tafakkur jarayonining psixologiya fanida òrganilishi

DOCX 14 pages 48.6 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 48.6 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

mavzu: psixologik sohalar haqida tushuncha reja : 1. tafakkur jarayonining psixologiya fanida òrganilishi 2. tafakkur xususiyatlari va uning hamiyati 3. o’quvchilarda tafakkur operatsiyasi turlarining vujudga kelishida ta’limning ahamiyati 4. tafakkur buzilishi tafakkur jarayonining psixologiya fanida òrganilishi biz sezgi, idrok va tasavvur vositasi bilan bilib olishimiz mumkin bo’lmagan narsa yoki hodisalarni, bu narsa yoki hodisalarning hususiyatlarini, ularning bog’lanish va munosabatlarini tafakkur vositasi bilan bilib olamiz. masalan, bizga ma’lumki, agar yorug’lik nuri shisha prizma orqali o’tkazilsa, bu nur spektrning yetti rangiga ajralib ketadi, bu ranglarni biz idrok qilamiz (ko’zimiz bilan ko’ramiz), lekii fizikadan bizga shu narsa ma’lumki, bu nurlardan bo’lak, yana boshqa nurlar ham bor. bu nurlar, infra-qizil va ultrabinafsha nurlar deb ataladi. bu nurlarni biz ko’rmaymiz, idrok qilmaymiz. bunday nurlarning borligi tafakkur yordami bilan kashf qilingan. narsa yoki hodisalar o’rtasidagi eng muhim bog’lanishlar va munosabatlar tafakkur yordami bilan ochiladi. bunday bir misolni olib ko’raylik. siz qalamni barmoqlaringiz bilan stoldan 20 santimetr …

2 / 14

berganligi keyin shu hodisani muqarrar keltirib chiqarganligini anglaymiz. bu hodisalarda ularning ma’lum bir vaqt ichida birin-ketin sodir bo’lganligini idrok qilganimizdan tashqari, ular o’rtasida sabab-natija bog’lanishi, ya’ni qonuniy bog’lanish bor, deb aniq qilib aytamiz. biz bu sabab -natija tariqasidagi bog’lanishning o’zini bevosita idrok qila olmaymiz, uni sezgi organlarimiz vositasi bilan his qilolmaymiz (ko’rmaymiz, ushlab ko’rmaymiz, eshita olmaymiz), balki shu bog’lanish borligini idrokimizga asoslanib turib fikr qilish yo’li bilan topamiz. so’ngra, ayrim hodisalardagi sabab-natija bog’lanishlari ochilganligiga asoslanib, umumiylashtirish yo’li bilan voqyelikning umumiy qonuniyatlarini topib olamiz. masalan, suvning yaxlab qolganligiga temperaturaning pasayganligi (0° dan pastga tushib ketganligi) sabab bo’lganligi aniqlangan bo’lsa va bu hodisa boshqa bir qancha hollarda ham aniqlangan bo’lsa ana shu hollarni umumiylashtirish natijasida: «temperatura 0° dan past bo’lganida suv hamisha muzlaydi» degan hukmda ifodalangan qonun topilgan. hodisalar o’rtasidagi mavjud sabab-natija bog’lanishlarini bilganligimiz uchun, hodisalarning o’zgarish va taraqqiysi qonunlarini bilganligimiz uchun biz hozirgi paytda mavjud bo’lmagan yoki hozirgi paytda bizning oldimizda …

3 / 14

nsoniyatning hozirgi tajribasi vujudga kelgan, bu esa xilma-xil mehnat bilan shug’ullanish imkoniyatini ochib bermoqda. binobarin, tafakkur insonning shunday aqliy faoliyatidirki, bu faoliyat voqyelikni eng aniq, (to’g’ri), to’liq, chuqur va umumiylashtirib aks ettirishga (bilishga), insonning ta g’in ham oqilona amaliy faoliyat bilan shug’ullanishiga imkon beradi. bosh miya po’stining biron bir uchastkasi emas, balki bosh miyaning butun po’sti qilayotgan faoliyat tafakkurning nerv-fiziologik negizidir. analizatorlarning miyaga borib tutashgan uchlari o’rtasida vujudga keladigan murakkab muvaqqat bog’lanishlar tafakkur qilish uchun birinchi galda ahamiyatga ega. yuqorida aytib o’tilganidek, ikkinchi signal sistemasi bilan birinchi signal sistemasining bir-biriga ta’sir o’tkazishida muvaqqat bog’lanishlarning vujudga kelishi tafakkurning spesifik nerv-fiziologik mexanizmlaridir. i. p. pavlov aytganidek, «avvalo umuminsoniy empirizmni, (insonning tajribasi, orttirgan bilimlari) nihoyat atrof olamni va insonning o’zini ham bilish uchun oliy qurol bo’lgan fanni ham yaratuvchi mahsus insoniy, oliy tafakkur» ayni shu bog’lanishlar asosida voqye bo’ladi. tafakkurni yo’naltirib turadigan asosiy nerv-fiziologik negiz shunday yo’l ko’rsatib turuvchi refleksdirki, bu refleks tafakkur …

4 / 14

ki bu narsalar yoki hodisalar to’g’risidagi, voqyelikning u yoki bu sohalari to’g’risidagi muhokamalar va tushunchalar odamning ongida qanchalik o’rin olganligidan kelib chiqadi. odamda fikr nechog’li ko’p bo’lsa va bu fikrlar nechog’li xilma-xil bo’lsa, uning tafakkuri shu qadar mazmunli bo’ladi, uning aqli shu qadar boy bo’ladi. lekin tafakkurning mazmundorligi mavjud fikrlarning miqdori bilangina belgilanmaydi, tafakkurning mazmundorligi shu fikrlarda nimalar aks ettirilganligi bilan ham belgilanadi. shu sababli tafakkur faqat boy bo’lganidagina emas, shu bilan birga, u ham chuqur bo’lganida, bunday tafakkur mazmundor tafakkur deb hisoblanadi. voqyelikning eng muhim xossalari va sifatlari, eng muhim bog’lanishlari va munosabatlari tafakkurda aks etganida bunday tafakkur chuqur tafakkur deyiladi. 2 tafakkur xususiyatlari va uning hamiyati. tafakkur qilish jarayoni biror psixik elementlarning shunchaki bir-biri bilan almashinishi tarzida voqye bo’lmasdan, balki alohida aqliy operasiyalar – biz idrok qilayotgan yoki tasavvur qilayotgan narsalar (obyektlar) ustida, biz umumiylashgan va abstrakt tushunchalarga ega bo’lgan obyektlar ustida aqliy harakatlar qilish tarzida voqye bo’ladi. …

5 / 14

ini taqqoslab ko’rish yo’li bilan bilolmasak boshqa yo’l bilan bilolmaymiz, agar biz hyech narsa bilan solishtirishimiz va farqini bilib olishimiz mumkin bo’lmagan biron yangi narsaga duch kelganimizda edi (basharti shunday narsa bor bo’lsa), u holda biz shu narsa to’g’risida hyech qanday fikr hosil qila olmagan bo’lur edik va uning to’g’risida biror so’z ayta olmagan bo’lur edik»1. (izbranniye sochineniya, ii tom, 1939 yil, 436-bet) narsalarning o’xshashligi yoki tafovuti dastlab bevosita sezgilarda va idroklarda aks etadi. taqqoslash fikr qilish jarayoni bo’lib, bu prosess idrok qilinayotgan narsalarning o’xshashligi yoki tafovutini aniqlash lozim bo’lganda, yoxud sezgilarda va idrokda bevosita aks etmagan o’xshashlik va tafovutni topish lozim bo’lgan hollarda voqye bo’ladi. amaliy taqqoslash bir narsani ikkinchi narsaga solishtirib ko’rilayotganda, masalan, bir qalamni ikkinchi qalamga, o’lchov chizig’ini taxtaga va shu kabilarga solishtirib ko’rilayotganda sodir bo’ladi. biz masofani santimetrli lenta bilan o’lchayotganimizda, og’irlikni tortib ko’rayotgani mizda va boshqa shu kabi hollarda taqqoslash jarayoni so dir bo’ladi. taqqoslash …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tafakkur jarayonining psixologiya fanida òrganilishi"

mavzu: psixologik sohalar haqida tushuncha reja : 1. tafakkur jarayonining psixologiya fanida òrganilishi 2. tafakkur xususiyatlari va uning hamiyati 3. o’quvchilarda tafakkur operatsiyasi turlarining vujudga kelishida ta’limning ahamiyati 4. tafakkur buzilishi tafakkur jarayonining psixologiya fanida òrganilishi biz sezgi, idrok va tasavvur vositasi bilan bilib olishimiz mumkin bo’lmagan narsa yoki hodisalarni, bu narsa yoki hodisalarning hususiyatlarini, ularning bog’lanish va munosabatlarini tafakkur vositasi bilan bilib olamiz. masalan, bizga ma’lumki, agar yorug’lik nuri shisha prizma orqali o’tkazilsa, bu nur spektrning yetti rangiga ajralib ketadi, bu ranglarni biz idrok qilamiz (ko’zimiz bilan ko’ramiz), lekii fizikadan bizga shu narsa ma’lumki, bu nurlardan bo’lak, yana boshqa nur...

This file contains 14 pages in DOCX format (48.6 KB). To download "tafakkur jarayonining psixologiya fanida òrganilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: tafakkur jarayonining psixologi… DOCX 14 pages Free download Telegram