olam va odam muammolarining tarixiy ildizlari

DOCX 18 pages 38.4 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 38.4 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

ontologik va munosabatdosh kategoriyalarning uygʻunligi reja: 1. borliq falsafaning predmeti. 2. borliq va uning mavjudlik shakllari. 3. olamning paydo bo’lishi va evolyutsiyasi. 4. olamning xilma xilligi va murakkabligi. olam va odam muammolarining tarixiy ildizlari. bu mavzuga oid masalalar olamda odamning mavjudligi va yashashi, hayoti va faoliyati bilan bog’liq holda shakllangan. olam tug’risidagi qarashlar odamzodning tarixi qanchalik qadimiy bo’lsa, shunchalik qadimiydir. siz bilan biz yashayotgan shu dunyo o’zining barcha murakkabligi va muammolari, jozibadorligi va butun go’zalligi bilan yagona olamni tashkil etadi. olam tushunchasi, eng avvalo, odam va uning faoliyati kechadigan makonni aks ettiradi. agar odam bo’lmaganida edi, bu olam haqidagi tasavvurlar ham bo’lmas edi. demak, olam odam bilan mazmundordir. olam uni tashkil etuvchi narsalar bilan birgalikda namoyon bo’ladi. hech narsasi yo’q olam yo’qlikdir. u mavhum tushuncha, ya`ni abstraksiyadir. qadimgi davrlardan buyon odam o’zini anglagach, olamning tarkibiy qismi ekanligini tushuna boshladi. dastlab, uning hayotini ta`minlovchi tirikchilik vositalarining ahamiyatini tushunib etdi va ularni …

2 / 18

or narsalardan oziqlanish bilangina chegaralanib qolmasdan, ularni o’ziga moslashtirishga, sovuq bo’lsa — isitishga, hom bo’lsa - pishirishga, issiq bo’lsa — sovutishga intiladi. bu esa odamning olamga moslashishga intilishi oqibatidir. ya`ni, olamni odam o’ziga, o’z ehtiyojlariga moslashtirishga intilib kelgan. shu tarzda odam ham, olam ham takomillashib, er yuzi o’ta «honakilashtirilgan» olamga aylangan. umuman, siz olam deganda nimani tushunasiz? olam, eng avvalo, tor ma`noda bu odam yashaydigan joy. aslida odamzod va hayvonot olami, o’simlik va hasharotlar dunyosi, jismoniy, ruhiy, ma`naviy olam va boshqa shu singari ko’plab tushunchalar bor. ular dunyoda mavjud bo’lgan narsa va hodisalar nomi bilan ataladi. masalan, odamning ruhiy olami uning bilim, tajriba va hayolotini o’z ichiga oluvchi o’ta keng qamrovli tushunchadir. bunda biz olam odam yashaydigan joy, degan ma`noga qaraganda yanada kengroq mazmunga ega bo’lamiz. nimaiki mavjud bo’lsa, ularning hammasi birgalikda siz bilan biz mansub bo’lgan dunyoni ifodalaydi. ammo tabiat, jamiyat va inson tafakkurining asosida yotuvchi va ularni birlashtiruvchi …

3 / 18

tik monizm tarafdorlari. g’oyani, ruhni oluvchilar esa – idealistik monizm tarafdorlari hisoblanadilar. shuningdek, olamning asosida ham moddiy jism yoki materiya, ham g’oya yoki ruh yotadi deb hisoblovchi faylasuflar dualistlar (dualizm lotincha, dualis — ikkilangan degan tushunchani anglatadi) deb hisoblanadi. arastu, moniy, r. dekart va boshqalar dualistlardir. olamning asosida ko’p substansiyalar yotadi deb hisoblovchilarni esa plyuralizm (lotincha pluralis — ko’pchilik so’zidan olingan) tarafdorlari deb atashadi. olamning asosida yotuvchi mohiyatni ahtarish tarixi ham fanning uzoq o’tmishiga borib taqaladi. masalan, qadimgi hindiston va hitoyda, misr va bobilda, qadimgi o’rta osiyo va yunonistonda ba`zi faylasuflar olamning asosida qandaydir modda yoki muayyan unsur yotadi, deb hisoblashgan. ularning ba`zilari bu unsurni olov, boshqalari suv yoki havo, ayrimlari esa — tuproqdan iborat deb hisoblashgan. ba`zi bir falsafiy ta`limotlarda esa, olamning asosida — olov, havo, suv va tuproq yotadi, barcha narsalar ana shu to’rtta unsurning birikishidan hosil bo’lgan, deyilgan. olamning asosida yotuvchi substansiyani ahtarishning yana bir yo’li narsalarning …

4 / 18

esa, olamni hilma-hil rangda, qirralarda ko’radi. ular oq bilan qora oralig’ida oqimtirroq yoki qoraroq ranglar ham bo’lishi mumkinligiga e`tibor qilishadi. olam tushunchasi keng qamrovli va keng yo’nalishli tushuncha bo’lib, ma`lum ma`noda voqelikka tizimli, ya`ni sistemali yondoshishni talab qiladi. masalan, elementar zarrachalar olami tushunchasi odamga ma`lum bo’lgan va hali ma`lum bo’lmagan barcha elementar zarrachalarni qamrab oladi. agar biz yashayotgan butun koinotni elementar zarrachalardan tashkil topgan deb hisoblasak, bu tushuncha butun koinotni ham aks ettirishi mumkin. yoki o’simliklar olami tushunchasini olaylik. bu tushunchaga faqatgina o’simliklar kiradi, hayvonlar va odamlar bu olamdan chetda qoladi. shu nuqtai nazardan olam tushunchasi nisbiy mohiyatga ega. ba`zi kishilar olam deganda barcha narsalarni, jismlarni, hodisalarni qamrab oluvchi universal sistemani tushunadi. bu ma`noda olam kosmologik koinot tushunchasiga mos keladi. ayrimlar uni cheksiz va chegarasiz, boshqalar esa koinot ma`nosidagi olamni cheklangan ob`ekt sifatida talqin etadi. cheksizlik va chegarasizlik tushunchalari nisbiy ma`noga ega, bir sistemada cheksiz hisoblangan ob`ekt boshqa sistemada chekli …

5 / 18

zligini, vaqtning faqatgina kelajakka yo’nalgan oqimini ifodalovchi modeli vositasida asoslashga harakat qilgan. uning fikricha, bu shimoliy qutb nuqtasidan turib qaraganda, hamma nuqtalar faqat janubga olib boradigan holatni eslatadi. bunday holat olamning boshlanqich holatidir. vaqtning kelajakka olib boruvchi yo’nalishigina mavjud bo’lgan holati olamning boshlanishidir. bu holatda o’tmish yo’q, faqat kelajak mavjud. olam haqidagi diniy tasavvurlar uning kelajagi, yaratilishi yoki o’tmishiga oid murakkab masalalarni, asosan, ilohiy qudratning hosilasi sifatida talqin etadi. dinda olamni «bu dunyo» — o’tkinchi olam va «narigi dunyo» — abadiy olamga ajratib tushuntirishadi. bu dunyodagi mashaqqatlari evaziga odam narigi dunyoda rohat-farog’atga muyassar bo’ladi, degan g’oyaga asoslaniladi. fan olam tug’risida o’ziga hos fikr yuritadi. unda olamga oid murakkab masalalarni amaliy tajribalardan kelib chiquvchi mantiqiy dalillar asosida isbotlashga uriniladi. mavjud ilmiy mantiq doirasidan chetga chiquvchi hodisalar esa izohlanmaydi. ayrim ajoyibot hodisalarining fan tadqiqot ob`ektiga kiritilmaganining sababi ana shunda. falsafa olamni izohlashda fanning, dinning, san`at va adabiyotning, hullas, fan bilan birgalikda boshqa …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "olam va odam muammolarining tarixiy ildizlari"

ontologik va munosabatdosh kategoriyalarning uygʻunligi reja: 1. borliq falsafaning predmeti. 2. borliq va uning mavjudlik shakllari. 3. olamning paydo bo’lishi va evolyutsiyasi. 4. olamning xilma xilligi va murakkabligi. olam va odam muammolarining tarixiy ildizlari. bu mavzuga oid masalalar olamda odamning mavjudligi va yashashi, hayoti va faoliyati bilan bog’liq holda shakllangan. olam tug’risidagi qarashlar odamzodning tarixi qanchalik qadimiy bo’lsa, shunchalik qadimiydir. siz bilan biz yashayotgan shu dunyo o’zining barcha murakkabligi va muammolari, jozibadorligi va butun go’zalligi bilan yagona olamni tashkil etadi. olam tushunchasi, eng avvalo, odam va uning faoliyati kechadigan makonni aks ettiradi. agar odam bo’lmaganida edi, bu olam haqidagi tasavvurlar ham bo’lmas edi. demak, ...

This file contains 18 pages in DOCX format (38.4 KB). To download "olam va odam muammolarining tarixiy ildizlari", click the Telegram button on the left.

Tags: olam va odam muammolarining tar… DOCX 18 pages Free download Telegram