jadidchilarning ma‘rifatparvarlik harakatlari va ularning xalq ma‘naviyatini yuksaltirishdagi o’rni

DOC 15 pages 76.0 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 76.0 KB

File type DOC

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu: jadidchilarning ma‘rifatparvarlik harakatlari va ularning xalq ma‘naviyatini yuksaltirishdagi o’rni reja: kirish 1.jadidchilik harakatining mazmuni va uning umumxalq ma‘naviyatini ko’tarishdagi o’rni. 2.jadidchilarning ta‘lim berishni isloh qilish to’g’risidagi amaliy harakatlari va tarixiy taqdirlari to’g’risida. 3.jadidchilik harakatining o’zbek milliy-ma‘rifiy taraqqiyotidagi ahamiyati. xulosa turkiston xalqining boy ijtimoiy – falsafiy, diniy-axloqiy, madaniy taraqqiyotida xix asrning birinchi choragidagi davr o’zining nihoyatda sermazmun va inqilobiy suronliligi, g’oyaviy-nazariy va mafkuraviy harakat shakllarining xilma-xilligi bilan ajralib turadi. bu holat ijtimoiy taraqqiyotning o’ziga xos yo’nalishi edi. turkiston xix asrning ikkinchi yarmida rossiya tomonidan bosib olindi va mustamlakaga aylantirildi. jadidchilikning asosiy g’oya va maqsadlari turkistonni o’rta asrchilik, feodal qoloqlik, xurofotlardan ozod qilish, «usuli qadim» ni inkor etgan holda o’lkani, xalqni, millatni zamonaviy mutaraqqiy yo’lga olib chiqish, milliy davlat bunyod etish, konstitutsion, parlament va prezident idora usulidagi ozod va farovon jamiyat ko’rish, turkiy tillarga davlat tili makomini berish, milliy pul birligi, milliy kushin tuzish rus taraqqiyparvarlari, ma‘rifatchilarining turkiston o’lkasida ma‘rifatparvarlik g’oyalarini …

2 / 15

kistonda ko’plab ma‘rifatchilar yetishib chiqdi. turkistonda jadidchilik harakati uch soha orqali faoliyat ko’rsatdi. bular – maorif (yangicha maktablar ochish, ta‘lim usulini yangilash), san‘at (badiiy adabiyot, teatr) va matbuot. asosiy maqsad millatni, bir tomondan, ilm-ma‘rifatli qilish bo’lsa, ikkinchi tomondan uning axloqiy darajasini yuksaltirish va ana shu ikki jihatning uyg’unlashuvi natijasida, uzligini, o’z qadrini anglagan bilimli shaxsni voyaga yetkazish edi. turkiston jadidchilari tomonidan ana shu maqsadni amalga oshirish yo’lida katta ishlar qilindi. turkistonda jadidchilik harakatining yuzaga kelishida tarixiy sharoit bilan birga, xix asrning so’nggi choragida uyg’ongan ma‘rifatchilik, ma‘rifatparvarlik qarashlarining ta‘siri katta bo’ldi. xix asr oxiri va xx asr boshlaridagi turkistonning ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayotiga e’tibor bersak, marifatparvarlik mafkurasi demokratik va milliy-vatanparvarlik harakatlarining g’oyaviy mazmunini tashkil etganligini ko’ramiz. mamlakatimizda marifatparvarlik g’oyasining kelib chiqishiga asosiy sabab, birinchidan, rus istilochilik siyosatining chuqurlashib borishi natijasida paydo bo’lgan milliy ozodlik harakatlari, ikkinchidan, g’arbdan kirib kelayotgan demokratik harakatlarning istilochilar tomonidan bo’gib qo’yilishi, uchinchidan, millatparvar - fidoiy kishilarning qattiq …

3 / 15

milliy qadriyatlarni tiklash, milliy ma‘naviy-axlokiy takomillarni yanada kuchaytirish, milliy o’zligini anglash, milliy ong, milliy tafakkurni va diniy e’tiqodlarni mustaxkamlash kabi g’oyalarni asos qilib oladilar. albatta bu vazifalarni amalga oshirishda an‘anaviy islom dini, shariat asoslari va xadislar ham o’z ta‘sir kuchini saqlab turgan ta‘limotga suyanadilar. jadidchilar o’zlarining ilg’or g’oyalarini xalq o’rtasida tarqatish uchun milliy matbaachilikni rivojlantirish orqali, zamonaviy ta‘lim sistemasini joriy qilish, ilg’or g’arb mamlakatlariga maxalliy yoshlarni o’qishga junatish yo’li bilan amalga oshirishga harakat qildilar. umuman olganda, xix asr oxiriga kelib mahalliy ziyolilar birinchidan, xalqni ilmli-ma‘rifatli qilish orkali milliy ong va tafakko’rni o’yg’otishga, ikkinchidan, milliy davlatchilikni tiklash, turkiy til birligiga erishish, diniy va ma‘naviy qadriyatlarni mustaxkamlash, uchinchidan, markaziy osiyo xalqlarini zamonaviy va demokratik taraqqiyot yo’liga olib kirishga harakat qiladilar. jadidchilik aslida ma‘rifatparvarlik harakatining ko’rinishidir. ma‘rifat tushunchasining lug’aviy ma‘nosi bilish, tanish, bilim demakdir, yoki kishilar bilimi, ma‘naviyatini oshirishga karatilgan ta‘lim-tarbiya jarayonidir. maorif tushunchasi esa, tabiat, jamiyat va inson mohiyati haqidagi turli tuman …

4 / 15

t va ma‘rifat tarqatadilar. natijada ma‘rifatli kishilar ma‘naviy qaramlik, qo’rquv va xadiksirashni bartaraf etib, beqiyos kuch-qudrat, saloxiyat egasi bo’ladilar. ma‘rifatli kishilar millat va vatan ozodligi, xalqning ma‘rifiy o’yg’oqligi va ma‘rifati uchun ko’rashadilar. aynan shu nuqtai nazardan bizning xalqimiz hamisha ma‘rifatga intilib kelgan. shu boisdan dunyoviy va diniy ilmlarni uyg’unlashtirib, jaxon sivilizatsiyasiga buyuk xissa qo’shib kelganlar. ular forobiy, ibn sino, xorazmiy, axmad farg’oniy, buxoriy, moturudiy, mirzo ulug’bek va boshqa ko’plab allomalardir. shu nuqtai nazardan turkiston ma‘rifatchilik maktabi boy o’tmish va ulkan merosga egadir. masalan: maxmudxuja bexbudiy, munavvar kori abdurashidxon o’g’li, abdukodir shakuriy, ashurali zoxiriy, saidrasul said aziziy, axmad donish, chulpon, avloniy, tavallo, ayniy kabilar xix asrning ikkinchi yarmida, mamlakatni milliy zulm va qoloklikdan yagona qo’tqarishning yo’li xalqni ma‘rifatga erishishtirish deb tushunib, shu yul orqali ozodlik uchun ko’rash olib bordilar. ular dunyo mamkatlarini ko’rib kelib, mustamlaka zulmidan ilm-ma‘rifat chirogini yoqish bilangina ozod bo’lish mumkinligini tushunib yetdilar. shuning uchun ham yangi maktablarda nazariy …

5 / 15

i mavjud edi. ular erkinlikka erishish yo’lida milliy ong va o’zlikni bilishni o’stirish zarur, deb ta‘kidlaganlar. xix asr oxiri xx asr boshlarida turkiston jamiyatida ma‘naviy inqiroz chuqurlashgan bo’lib, milliy madaniyatni ko’tarmay, umumsoni qadriyatlardan baxramand bo’lmay, ma‘rifiy tarbiyaviy ishlarni keng yo’lga qo’ymay, ijtimoiy va iqtisodiy taraqqiyotga erishib bo’lmas edi. shu sababli jadidlar millatning ma‘naviy kamoloti ma‘rifatga erishuvida deb to’shundilar. buning uchun maktablarda dunyoviy bilimlar berish bilan isloh qilish zaruriyatini ta‘kidlab, milliy uyg’onish va milliy ong shaklanishida muhim rol uynaganlar. jadidchilik aslida ma’rifatparvarlik harakatining ko‘rinishidir. shuning uchun biz bu o‘rinda masala bayonini ma’rifat va ma’rifatparvarlik tushunchalari va uning ahamiyatini izohlashdan boshlashni lozim topdik. ma’rifatning lug‘aviy ma’nosi bilish, tanish, bilim demakdir. boshqacha aytganda ma’rifat bilmoq, kishilarning ong-bilimini, madaniyatini oshirishga qaratilgan ta’lim-tarbiya jarayonidir. ma’rifat so‘zining ko‘pchilikdagi ma’nosi maorifdir. ma’rifat atama sifatida – tabiat, jamiyat va inson mohiyati haqidagi turli-tuman bilimlar, ma’lumotlar majmuasini bildiradi. ma’rifatli degani – bilimli, muayyan sohada ma’lumoti bor, demakdir. fanlar chuqur …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jadidchilarning ma‘rifatparvarlik harakatlari va ularning xalq ma‘naviyatini yuksaltirishdagi o’rni"

mavzu: jadidchilarning ma‘rifatparvarlik harakatlari va ularning xalq ma‘naviyatini yuksaltirishdagi o’rni reja: kirish 1.jadidchilik harakatining mazmuni va uning umumxalq ma‘naviyatini ko’tarishdagi o’rni. 2.jadidchilarning ta‘lim berishni isloh qilish to’g’risidagi amaliy harakatlari va tarixiy taqdirlari to’g’risida. 3.jadidchilik harakatining o’zbek milliy-ma‘rifiy taraqqiyotidagi ahamiyati. xulosa turkiston xalqining boy ijtimoiy – falsafiy, diniy-axloqiy, madaniy taraqqiyotida xix asrning birinchi choragidagi davr o’zining nihoyatda sermazmun va inqilobiy suronliligi, g’oyaviy-nazariy va mafkuraviy harakat shakllarining xilma-xilligi bilan ajralib turadi. bu holat ijtimoiy taraqqiyotning o’ziga xos yo’nalishi edi. turkiston xix asrning ikkinchi yarmida rossiya tomonidan bosib olindi...

This file contains 15 pages in DOC format (76.0 KB). To download "jadidchilarning ma‘rifatparvarlik harakatlari va ularning xalq ma‘naviyatini yuksaltirishdagi o’rni", click the Telegram button on the left.

Tags: jadidchilarning ma‘rifatparvarl… DOC 15 pages Free download Telegram