salomatlik tushunchasi va ta’rifi

DOCX 10 pages 28.6 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.6 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

o’zbekistonda respublikasi sog’liqni saqlash asoslari salomatlik (sog’lik) — har qanday tirik organizmning o’zi va uning barcha a’zolari o’z vazifalarini to’liq bajara oladigan holati: nuqsonlar, kasalliklarning yo’qligi (salomatlik tushunchasining batafsil ta’rifi quyida keltirilgan). salomatlikni o’rganadigan fanlarga dietologiya, farmakologiya, biologiya, epidemiologiya, psixologiya (salomatlik psixologiyasi, rivojlanish psixologiyasi, eksperimental va klinik psixologiya, ijtimoiy (sotsial) psixologiya), psixiatriya, pediatriya, tibbiy sotsiologiya va tibbiy antropologiya, psixoxigina, defektologiya va boshqalar kiradi. inson salomatligini muhofaza qilish (sog’liqni saqlash) — davlatning vazifalaridan biridir. dunyo miqyosida inson salomatligini saqlash bilan jahon sog’liqni saqlash tashkiloti (jsst) shug’ullanadi. butunjahon salomatlik kuni har yili 7 aprel kuni nishonlanadi, butunjahon ruhiy salomatlik kuni — 10 oktyabr.salomatlik tushunchasi va ta’rifi haqida jsst nizomiga ko’ra, «salomatlik — nafaqat kasallik va jismoniy nuqsonlarning yo’qligi, balki to’liq jismoniy, ruhiy va ijtimoiy farovonlik holatidir». biroq, bu ta’rifni populyatsion va individual miqyosda salomatlikni baholash uchun ishlatib bo’lmaydi. jsst ma’lumotlariga ko’ra, mediko-sanitar statistikada salomatlik tushunchasi ostida insonda kasalliklar va buzilishlar aniqlanmasligi, populyatsion …

2 / 10

funktsiyalarining atrof muhit bilan dinamik muvozanati. 3. ijtimoiy faoliyatda va jamoat foydali ishlarida qatnashish, asosiy ijtimoiy funktsiyalarni to’liq bajarish qobiliyati. 4. kasalliklar, kasal holatlar va o’zgarishlar bo’lmasligi. 5. organimzning doimo o’zgarib turadigan atrof-muhit sharoitlariga moslashish qobiliyati. kalyuga ko’ra, barcha mumkin bo’lgan salomatlikning barcha tavsiflari quyidagi tushunchalarga tenglashtirilishi mumkin: · tibbiy model — tibbiy belgilar va xususiyatlarni o’z ichiga olgan ta’riflar uchun; salomatlik kasallik va uning alomatlari yo’qligi sifatida. · biotibbiy model — organik buzilishlar va nosog’lomlikning sub’yektiv hissiyotlari yo’qligi. · bioijtimoiy (biosotsial) model — ijtimoiy belgilar birinchi o’ringa qo’yiladigan tibbiy va ijtimoiy belgilar birgalikda qaralishi qo’shiladi. · qiymat-ijtimoiy model — qiymat sifatida insonning salomatligi qaraladi; jsstning ta’rifi aynan shu modelga to’g’ri keladi. tibbiy-ijtimoiy tadqiqotlardagi salomatlik darajalari · individual salomatlik — bu alohida insonning sog’lig’i. · guruh salomatligi — ijtimoiy va etnik guruhlarning salomatligi. · mintaqaviy (regional) salomatlik — ma’muriy hududlar aholisining salomatligi. · jamoat salomatligi — populyatsiya salomatligi, umuman aholining …

3 / 10

ligi barqaror o’sdi. misol uchun, amerikaliklarning o’rtacha umr ko’rish darajasi 1900 yildan boshlab 30 yilgacha, butun dunyoda olti yilga ortganligi qayd etildi. salomatlik darjasini aniqlash, uning ko’rsatkichlari inson salomatligi — sifat ko’rsatkichi bo’lib, u miqdoriy parametrlar: antropometrik (bo’y, vazn, ko’krak qafasi hajmi, a’zolar va to’qimalarning geometrik shakli); jismoniy (yurak urish tezligi, arterial qon bosimi, tana harorati); biokimyoviy (tanadagi kimyoviy elementlar, eritrotsitlar, leykotsitlar, gormonlar va boshqalar miqdori); biologik (ichak florasining tarkibi, virusli va infektsion kasalliklar mavjudligi) va boshqa biomarkerlardan tashkil topadi. inson organizmi holati uchun «norma» tushunchasi mavjud bo’lib, bunda parametr qiymatlari tibbiyot fani va amaliyoti bilan belgilanadigan diapazonga to’g’ri kelishi inobatga olinadi. qiymatning berilgan diapazondan og’ishi, salomatlik yomonlashuvining belgisi va dalili bo’lishi mumkin. tashqi tomondan, sog’likni yo’qotish tananing tarkibiy tuzilmalari va funktsiyalarida o’lchanadigan buzilishlarda, uning moslashuvchanligi o’zgarishida ifodalanadi. jsst nuqtai nazaridan, odamlar sog’lig’i ijtimoiy sifat hisoblanadi va shu munosabat bilan aholi salomatligini baholash uchun quyidagi ko’rsatkichlar tavsiya etiladi: · yalpi …

4 / 10

bosim. dab — diastolik arterial bosim. jamoat salomatligi mezonlari · tibbiy-demografik — tug’ilish darajasi, o’lim darajasi, aholining tabiiy o’sishi, chaqaloqlarning o’lim darajasi, muddatidan oldin tug’ilgan chaqaloqlar soni, kutilayotgan o’rtacha umr ko’rish darajasi. · kasallanish — umumiy, infektsion, vaqtinchalik mehnat qobiliyatini yo’qitsh bilan, tibbiy ko’riklarga ko’ra, asosiy noepidemik kasalliklar, gospitalizatsiyalangan. · nogironlik ko’rsatkichlari. · jismoniy rivojlanish ko’rsatkichlari. barcha mezonlar dinamikada baholanishi kerak. aholi salomatligini baholashning muhim mezonlari salomatlik ko’rsatkichi (indeksi), ya’ni tekshirilish vaqtida (masalan, yil davomida) kasal bo’lmaganlarning ulushi hisoblanishi kerak. salomatlik omillari salomatlik psixologiyasida sog’liqqa ta’sir qiluvchi uchta omil ajratiladi: mustaqil, uzatuvchi va motivatorlar . · mustaqil: salomatlik va kasallik bilan o’zaro bog’liqligi (korrelyatsiyasi) eng kuchlidir: · salomatlikka yoki kasallikka moyil qiladigan omillar: · xulq-atvori patterni; a (ambitsiyalik, agressivlik, kompetentlik, qo’zg’aluvchanlik, mushaklarning zo’riqishi, tezkor faoliyat turi, yurak-tomir kasalliklarining yuqori xavfi) va b (qarshi sifatlar) tipidagi xatti-harakatlar omillari. · yordamchi dispozitsiyalar (masalan, optimizm va pessimizm). · hissiy patternlar (masalan, aleksitimiya). · …

5 / 10

rioya qilish. · motivatorlar: · stressorlar. · kasallikning mavjudligi (kasallikning o’tkir epizodlariga moslashish jarayoni). jismoniy salomatlik omillari: · jismoniy rivojlanish darajasi; · jismoniy tayyorgarlik darajasi; · zo’riqishlar uchun funktsional tayyorgarlik darajasi; · moslashuvchan zaxiralarni safarbar qilish (mobilizatsiya) darajasi va yashash muhitining turli omillariga moslashishni ta’minlaydigan bunday mobilizatsiyaga tayyorlik. jahon sog’liqni saqlash tashkiloti erkaklar va ayollar salomatligidagi farqlarni o’rganishda biologik mezonlarni emas, balki gender (irsiy) mezonlardan foydalanishni tavsiya qiladi, chunki aynan ular mavjud farqlarni yaxshi tushuntiradi. sotsializatsiya jarayonida erkaklarda o’z-o’zini himoya qiladigan xatti-harakatlardan voz kechish, katta daromad olishga qaratilgan xatarli va tavakkalli xatti-harakatlar amalga oshirilishi rag’batlantiriladi; ayollarda esa bo’lajak onalar sifatida salomatlikni saqlash. ammo salomatlikning tashqi chiroy kabi namoyoniga urg’u berilganda, sog’lom faoliyat ko’rsatish o’rniga xarakterli ayollar buzilishlari sodir bo’lishi mumkin, qoida tariqasida oshoqozon-ichak buzilishlari. erkaklar va ayollarning umr ko’rish davomiyligidagi farq yashash joyiga bog’liqdir; yevropada bu yetarlicha farq qilsa, osiyo va afrikaning bir qator mamlakatlarida deyarli yo’q bo’lib, bu birinchi …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "salomatlik tushunchasi va ta’rifi"

o’zbekistonda respublikasi sog’liqni saqlash asoslari salomatlik (sog’lik) — har qanday tirik organizmning o’zi va uning barcha a’zolari o’z vazifalarini to’liq bajara oladigan holati: nuqsonlar, kasalliklarning yo’qligi (salomatlik tushunchasining batafsil ta’rifi quyida keltirilgan). salomatlikni o’rganadigan fanlarga dietologiya, farmakologiya, biologiya, epidemiologiya, psixologiya (salomatlik psixologiyasi, rivojlanish psixologiyasi, eksperimental va klinik psixologiya, ijtimoiy (sotsial) psixologiya), psixiatriya, pediatriya, tibbiy sotsiologiya va tibbiy antropologiya, psixoxigina, defektologiya va boshqalar kiradi. inson salomatligini muhofaza qilish (sog’liqni saqlash) — davlatning vazifalaridan biridir. dunyo miqyosida inson salomatligini saqlash bilan jahon sog’liqni saqlash tas...

This file contains 10 pages in DOCX format (28.6 KB). To download "salomatlik tushunchasi va ta’rifi", click the Telegram button on the left.

Tags: salomatlik tushunchasi va ta’ri… DOCX 10 pages Free download Telegram