tayanch-harakat a’zolari fiziologiyasi

DOCX 17 pages 244.1 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 244.1 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

tayanch-harakat a’zolari fiziologiyasi reja kirish 1. tayanch-harakat tizimining tuzilishi 2. tayanch-harakat a’zolari faoliyatining fiziologik qonuniyatlari 3. tayanch-harakat tizimining faoliyatiga ta’sir etuvchi omillar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish inson organizmi murakkab tizim bo‘lib, uning har bir qismi muayyan vazifani bajaradi. shulardan biri — tayanch-harakat tizimi bo‘lib, u suyaklar, bo‘g‘imlar va mushaklardan tashkil topgan.bu tizim organizmning harakatini ta’minlaydi, ichki a’zolarni himoya qiladi va tananing shaklini saqlab turadi. har bir harakat mushaklar, suyaklar va nerv tizimining o‘zaro muvofiqlashgan faoliyati natijasidir.tayanch-harakat a’zolari fiziologiyasi ushbu tizimning tuzilishi, ishlash mexanizmlari va ularni boshqaruvchi nerv hamda gormonal jarayonlarni o‘rganadi.mazkur mavzuning o‘rganilishi inson salomatligi, jismoniy tarbiya va sport tibbiyoti sohalarida muhim ahamiyat kasb etadi. shu bois, tayanch-harakat tizimining fiziologiyasini chuqur bilish har bir shaxsning sog‘lom hayot tarzini shakllantirishga xizmat qiladi.tayanch-harakat tizimi inson tanasining eng muhim qismlaridan biri bo‘lib, u tana shaklini saqlash, harakatlanish, barqarorlikni ta’minlash va hayotiy organlarni himoya qilish kabi vazifalarni bajaradi. bu tizim suyaklar, mushaklar, bo‘g‘imlar, ligamentlar, …

2 / 17

i anatomik va fiziologik jihatdan o‘rganilgan bo‘lib, u insonning yoshiga, jinsiga va turmush tarzi bilan bog‘liq ravishda o‘zgarishi mumkin. masalan, bolalik davrida suyaklar va mushaklar tez o‘sib boradi, kattalar davrida esa barqarorlikni saqlaydi, qarilikda esa zaiflashishi mumkin. endi ushbu komponentlarni ketma-ket ko‘rib chiqamiz. tayanch-harakat tizimining umumiy tuzilishi va ahamiyati tayanch-harakat tizimi inson tanasining skelet-mushak apparati deb ham ataladi va u ikki asosiy qismdan iborat: skelet tizimi (suyaklar va bo‘g‘imlar) va mushak tizimi (mushaklar va tendonlar). skelet tizimi tananing asosiy ramkasini tashkil etib, 206 ta suyakdan iborat bo‘lib, ularning har biri o‘ziga xos shakl va o‘lchamga ega. mushak tizimi esa 600 dan ortiq mushaklarni o‘z ichiga oladi, ularning umumiy og‘irligi tananing 40-50 foizini tashkil etadi. tizimning asosiy vazifasi – harakatlanishni ta’minlash, ya’ni mushaklarning qisqarishi orqali suyaklarga kuch ta’sir etishi va bo‘g‘imlarda bu kuchning amalga oshirilishi. bundan tashqari, tizim organlarni himoya qiladi (masalan, bosh suyagi miyani, qovurg‘a qafasi o‘pka va yurakni), minerallarni …

3 / 17

umuman olganda, tayanch-harakat tizimi insonning faol hayotini ta’minlovchi asosiy mexanizm hisoblanadi va uning sog‘lig‘i umumiy salomatlikning ko‘zgusi dir. suyak to‘qimasi va uning asosiy funksiyalari suyak to‘qimasi – bu qattiq, mineralizatsiyalangan bog‘lovchi to‘qima bo‘lib, u kollagen tolalari va mineral moddalardan (fosfat-kaltsiy birikmalari) iborat. suyakning tuzilishi ikki qismdan iborat: kompakt (qattiq) qatlam va gobelen (spongioz) qatlam. kompakt qatlam suyakning tashqi qismida joylashgan bo‘lib, u silliq va oq rangda, periost (suyak pardasi) bilan qoplangan. gobelen qatlam esa ichki qismda, qon tomirlari va ilik bilan boyitilgan, u asosan uzun suyaklarning epifizlarida (bosh qismida) joylashgan. suyak hujayralari – osteoblastlar (suyak hosil qiluvchilar), osteotsitlar (saqlovchilar) va osteoklastlar (parchalovchilar) – dinamik muvozanatda ishlaydi, bu esa suyakning doimiy yangilanishini ta’minlaydi. suyaklar shakliga ko‘ra tasniflanadi: uzun suyaklar (masalan, son suyagi – femur, bilak suyagi – radius), qisqa suyaklar (qo‘l bilak suyaklari), tekis suyaklar (bosh suyagi, qovurg‘alar), sesamoid suyaklar (tizza patellasi) va notekis suyaklar (umurtqalar). uzun suyakda diafiz (tanasi), metafiz …

4 / 17

suyak iligida qizil qon hujayralari, oq qon hujayralari va qon ivish plitalari hosil bo‘ladi, bu esa immunitet va kislorod transportini ta’minlaydi. beshinchidan, metabolik funksiya – suyaklar yog‘ va glikogen saqlaydi, shuningdek, o‘sish gormonlari (paratgormon va kaltsitonin) ta’sirida faol bo‘ladi. suyaklarning o‘sishi xondroplast orqali amalga oshiriladi: bolalikda xafta plitalari orqali uzunaydi, kattalarda esa qayta qurilish jarayoni davom etadi. suyakning mustahkamligi kollagen tolalar tufayli elastik, mineral moddalar tufayli qattiq bo‘lib, u tashqi ta’sirlarga chidamli. masalan, son suyagi og‘irlikni yaxshi bardosh beradi, chunki uning diafizi qalin va gobelen qismi kuchli. suyak to‘qimasi doimiy ravishda yangilanadi: har 10 yilda butun skelet almashtiriladi, bu esa travmalardan keyin tiklanishni ta’minlaydi. ammo, noto‘g‘ri ovqatlanish (d vitamini va kaltsiy yetishmasligi) suyakni zaiflashtiradi, bu esa sinuvchanlikni oshiradi. shunday qilib, suyak to‘qimasi nafaqat statik ramka, balki dinamik organ sifatida ishlaydi, tana funksiyalarini to‘liq qo‘llab-quvvatlaydi. mushak to‘qimasi turlari: silliq mushaklar, ko‘ndalang-targ‘il mushaklar va yurak mushaklari mushak to‘qimasi – bu qisqaruvchi maxsus …

5 / 17

siy ionlari va kalmoduling ishtirokida sodir bo‘ladi, bu jarayon sekinroq, lekin uzoq davom etadi. funksiyalari: organlarning ichki harakatini ta’minlash, masalan, ichakdagi ovqatni surish, qon bosimini regulyatsiya qilish. silliq mushaklar charchoqqa kamroq moyil va doimiy faoliyatda bo‘ladi, bu esa hayotiy jarayonlarni uzluksiz qiladi.ko‘ndalang-targ‘il mushaklar (skelet mushaklari) – bu eng katta guruh bo‘lib, ular ixtiyoriy, somatik nerv tizimi orqali boshqariladi. strukturasi murakkab: mushak tolalari (miotsitlar) silindrsimon, ko‘p yadroli, uzunligi 1-30 sm, ular endomiziy (ichki qobiq), perimiziy (faskikullar qobig‘i) va epimiziy (tashqi qobiq) bilan o‘ralgan. ichida sarkomerlar (qisqarish birligi) mavjud, ular aktyin va miozin filamentlaridan iborat, striatsiya (targ‘il) hosil qiladi. qisqarish sliding filament nazariyasiga asoslangan: neyron impuls neuromuscular sinapsda asetilxolin chiqaradi, kaltsiy sarkoplazmatik retikulumdan bo‘shatiladi, atp yordamida filamentlar sirpanadi. qisqarish turlari: izometrik (uzunlik o‘zgarmasdan kuch ortadi, masalan, og‘irlikni ushlab turish) va izotonik (uzunlik o‘zgaradi, konsentrik – qisqarish, ekssentrik – cho‘zilish). funksiyalari: tana harakatini ta’minlash (fleksiya, ekstansiya, abdutksiya), holatni saqlash (postural mushaklar, masalan, orqa …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tayanch-harakat a’zolari fiziologiyasi"

tayanch-harakat a’zolari fiziologiyasi reja kirish 1. tayanch-harakat tizimining tuzilishi 2. tayanch-harakat a’zolari faoliyatining fiziologik qonuniyatlari 3. tayanch-harakat tizimining faoliyatiga ta’sir etuvchi omillar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish inson organizmi murakkab tizim bo‘lib, uning har bir qismi muayyan vazifani bajaradi. shulardan biri — tayanch-harakat tizimi bo‘lib, u suyaklar, bo‘g‘imlar va mushaklardan tashkil topgan.bu tizim organizmning harakatini ta’minlaydi, ichki a’zolarni himoya qiladi va tananing shaklini saqlab turadi. har bir harakat mushaklar, suyaklar va nerv tizimining o‘zaro muvofiqlashgan faoliyati natijasidir.tayanch-harakat a’zolari fiziologiyasi ushbu tizimning tuzilishi, ishlash mexanizmlari va ularni boshqaruvchi nerv hamda gormonal jarayonl...

This file contains 17 pages in DOCX format (244.1 KB). To download "tayanch-harakat a’zolari fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tayanch-harakat a’zolari fiziol… DOCX 17 pages Free download Telegram