vii asrdan xiv asrning birinchi yarmigachao‘rta osiyodatarbiya, maktab va pedagogik fikrlarsharq uyg’onish davrida pedagogik fikrlarning rivojlanishi

PPTX 38 pages 3.3 MB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.3 MB

File type PPTX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

mavzu: sharq uyg’onish davrida (ix-xii asrlar) pedagogik fikrlarning rivojlanishi mavzu: vii asrdan xiv asrning birinchi yarmigacha o‘rta osiyoda tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar sharq uyg’onish davrida pedagogik fikrlarning rivojlanishi 1 reja islom dinining tarqalishi va uning ta’lim tarbiyaga ta’siri. musulmon maktablari va unda ta’lim tarbiya mazmuni. hadis ilmining paydo bo‘lishi. imom ismoil al-buxoriy, imom at termiziylarning hadis ilmiga qo‘shgan hissasi. ix-xi asrlarda –sharq uyg’onish davri abu abdulloh xorazmiyning didaktik qarashlari abu nasr forobiy asarlaridagi pedagogik fikrlar abu rayhon beruniyning ilmiy-pedagogik qarashlari ali ibn sino tarbiya va ta’lim haqida. tayanch tushunchalar: islom dini – islom (arab- bo‘ysunish, itoat etish, o‘zini olloh irodasiga topshirish) – jahonda keng tarqalgan uch dindan biridir. islom dini odamlarni to‘g‘ri yo‘lga solish uchun olloh tomonidan yuborilgan ta’limotdir. ma’mun akademiyasi – ix asrning birinchi yarmida xalifa ma’mun ar-rashid (813-833) tomonidan bag‘dodda tashkil etilgan ilmiy markaz. movarounnahr (arab. – daryoning narigi tomoni) – o‘rta asrlarda islom mamlakatlarida keng tarqalgan …

2 / 38

lik tarkibiga kiritildi. vii asr o‘rtalaridan boshlab arablar movarounnahrga ham hujum qilish rejasini tuza boshladilar. arab istilochilarining movarounnahrga bo‘lgan birinchi yurishi 651-yilda ubaydulloh ibn ziyod boshchiligida amalga oshirildi. 676-yilda esa said ibn usmon rahbarligida buxoro, sug‘diyona, kesh hamda nasaf kabi shaharlarga hujum uyushtirildi va bosib olindi. arab istilochilari tomonidan uyushtirilgan ikkinchi yurish 705-yili xuroson hokimi qutayba ibn muslim boshchiligida olib borilib, nihoyatda keskin tusga ega bo‘ldi. qutayba ibn muslim 706-yili zarafshon vodiysiga yurish boshlab, oqibatda poykend, buxoro, samaraqand, so‘g‘d, farg‘ona va boshqa shaharlarni qo‘lga kiritdi. keyinchalik esa xorazm zabt etildi. qutayba ibn muslimning movaraunnahrga uyushtirgan yurishi 715-yili uning farg‘onada qo‘zg‘olonchi arab jangchilari tomonidan o‘ldirilishi bilan to‘xtadi. arab istilochilari viii asrning o‘rtalariga kelib movarounnahrni to‘la zabt etishga erishdilar. istilochilik yurishlari davrida arablar mahalliy xalqning boy madaniy merosini yo‘q qildilar. bu haqida buyuk alloma abu rayhon beruniy shunday yozadi: “qutayba esa xorazm xatini yaxshi biladigan, ularning xabar va rivoyatlarini o‘rgangan va (bilimini) …

3 / 38

iya, kimyo kabi dunyoviy fanlar o‘qitila boshlandi. madrasalarda 15-20, 30-40 va 100-150 tacha talaba o‘qigan. madrasani bitirib chiqqanlar imom-xatib, qozixonalar va boshqa ma’muriy ishlarda ish olib borar edi. forobiy ta’lim tarbiyaga bag’ishlangan asarlarida ta’lim – tarbiyaning muhumligi, unda nimalarga e’tibor berish zarurligi, ta’lim – tarbiya usullari va uslubi haqida fikr yuritadi. «fozil odamlar shahri», «baxt saodatga erishuv to’g’risida», «ixso – al - ulum», «ilmlarning kelib chiqishi», «aql ma’nolari to’g’risida» kabi asrlarida ijtimoiy – tarbiyaviy qarashlari o’z ifodasini topgan. forobiy «musiqa haqida katta kitob» degan ko’p jildi asari bilan o’rta asrning yirik muzikashunosi sifatida ham mashxur bo’ldi. u musiqaga ilmini nazariy, amaliy jihatdan yoritib, musiqani inson axloqini tarbiyalovchi sihat salomatligni mustahkamlovchi vosita deb qaragan. abu rayxon beruniy (973 - 1048) qomusiy olim abu rayhon muhammad ibn ahmad al-beruniy x asrning ikkinchi yarmi va xi asrning boshlarida, g’oyat murakkab tarixiy davrda yashadi va ijod etdi. abu rayhon beruniy 362 yil 3-zulhijjada (milodiy …

4 / 38

ni belgilaydigan mezon sifatida qo’llaniladi. u yaxshi xislatlarga to’g’rilik, odillik, o’zini vazmin tutish, insof, kamtarlik, lutf, sobitqadamlik, ehtiyotkorlik, saxiylik, shirinsuxanlik, rahbarlikda adolatlilik, tadbirkorlik kabilarni kiritadi. yomon illatlarga esa xasadgo’ylik, baxillik, nosog’lom raqobat, o’z manfaatini ko’zlash, mansabparastlik va hokazolarni kiritadi. abu ali ibn sino (980-1037) sharq va ovro’pada ma’rifat, madaniyat taraqqiyotiga katta hissa qo’shganligi tufayli, «shayx – ur - rais» sharqda «olimlar boshlig’i», ovro’pada «olimlar podshosi» nomi bilan mashhur bo’lgan abu ali ibn sino 980 yilda buxoro yaqinidagi afshona qishlog’ida kichik amaldor oilasida tug’iladi. asarlari «tib qonunlari», «ash-shifo» «al-qonun», «hayy ibn yaqzon», «risolat at - tayr», «risolat fi-l-ishq» («ishq haqida risola»), «risolat fi mohiyat as-salot» («nomozning mohiyati haqida risola»), «kitob fi ma’no ziyorat» («ziyorat qilishning ma’nosi haqida»), «risolat fi - daf al – g’am min al mivt» («o’limdan keladigan g’amni daf qilish haqida risola»), «risolat al-qadr», «an-najot», «ash shifo», uning 450 dan ortiq asarlari qayd etilgan bo’lsa ham- zamonlar o’tishi bilan …

5 / 38

va qobiliyatini hisobga olish; o’qitishni jismoniy mashqlar bilan qo’shib olib borish qitishni. shunga ko‘ra ibn sino o‘qituvchining qanday bo‘lishi kerakligi haqida fikr yuritar ekan, shunday yo‘l-yo‘riqlar beradi. bular quyidagilardan iborat: bolalar bilan muomalada bosiq, jiddiy bo‘lish; berilayotgan bilimning talabalar qanday o‘zlashtirib olayotganiga e’tibor berishi; ta’limda turli metod va shakllardan foydalanishi; talabaning xotirasi, bilimlarni egallash qobiliyati, shaxsiy xususiyatlarini bilishi; fanga qiziqtira olishi; berilayotgan bilimlarning eng muhimini ajratib bera olishi; bilimlarni talabalarga tushunarli, uning yoshi, aqliy darajasiga mos ravishda berishi; har bir so‘zning bolalar hissiyotini uyg‘otish darajasida bo‘lishiga erishishi zarur, deydi olim. ibn sino har bir axloqiy hislatning ta’rifini beradi: mo‘tadillik – tan uchun zaruriy oziq va xulq me’yorlariga to‘g‘ri kelmaydigan ishlarni qilmaslik; saxiylik – yordamga muhtoj kishilarga ko‘maklashuvchi insoniy quvvat; g‘azab – biror ishni bajarishda jasurlik; chidamlilik – inson o‘z boshiga tushgan yomonliklarga bardosh beruvchi quvvat; aqllilik– biror ishni bajarishda shoshma – shosharlikdan saqlovchi quvvat deydi. ziyraklikni narsalar va hatto harakatlarning …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "vii asrdan xiv asrning birinchi yarmigachao‘rta osiyodatarbiya, maktab va pedagogik fikrlarsharq uyg’onish davrida pedagogik fikrlarning rivojlanishi"

mavzu: sharq uyg’onish davrida (ix-xii asrlar) pedagogik fikrlarning rivojlanishi mavzu: vii asrdan xiv asrning birinchi yarmigacha o‘rta osiyoda tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar sharq uyg’onish davrida pedagogik fikrlarning rivojlanishi 1 reja islom dinining tarqalishi va uning ta’lim tarbiyaga ta’siri. musulmon maktablari va unda ta’lim tarbiya mazmuni. hadis ilmining paydo bo‘lishi. imom ismoil al-buxoriy, imom at termiziylarning hadis ilmiga qo‘shgan hissasi. ix-xi asrlarda –sharq uyg’onish davri abu abdulloh xorazmiyning didaktik qarashlari abu nasr forobiy asarlaridagi pedagogik fikrlar abu rayhon beruniyning ilmiy-pedagogik qarashlari ali ibn sino tarbiya va ta’lim haqida. tayanch tushunchalar: islom dini – islom (arab- bo‘ysunish, itoat etish, o‘zini olloh irodasiga topshirish)...

This file contains 38 pages in PPTX format (3.3 MB). To download "vii asrdan xiv asrning birinchi yarmigachao‘rta osiyodatarbiya, maktab va pedagogik fikrlarsharq uyg’onish davrida pedagogik fikrlarning rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: vii asrdan xiv asrning birinchi… PPTX 38 pages Free download Telegram