geologiya. tuproqlar geografiyasi

PPT 27 pages 3.3 MB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.3 MB

File type PPT

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

slayd 1 geologiya. tuproqlar geografiyasi endogen geologik jarayonlar. magmatizm 1.endogen geologik jarayonlar. 2. magmatizm, 3. metamorfizm * geologiya. tuproqlar geografiyasi yerdagi bo‘ladigan jarayonlar; vulkan otilishi, zilzila, tog‘ hosil bo‘lishi kabi ichki harakatlar endogen jarayonlar deb ataladi. yerdagi behisob energiya ta’siridan jinslarning yotish holati va tarkibi o‘zgaradi, burmali tog‘lar, vulkan harakatlaridan orollar qosil bo‘ladi. yer qatlamlarini o‘zgarishidan hosil bo‘lgan har xil strukturalarni o‘rganuvchi geologiyaning sohasi geotektonika deyiladi. * * geologiya. tuproqlar geografiyasi yer po‘stidagi endogen harakatlar qatlam yoki qatlamsiz yaxlit yotqiziqlarni normal yotishini o‘zgartiradi. qatlamlar yon tomonidan siqilishidan burmalanadi, tik ta’sir qilgan kuchdan esa, sinadi darzlar hosil qilib bo‘laklarga ajraladi va nihoyat bir qismi ko‘tarilib, ikkinchi qismi cho‘kishi mumkin. * qatlamlarning o‘zgarishi ichki harakatga bog‘liqdir. bu harakatdan cho‘kish, ko‘tarilish, burmalanish, yer yorilishi, katta-katta palaxsalarning siljishi va boshqa xil tektonik strukturalar vujudga keladi. tektonik harakatlar ikki xilga orogen va epeyrogen harakatga bo‘linadi. orogen harakatlar o‘z navbatida plikativ (burmalanish) va diz’yunktiv (uzilma) turlarga …

2 / 27

ho‘kadigan jins qatlamlarning yotishi shu joyga moslashib qiya yoki gorizontal bo‘ladi. geologiya. tuproqlar geografiyasi yer po‘stida hosil bo‘lgan cho‘kindilar qatlamlar shaklida yotadi. qatlam deb usti va osti tomonidan chegaralanuvchi yuza bilan ajralgan, bir xil tarkibdan iborat bo‘lgan yaxlit yotqiziqqa aytiladi. qatlamning usti va ostki chegarasini birlashtiruvchi tik chiziqning uzunligi qavatni haqiqiy qalinligiga teng bo‘ladi. qavatning yer yuzasiga chiqib turgan qismi ko‘ringan qalinlik deyiladi. geologiya. tuproqlar geografiyasi * geologiya. tuproqlar geografiyasi yer po‘stida tebranma-epeyrogen harakatlar. bizga qattiq va mustahkam bo‘lib ko‘ringan yer po‘stining ba’zi joylari ko‘tarilib, boshqa joylari esa, asta-sekin cho‘kib, ya’ni tebranib turadi. yer po‘stining bunday harakati epeyrogen harakat, jarayonning o‘zi esa epeyrogenezim (grekcha-tug‘ilish) jarayoni deb ataladi. asriy tebranishlar yer yuzasining keng maydonida sodir bo‘ladi. geologiya. tuproqlar geografiyasi dengiz yotqiziqlarini qatlami hamma qit’alarda topilishi va ularning yotqiziqlari bilan qoplanganligi o‘tgan geologik davrlarda birnecha marta yer po‘stida asriy tebranishlari bo‘lganligidan darak beradi. bu harakatlar hozir ham davom etmoqda. epeyrogen harakatlar qirg‘oq …

3 / 27

cho‘kayotganligi sababli qasr ustunlarini 2,5 m gacha suv qoplagan. bundan tashqari tarixiy materiallarga qaraganda, skandinaviya sohillari 100 yilda 100-120 sm ko‘tarilmoqda. yer po‘sti ba’zi joylarda ko‘tarilsa, ikkinchi joyda cho‘kadi. masalan baltiq dengizining janubiy sohili sekin-asta cho‘kmoqda. shimoliy dengiz, la-mansh bo‘g‘ozi, qora dengizning suxumi atrofidagi sohillari va shimoliy amerikaning sharqiy sohillari hamda avstraliya materigi sohillari ham cho‘kmoqda. * yer qobig‘ida tog‘ jinslari gorizontal va qiya (monoklinal) holatda hosil bo‘ladi. tashqi va ichki kuchlar ta’sirida ular deformatsiyaga uchraydilar. tog‘ jinslarining hajmi va shaklining o‘zgarishi deformatsiyalanish deyiladi. geologiya. tuproqlar geografiyasi geologiya. tuproqlar geografiyasi tog‘ jinslari bir-biridan faqat kimyoviy tarkibi bilangina emas, balki o‘zlarining fizik va mexanik xususiyatlari bilan ham farqlanadilar. bunday xossalarga tog‘ jinslarining zichligi, qayishqoqligi, chidamliligi, qisiluvchanligi, plastikligi, mo‘rtligi, g‘ovakligi, pishiqligi kiradi. shuning bilan birga tog‘ jinslari bir-birining siqilishiga va urganda maydalanishiga bo‘lgan qarshiliklari bilan ham farqlanadi.tog‘ jinslarining mexanik xossalari ularni tuzilishiga va tashqi holatiga bog‘liq. tog‘ jinslariga haroratni, eritmalarni, bosimni ta’sir …

4 / 27

ta’siri to‘xtaganidan keyin deformatsiyalangan jismning shakli va o‘lchovlarini tiklay olish qobiliyati mazkur jismning qayishqoqligi deb ataladi. qayishqoq deformatsiyalanishning bir necha ko‘rinishi mavjud: cho‘zilish, siqilish, egilish, siljish, buralish va bosh. geologiya. tuproqlar geografiyasi plastik deformatsiyalanish. bu deformatsiyalanishda tashqi kuchning ta’siri to‘xtaganda ham jism o‘zining dastlabki shaklini va hajmini tiklay olmasa plastik deformatsiyalanish amalga oshgan bo‘ladi. gil va tosh tuzlari eng pastik jinslar hisoblanadi. plastik deformatsiyalanish keng tarqalgan va ma’lum qayishqoqlik, plastiklik chegarasiga ega. bu chegara muvozanatining buzilishi har xil burmalarning va uzilmalarningpaydo bo‘lishiga ta’sir ko‘rsatadi. bularni hammasi asosan er qa’rida bo‘ladigan jarayonlardir. geologiya. tuproqlar geografiyasi * geologiya. tuproqlar geografiyasi yer qobig‘ini tashkil etuvchi har xil turdagi tog‘ jinslarining yotish shakllari xilma-xildir. yerning ichki energiyasi har xil turdagi tog‘ jinslari qatlamlarining dastlabki gorizontal yotish shakllari buziladi. natijada tog‘li o‘lkalarda qatlamlarning qiyaligi ortadi, murakkab burmalar hosil bo‘ladi, burmalar uziladi hamda turli yo‘nalishda va masofada o‘z o‘rnidan siljiydi. bu burmalarning hosil bo‘lishida gorizontal va …

5 / 27

grafiyasi antiklinal va sinklinal burmalar quyidagi elementlarga egadir. a) burmaning ikki tomoniga pasayib ketgan yon tomonlari – qanotlari deyiladi. b) burma qanotlarining o‘zaro tutashgan joyi «qulf», v) burma hosil qiluvchi qatlamlar yuzasi bilan o‘qi tekisligi kesishgan chiziq «sharnir» deyiladi. g) antiklinal va sinklinal qulflari orasidagi masofa burma balandligi” deb ataladi. burmaning kattaligi ularning balandligi, eni va uzunligi bilan xarakterlanadi. * geologiya. tuproqlar geografiyasi platformalar litosferaning geosinklinal strukturalaridek yirik, nisbatan tektonika jihatidan, turg‘un tuzilmalardan biri. bu esa ularda tektonik harakatlari nihoyatda kam, kuchsiz namoyon bo‘lganligi, magma, asosan vulqon jarayonlarini lokal epizodik vujudga kelishi va aseysmikligi bilan ifodalanadilar * geologiya. tuproqlar geografiyasi platformaning po‘st tuzilishi asosan uch qavatli: cho‘kindi qatlam (“cho‘kindi g‘ilofi”) va granitli, bazaltli deb nomlangan qavatlardan tuzilgan. odatda “cho‘kindi g‘ilof” - kam o‘zgargan, zichlashmagan va ular bunday xususiyatlariga muvofiq seysmoto‘lqinlarning sekin tezlik bilan o‘tkazayotgan jinslardan tuzilgan qatlam. uning ostidagi, qatlamlar shiddatli o‘zgargan, metamorflashgan, intruziyalar bilan kesilgan jinslar tarkib topgan. * …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geologiya. tuproqlar geografiyasi"

slayd 1 geologiya. tuproqlar geografiyasi endogen geologik jarayonlar. magmatizm 1.endogen geologik jarayonlar. 2. magmatizm, 3. metamorfizm * geologiya. tuproqlar geografiyasi yerdagi bo‘ladigan jarayonlar; vulkan otilishi, zilzila, tog‘ hosil bo‘lishi kabi ichki harakatlar endogen jarayonlar deb ataladi. yerdagi behisob energiya ta’siridan jinslarning yotish holati va tarkibi o‘zgaradi, burmali tog‘lar, vulkan harakatlaridan orollar qosil bo‘ladi. yer qatlamlarini o‘zgarishidan hosil bo‘lgan har xil strukturalarni o‘rganuvchi geologiyaning sohasi geotektonika deyiladi. * * geologiya. tuproqlar geografiyasi yer po‘stidagi endogen harakatlar qatlam yoki qatlamsiz yaxlit yotqiziqlarni normal yotishini o‘zgartiradi. qatlamlar yon tomonidan siqilishidan burmalanadi, tik ta’sir qilgan kuchdan ...

This file contains 27 pages in PPT format (3.3 MB). To download "geologiya. tuproqlar geografiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: geologiya. tuproqlar geografiya… PPT 27 pages Free download Telegram