"devonu lug'atit turk"

DOCX 11 sahifa 32,3 KB Bepul yuklash

11 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 32,3 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 11

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 11

maxmud qoshg’ariyning ,,devoni lug’ati turk” asari haqida mavzu: maxmud qoshg’ariyning ,,devoni lug’ati turk” asaridagi adabiy janrlarni o'rganish reja: 1. mahmud qoshg’ariyning hayoti va ilmiy faoliyati to’g’risida 2. asosiy qism 3. ,,devoni lugati turk” asarini o’rganish tarixi........ 4. ,,devoni lugati turk”ning manbalari tarkibi va tartibi mahmud qoshg’ariyning hayoti va ilmiy faoliyati to’g’risida. birinchi turkolot maxmud qoshg’ariyning asl ismi maxmud ibnul xusayn ibn muhammadali qoshg’ariy bo’lib uning bobosi qashqarda tug’ilgan bo’lsa ham asosan bolasog’unda yashagan. ba’zi manbalarda qoshg’ariyning to’liq ismi shamsiddin mahmud ibn husayn tariqasida keltirilgan. maxmud qoshg’ariy qoshg’ar shahrining janubi g’arbidagi o’pol qishlog’ining o’g’iz mahallasida tug’ilgan. u qoraxonning xukmdorlaridan yusuf qodirxonning evarasi. otasi xusayn ibn muhammad (qodirxonning nevarasi) ,,arslon elik” nomi bilan 1056 – 1057 yillarda barsixon amiri bo’lgan. maxmudning ona tomonidan buvasi xoji sayfiddin buzrukvor bo’lgan. mahmud qoshg’ariy samarqand buxoro bog’dodda tahsil olgan. arab fors rumoniy kabi 8 – 9 tilni mukammal egallagan. u qandaydir bir qirg’in paytida ota yurtini …

2 / 11

a fors tillarini ham bilgan. asarning muqaddimasida aytilgan so’zlardan m.qoshg’ariy buxoro va nishopurda bo’lgan deb taxmin qilish mumkin. maxmud qoshg’ariy va uning asariga bag’ishlangan tadqiqotlarda mahmud qoshg’ariy va uning chuqur va boy bilim olishi mumkin bo’lgan buxoro, nishopur, samarqand, marf, shimoliy eron va bog’dod musulmon olimlarning markazlari qayta – qayta tilga olinadi. usha davr musulmon maktablarida arab tili grammatikasi musulmon aqidalari va xuquqshunoslik xisob, qur’on va xadis o’rgatilgan. mahmud qoshg’ariy ,,devoni lug’atit turkda” yorqin namoyish etgan linvistika geografiya, tarix va boshqa fanlarga oid bilimlarni extimol keyinchalik olgan. mahmud qoshg’ariy turk yerlari bo’ylab qilgan ko’p yillik safarining birlamchi maqsadi haqida gapirmaydi. asardagi avtoxarakteristikadan quyidagilar ma’lum: ,,men turklar, turkmanlar, og’izlar, chiginlar, yag’molar, qirg’izlarning shaharlarini qishloq va yaylovlarini ko’p yillar kezib chiqdim. lug’atlarni turklari turli xil so’z xususiyatlarini o’rganib aniqlab chiqdim. men tilda ularning yetuklaridan eng katta mutaxassislaridan xushfaxmlaridan eski qabilalardan jang ishlarida usta nayzadorlaridan edim. ularga shuncha diqqat qildimki turklar, turkmanlar, o’g’izlar, …

3 / 11

y qoraxoniylar davlatida hammaga ma’lum bo’lgan qonli voqealar bo’lib turgani uchun o’z yurtlarini tark etishga majbur bo’lgan. devoni lug’atit turk (turkiy so’zlar devoni) melodiy 1072 – yillarda yozila boshlagan va 1074 – yilda tugatilgan. muallif bu haqda shunday degan. (kitob 464 – yilda hijriy) jumadul avval boshlarida boshlandi va to’rt karra yozilganda va tuzatilgandan so’ng 464 – yil jumadul oxirining 12 kuni bitirilgan. bu vaqtda muallif 50 yoshda bo’lgan. umuman olganda bu asar 11 – asrda yozilgan bo’lib turkey so’zlar lug’ati xisoblanadi. mahmud koshg‘ariyning “devoni lug‘otit turk” asari avlodlar uchu juda boy meros hisoblanadi. sababi shuki, “devoni lug‘otit turk” asari orqali bizga juda ko‘plab badiiyat namunalari yetib kelgan. bu xususida ko‘plab yevropa olimlari va turkologlar izlanish olib borganlar.[5] “devon”dagi she’riy parchalar ko‘p turkologlar o‘rtasida munozaraga sabab bo‘lib kelgan. ko‘pchilik yevropalik turkologlar “devon»da keltirilgan to‘rtliklarni dastlab turkiy xalqlarning qadimgi folkloriga mansub deb qaragan edilar. jumladan, k. brokkelman shunday fikrni aytgan edi. …

4 / 11

lik, garchi shaklan xalq og‘zaki ijodiga xos to‘rtlikni gavdalantirsa ham, aniq obraz (turkon malika) mavjudligi, didaktik mazmun ifodalangani bilan individual she’riyatga mansub deb qaralsa maqsadga muvofiq bo‘ladi va v.v.bartoldning qarashlari o‘rinli aytilgan bo‘ladi. ayni paytda “devonu lug‘atit-turk”da shakl jihatidangina emas, balki mazmun tomondan “qutadg‘u bilig”ga monand didaktik xarakterdagi parchalar ham borki, barqaror adabiy muhit, ma’lum izga tushgan ijtimoiy hayotning aks sadosini ko‘rishimiz mumkin. [5] “devonu lug‘atit-turk”dagi she’riy parchalar yuzasidan yevropalik olimlar olib bildirgan mulohazalar anchayin diqqatga sazovor. asardagi to‘rtliklar turkiy she’riyatning qadimgi namunalaridir degan k.brokkelmanning fikrlari p.peloning qarashlarini shubha ostiga qo‘ydi. p.pelo moniylik she’rlari yuzasidan olib borgan tadqiqotlarida, qadimgi turkiy she’riyat qofiyali emas, balki alliteratsiyali she’r bo‘lgan degan xulosaga kelgan edi. alliteratsiya, uningcha, misralar boshida keladi va she’rni bir tizimga soladi. pelo «devonu lug‘atit-turk»dagi to‘rtliklarning qofiyalanishini fors she’riyati ta’siri deb qaraydi. «qutadg‘u bilig»ning she’r tuzilishiga fors she’riyatidagi qofiya o‘z izini qoldirgan va bu haqda etarli fikrlar aytilgan. moniylik oqimidagi she’rlarga …

5 / 11

bu she’rda “devonu lug‘atit-turk”dagi singari qofiya qo‘llanmagani uchun hijolar tengligi yo‘q. alliteratsiyali she’rda hijolar tengligi bo‘lishi shart emas. ritm va ohang alliteratsiya bilan birga takror orqali ham yuzaga kelaveradi. moniylik she’rlarini kuzatsak, alliteratsiya usuli she’riyatning muhim xususiyati bo‘lganini ko‘ramiz. “bizing tangrimiz adgusi radni tiyur”, aprinchur tiginning boshlanishi o‘chib ketgan she’ri, “o‘lim tasviri”, “moniyga atalgan madhiya” alliteratsiyali she’r qadimgi turkiy she’riyatning tuzilishida asosiy omil ekanini ko‘rsatadi. “devon”dagi she’rlar haqida quyidagi xulosalarga kelish mumkin: 1. mahmud koshg‘ariyning “devonu lug‘atit-turk” asaridagi she’rlar ham xalq og‘zaki ijodiga, ham individual she’riyatga mansub. 1. matnlar islomdan oldingi davrga mansub, ammo musulmonlikning ta’siri ham seziladi. bunday talqindan so‘ng yana quyidagicha savol kelib chiqadi: agar “devon”dagi she’rlar ham xalq og‘zaki ijodiga, ham individual she’riyatga mansub bo‘lsa, qaysi tamoyillarga ko‘ra ularni farqlash mumkin? “devon”dagi hamma she’rlar sillabik she’r deb qabul qilingan, ya’ni folklor va adabiy parchalar metrikasi bir xil. hamma she’rlar qofiyalangan. [5] demak, she’rning tovush tuzilishi folklor va …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 11 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

""devonu lug'atit turk"" haqida

maxmud qoshg’ariyning ,,devoni lug’ati turk” asari haqida mavzu: maxmud qoshg’ariyning ,,devoni lug’ati turk” asaridagi adabiy janrlarni o'rganish reja: 1. mahmud qoshg’ariyning hayoti va ilmiy faoliyati to’g’risida 2. asosiy qism 3. ,,devoni lugati turk” asarini o’rganish tarixi........ 4. ,,devoni lugati turk”ning manbalari tarkibi va tartibi mahmud qoshg’ariyning hayoti va ilmiy faoliyati to’g’risida. birinchi turkolot maxmud qoshg’ariyning asl ismi maxmud ibnul xusayn ibn muhammadali qoshg’ariy bo’lib uning bobosi qashqarda tug’ilgan bo’lsa ham asosan bolasog’unda yashagan. ba’zi manbalarda qoshg’ariyning to’liq ismi shamsiddin mahmud ibn husayn tariqasida keltirilgan. maxmud qoshg’ariy qoshg’ar shahrining janubi g’arbidagi o’pol qishlog’ining o’g’iz mahallasida tug’ilgan. u qoraxonnin...

Bu fayl DOCX formatida 11 sahifadan iborat (32,3 KB). ""devonu lug'atit turk""ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: "devonu lug'atit turk" DOCX 11 sahifa Bepul yuklash Telegram