masnaviy va doston munosabati

DOCX 12 pages 29.7 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.7 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

sharq adabiyotida masnaviylar mavzu: masnaviy va doston munosabati reja: 1. masnaviy va uning aruz ilmidagi o'rni. 2. turkum masnaviylar yoxud "xamsa" va "sab`a"larning vaznlari. 3. o'zbek mumtoz adabiyotidagi masnaviy yoxud dostonlar va ularning vazni. tayanch iboralar: masnaviy, "vase` maydon", mazmun va vazn, ishqiy mavzu, jangnoma, sarguzasht, falsafiy-didaktika, sanoiy, firdavsiy, nizomiy, attor, amir xusrav, jomiy, navoiy, mutaqorib, hazaj, ramal, sare`, xafif. i. "masnaviy" so'zi arabcha "ikki" sanoq sonini bildiruvchi "isnan" so'zidan yasalgan bo'lib ikkilik ma`nosini ifodalaydi. sharq mumtoz she`riyatida har juft misra o'zaro butunlikni hosil qiluvchi, ya`ni qofiyalanuvchi she`riy shakl masnaviy deb nomlanadi. o'rta asrlarda yirik hajmli dostonlarga nisbatan ham, ikkilik shaklida yozilgan kichikroq hajmdagi she`rlarga nisbatan ham masnaviy atamasini qo'llash odatiy hol edi. hozirgi adabiyotshunoslikda esa bu atama ikki xil ma`noda ya`ni janr va she`riy shakl ma`nosida qo'llanadi. 1. mavzu jihatdan rang-barang bo'lib, ikkilik shaklida yozilgan dostonlarga nisbatan masnaviy atamasi she`riy shakl ma`nosida qo'llanadi. masalan: "lison ut-tayr"ning janri doston, shakli …

2 / 12

aznda-o'q masnaviy aytibturlar. ul jumladin besh vazni mashhurdurkim "xamsa"lar ul avzondadur. yana bir vazn agarchi "xamsa"da yo'qtur fil jumla shuhrati bor. "mantiq-ut tayr" va "masnaviy" bu ikki kitobning qoyili azizlarning aksar masnaviylari bu vaznda voqe` bo'lubturlar. yana bir vazndurkim, agarchi shuhrati kamdur vale xeyli latif vazndur. mavlono abdurahmon jomiy "sabha"si ul vazndadur". ii. masnaviynavislikda qo'llanuvchi vaznlar jami to'qqizta bo'lib, ular amir xusrav dehlaviyning "no'h spehr" dostonida o'z ifodasini topgan. har bir spehr (falak) alohida vaznda yozilgan. mazkur to'qqiz vazndan ettitasi abdurahmon jomiyning "haft avrang" dostonlar turkumida qo'llangan: 1. sari`i musaddasi matviyi makshuf. mufta`ilun mufta`ilun fo`ilun - v v - - v v - - v - sadr, ibtido matviy, hashv matviy, aruz va zarb matviyi makshuf. nizomiyning "maxzan ul-asror" dostoni tufayli bu vazn xamsanavislikdagi dastlabki doston vazni sifatida qat`iy maqomga ega bo'ldi. "matla` ul-anvor" (amir xusrav), "tuhfat ul-ahror" (jomiy) va "hayrat ul-abror" (navoiy) dostonlari ham shu vaznda. turkiy adabiyotda yaratilgan …

3 / 12

uning yorqin misollaridir. 3. hazaji musaddasi axrabi maqbuzi mahzuf (maqsur). maf`uvlu mafo`ilun fa`uvlun (mafo`iyl). - - v v - v - v - - sadr, ibtido axrab, hashv maqbuz, aruz va zarb mahzuf. xamsalarning uchinchi dostonlari shu vaznda bo'lib, ko'proq ishq iztiroblari, dard va mahzun ohanglarni ifodalashga mo'ljallangan. nizomiy, amir xusrav, jomiy va alisher navoiyning layli va majnun haqidagi dostonlari, hoju kirmoniyning "gavharnoma"si shu vaznda yozilgan. 4. xafifi musaddasi maxbuni abtar. fo`ilotun mafo`ilun fa`lan - v - - v - v - - - sadr, ibtido solim, hashv maxbun, aruz va zarb abtar. ta`kidlash lozimki, ushbu vaznda yozilgan masnaviylarda so'nggi rukn turli shaklda aralash qo'llanadi. shunga ko'ra vazn nomi ham farqlanadi. jumladan: fa`lan - abtar; fa`lon - abtari musabbag’; - - - ~ fa`ilun - maxbuni mahzuf; fa`ilon - maxbuni maqsur. v v - v v ~ bu vaznda yozilgan ilk masnaviylardan biri mashhur so'fiy shoir sanoiyning "hadiqat ul-haqoyiq" dostonidir: …

4 / 12

jomiyning "xiradnomai iskandariy", navoiyning "saddi iskandariy" dostonlari ham shu vaznda yaratilgan. mazkur vazn jangnoma dostonlarga xos deb qaraladi. biroq didaktik ruhdagi qator asarlar ham shu vaznda yaratilan. xususan, turkiy adabiyotdagi ilk dostonlar - "qutadg’u bilig" (yusuf xos hojib) va "hibat ul-haqoyiq" (ahmad yugnakiy), sa`diyning mashhur asari "bo'ston" shular jumlasidan. 6. ramali musaddasi mahzuf (maqsur). fo`ilotun fo`ilotun fo`ilun (fo`ilon) - v - - - v - - - v - - v ~ sadr, ibtido, hashv solim, aruz va zarb mahzuf (maqsur). xamsalarning tarkibiga kirmaydigan bu vazn ko'proq tasavvufiy dostonlarda qo'llanadi. uning shuhrat qozonishi fariduddin attorning "mantiq ut-tayr" hamda jaloliddin rumiyning "masnaviyi ma`naviy" dostonlari bilan bog’liq. alisher navoiy ham o'zining shu ruhda yozilgan "lison-ut tayr" dostonini mazkur vaznda yaratdi. jomiy esa bu vaznni "salomon va absol" dostonida qo'lladi. 7. ramali musaddasi maxbuni abtar. fo`ilotun fa`ilotun fa`lan (fa`lon, fa`ilun, fa`ilon). - v - - v v - - - - sadr, ibtido …

5 / 12

char senda terk, v - - v - - v - - v ~ qachar bu tiriklik necha tutsa berk. v - - v - - v - - v ~ fa`uvlun fa`uvlun fa`uvlun fa`uvl 3. mutaqoribi musammani sadru ibtido, hashvayn, aruz va zarb solim: turayi barayi ajunug' kezayi. v - - v - - v - - v - - vafolig' kim erkin ajunda tilayi. v - - v - - v - - v - - fa`uvlun fa`uvlun fa`uvlun fa`uvlun 4. mutaqoribi musammani sadru ibtido, hashvayn, solim aruz va zarb musabbag’: bu kun ko’rsa erdi bu o’ngdi to’ru xalq, v - - v - - v - - v - ~ ular qo’zmish ersa sevunchlug bo’layi v - - v - - v - - v - - izoh: birinchi misra berilgan vaznda (fa`uvlun fa`uvlun fa`uvlun fa`uvlon) yozilgan. "qutadg’u bilig"dan keyinroq yaratilgan adib ahmad yugnakiyning "hibat ul-haqoyiq" dostonida …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "masnaviy va doston munosabati"

sharq adabiyotida masnaviylar mavzu: masnaviy va doston munosabati reja: 1. masnaviy va uning aruz ilmidagi o'rni. 2. turkum masnaviylar yoxud "xamsa" va "sab`a"larning vaznlari. 3. o'zbek mumtoz adabiyotidagi masnaviy yoxud dostonlar va ularning vazni. tayanch iboralar: masnaviy, "vase` maydon", mazmun va vazn, ishqiy mavzu, jangnoma, sarguzasht, falsafiy-didaktika, sanoiy, firdavsiy, nizomiy, attor, amir xusrav, jomiy, navoiy, mutaqorib, hazaj, ramal, sare`, xafif. i. "masnaviy" so'zi arabcha "ikki" sanoq sonini bildiruvchi "isnan" so'zidan yasalgan bo'lib ikkilik ma`nosini ifodalaydi. sharq mumtoz she`riyatida har juft misra o'zaro butunlikni hosil qiluvchi, ya`ni qofiyalanuvchi she`riy shakl masnaviy deb nomlanadi. o'rta asrlarda yirik hajmli dostonlarga nisbatan ham, ikkilik shaklida ...

This file contains 12 pages in DOCX format (29.7 KB). To download "masnaviy va doston munosabati", click the Telegram button on the left.

Tags: masnaviy va doston munosabati DOCX 12 pages Free download Telegram