlar tizimi shakllangan. odam hazm tizimi uzoq evolyutsion bosqichlar natijasida takomillashgan va har xil turdagi ovqatlarni hazm qilishga moslashgan. shu bilan birga, bu tizimda yuzaga keladigan turli buzilishlar inson salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. oziq moddalarning fizik va kimyoviy o‘zgartirilishi hazm yo‘lida bosqichma-bosqich amalga oshiriladi. gidrolitik fermentlarning kelib chiqish mohiyatiga ko‘ra hazm uch turga bo‘linadi: xususiy, simbiont va autolitik. xususiy hazm muayyan makroorganizmda, uning hazm bezlari (so‘lak, me'da, me'da …

2 / 10

ellulozani parchalashda ishtirok etadi hamda makroorganizm tomondan oqsil oziqa sifatida o‘zlashtiriladi. shu bilan birga, kavsh qaytaruvchilarda me'daning ko‘p kamerali bo‘lishi mikroorganizmlarning rivojlanishi uchun optimal sharoit yaratadi. simbiont hazm qilish jarayoni natijasida ikkilamchi oziq moddalar hosil bo‘ladi va ular, birlamchi oziq moddalardan farq qilib, xususiy fermentlar hisobidan emas, balki simbiontlar ishlab chiqaruvchi fermentlar hisobidan paydo bo‘ladi. umurtqasizlarda, masalan, yomg‘ir chuvalchang, termit va boshqalarda, selluloza va uning hosilalari faqat simbiont hazm jarayoni tufayli tez parchalanadi. autolitik hazm organizmga ovqat tarkibi bilan tushuvchi ekzogen gidrolazalar hisobiga amalga oshiriladi. “autoliz” - o‘z-o‘zini parchalashdir. bu tipdagi hazm xususiy hazm rivojlanmagan paytda katta ahamiyatga ega bo’ladi. autolitik hazm homila va chaqaloqlarda yaxshi rivojlangan. homila amnion suyuqlikni yutib, undagi oziq moddalarni mazkur suyuqlik tarkibidagi fermentlar parchalaydi. ona suti tarkibidagi oziq moddalar, xususan, yog’lar, uglevodlar va oqsillar shu sut tarkibidagi lipaza, proteaza va amilaza fermentlari ishtirokida parchalanadi. xom oziq modda (meva-sabzavotlar, don) tarkibidagi fermentlar hazm yo’liga tushgandan keyin …

3 / 10

alarning hujayra ichiga kirishi va bu yerdagi fermentlar tomonidan parchalanishidan iborat. hujayra ichidagi hazmning ikki turi: 1) sitoplazmatik hujayra hazmi va 2) vakuol hujayra hazmi ajratiladi. birinchisi membrana orqali hujayraga kirgan kichik molekulalarning sitozol fermentlari yordamida parchalanishini ta'minlaydi. shu yo’l bilan ba'zi dipeptidlar o’zlashtiriladi. ikkinchisi fagositoz yoki pinositoz (endositoz) natijasida hosil bo’ladigan maxsus bo’shliqlarda yuzaga keladi. hujayra hazmining ikkinchi xilida lizosomalardagi turli gidrolitik fermentlar ishtirok etadi. bu fermentlar endositoz tufayli hosil bo’lgan, vakuolalar ichiga o’tgan zarrachalarni, oziq moddalarni parchalaydi. hujayradan tashqaridagi hazm makroorganizm yoki simbiont organizmlar tomonidan hazm bo’shlig’iga ajralgan va hazm a'zolarining shilliq hujayralari apikal membranasidagi fermentlar ishtiroki tufayli yuz beradi. bu turdagi hazm distant va kontakt hazmga bo’linadi. distant hazm jarayonida fermentlar hosil bo’lgan joydan ma'lum bir masofada, hazm yo‘li bo‘shlig‘ida so‘lak bezlari, me'da, me'da osti bezi sekretsiyasi, o‘t suyuqligi, ichak shirasi fermentlari ta'sirida amalga oshiriladi. bunday hazm bo’shliqdagi hazm deb ham ataladi. modda molekulasi qanchalik yirik bo’lsa, …

4 / 10

n o’ta oladi. ovqat hazm qilishning asosiy tiplari (ugolev va boshqalar, 1979). a-hujayra tashqarisidagi distantli; b-hujayra ichidagi sitoplazmatik; c-hujayra ichidagi vakuolyar, yoki endositoz (fago- yoki pinositoz) bilan bog’liq noplazmatik; d-membrana ovqat hazm qilish tiplari. glikokaliksdagi hazm jarayonida - uning to’rida ushlanib qolgan fermentlar hisobiga poli- va oligomer moddalarning gidrolizi amalga oshadi. ichakning shilliq qavatidan ajralayotgan shilimshiq modda va mikrovorsinkalardagi glikokaliks epiteliositlari yuzasida fermentlarga boy bo’lgan chiziqli hoshiyani hosil qiladi. glikokaliks hazm jarayoni hujayralarning apikal uchida, glikokaliks bilan qoplangan mikrovorsinkalar yuzasida sodir bo’ladi. bunda glikokaliksga adsorbsiyalangan pankreatik fermentlar va ekstruziya (ichak vorsinkalardan ajralgan) natijasida ajralgan enteral fermentlar oziq moddalarni parchalanishda ishtirok etadi. membrana hazmi. hazmning uchinchi turi bo‘lgan membrana gidrolizi, hujayradan tashqari va hujayra ichidagi hazmlari oralig‘idagi fazoni egallab, asosan oligomerlarning gidrolizini ta'minlaydi. bo‘shliqdagi hazm ovqat biopolimerlarining parchalanishini boshlab bersa, shilliq parda tuzilmalarida va glikokaliksda adsorbsiyalangan fermentlar oraliq gidroliz mahsulotlarning parchalanishini ta'minlasa, membranaga birikkan ichak fermentlari esa oqsil, uglevodlar va yog‘lar …

5 / 10

ana gidrolizi 80% ni uzadi. membranada hazm jarayonining sxemasi (ugolev va boshqalar, 1983). 1-oziq substratlari; 2-polimerlarning gidrolizlanishi natijasida hosil bo’lgan oligomerlar; 3-oligomerlarning gidrolizlanishi natijasida hosil bo‘lgan dimerlar, 4-glikokaliks; 5-membrana; 6-lateral glikokaliks; 7-mikrovorsinkalar; 8-pankreatik fermentlar; 9- tabiati ferment bo‘lmagan substratlar; 10-membrana fermentlari, 11-membrana transport tizimi. ichak fermentlarining deyarli barchasi membranadagi gidrolizda ishtirok etadi. uglevodlar parchalanishini γ-amilaza, maltaza, saxarasa-izomaltaza, laktaza va tregalaza, oqsillar parchalanishini aminopeptidaza, tripeptidaza va dipeptidazalar oxiriga yetkazadi. monoglitseridlipaza va ishqoriy fosfatazalar muvofiq ravishda yog’lar va fosfor kislotasi efirlarining parchalanishini yakunlaydi. membranadagi hazmning tezligiga birinchi galda bo’shliqdagi hazmning tezligi ta'sir qiladi. bo’shliqdagi hazmning o’zgarishiga olib keluvchi omillar membrana hazmini ham o’zgartiradi. bundan tashqari, membrana gidroliziga buyrak usti bezi gormonlari, ovqatning sifati, ichak harakatlari, membrananing fermentlarni sorbsiyalash xususiyati, so’rilish tezligi sezilarli ta'sir ko’rsatadi. hazm tizimining funksiyalari hazm tizimining hazm jarayoni bilan bog’liq va hazm jarayoni bilan bog’liq bo’lmagan funksiyalari farqlanadi. hazm bilan bog’liq bo’lgan funksiyalarga sekretor, motor va so’rilish jarayonlari kiradi; …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 10 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "hazm tizimi filogenezi va buzilishlari"

hazm tizimi filogenezi va buzilishlari reja: 1. hazmning turlari va tiplari 2. glikokaliksdagi hazm jarayonida 3. membrana hazmi. kirish hazm (ovqat hazm qilish) tizimi – bu ovqatni qabul qilish, uni parchalaydigan fermentlar yordamida hazm qilish, foydali moddalarning so‘rilishi va organizmga tarqatilishi uchun mas’ul bo‘lgan murakkab biologik tizimdir. uning filogenezi, ya’ni evolyutsion taraqqiyoti jarayonida hayvonlar dunyosida turlicha tuzilmalar va moslashuvlar yuzaga kelgan. eng oddiy organizmlarda ovqatni bevosita hujayra orqali so‘rish jarayoni kuzatilgan bo‘lsa, murakkab tuzilgan organizmlarda, jumladan umurtqali hayvonlar va odamlarda, murakkab ichki organlar tizimi shakllangan. odam hazm tizimi uzoq evolyutsion bosqichlar natijasida takomillashgan va har xil turdagi ovqatlarni ...

Этот файл содержит 10 стр. в формате DOCX (467,0 КБ). Чтобы скачать "hazm tizimi filogenezi va buzilishlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: hazm tizimi filogenezi va buzil… DOCX 10 стр. Бесплатная загрузка Telegram